رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده :11/3797/2
شماره دادنامه :633/2
تاريخ رسيدگي :21/10/71
فرجامخواه   : داديار اجراي احكام دادسراي نظامي  ... 
فرجامخواسته : دادنامه شماره 676/3/71 صادره از دادگاه نظامي يك استان  ... 
مرجع رسيدگي : شعبه دوم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان  ... 

خلاصه جريان پرونده : بنا به حكايت محتويات پرونده وكيفرخواست شماره 3539/3/62 دادسراي عمومي  ...  آقاي (الف ) فرزند24 ... ساله سرباز احتياط (درحين وقوع حادثه ) به اتهام قتل عمدي (ب ) تحت تعقيب قرار گرفته “ است “  و توجها" به شكايت اولياي دم و گزارش مامورين و نظريه پزشكي و نحوه مدافعات ، بزه انتسابي محرز اعلام و طبق مقررات شرعي در خواست رسيدگي و صدور حكم شده است.
گزارش پاسگاه مركزي  ...  حاكي است كه به دنبال اختلافات بين طوايف (يك ) و(دو) براي حفظ امنيت در منطقه تعدادي ازمامورين در آن محل گمارده مي شوند و در شب 1/3/62 مامورين جهت تعويض مامورين مستقر در آبادي به محل اعزام “ مي شوند”  كه در بين راه قريه  ...  با تعدادي غيرنظامي مسلح برخورد” مي كنند”  و ضمن درگيري يكي از آنان به نام (ب ) به قتل مي رسد. پزشك معاينه كننده نظر داده استكه علت اصلي مرگ پارگي صحال و شش مي باشد اصابت گلوله از دور و مدت زمان مرگ و حيات ده دقيقه بوده “ است.”  گلوله به كار رفته جنگي تشخيص داده شد. از دو نفر اهالي محل تحقيق شده كه درگيري مسلحانه مامورين و افراد مسلح غيرنظامي را تاييد “ كرده اند”  و از اظهاراتشان بر مي آيد كه تعداد سربازان و افراد مسلح غيرنظامي را تاييد “ كرده اند”  و از اظهاراتشان بر مي آيدكه تعداد سربازان طرف مقابل افراد مسلح غيرنظامي شش نفر بوده است و از تعدادي سربازان و مامورين اعزامي نيز تحقيق شده است كه حكايت از آن دارد كه درگيري ابتدا از طرف مسلحان غيرنظامي شروع “ شده وآنان “  راه را بر مامورين بسته اند و ايضا" حكايت دارد كه دارد همگي اقرار به تيراندازي به سوي آنان نموده اند. نهايتا" يكي از آنها گفته است (الف ) حدود14 تير زد.
اولياي دم عليه مامورين شكايت كرده اند. البته اظهارات بعضي از شهود حاكي است كه افراد مسلح فرار كرده اند و مامورين ايست داده اند، ولي آنها توجه نكرده اند و از سوي مامورين تيراندازي شده است و بعد “ از” آقايان حسين  ...  و عروج  ...  وداريوش  ... وعلي  ...  (مامورين ) تحقيق شده “ و آنان “  مدعي شده اند كه خودشان تيراندازي نموده اند و متهم نيز اقرار كرده كه تعداد14 تير شليك كرده و نمي داند با تير وي كشته شده يا خير0 پرونده در تاريخ 1/7/69 در دادگاه كيفري يك  ...  مطرح بوده و در اين تاريخ با قيداينكه وقوع بزه انتسابي در حين خدمت و به سبب خدمت و در ارتباط با وظايف خاص نظامي صورت گرفته است ، قرار عدم صلاحيت به شايستگي دادگاه نظامي يك استان  ...  صادر “ كرده “  و پرونده به آن مرجع ارجاع گرديده است.
دادگاه مرجوع اليه به تاريخ 11/2/70 قرار قبلي را به مبلغ يك ميليون و پانصد هزار تومان تبديل و تشديد كرده است. وكيل تسخيري متهم طي لايحه مشروحي به دفاع از متهم پرداخته است كه حاصل آن اين است كه در پرونده هيچ دليلي كه قتل را به متهم موصوف منتسب سازد وجود ندارد و اصولا" قتل موضوع پرونده صدصد تصادفي و غير عمدي بوده است  دستور تيراندازي از سوي آقاي استوار (ج ) سرپرست گروه داده شده و مامورين جهت دستگيري افراد مسلح آقاي استوار (ج ) سرپرست گروه داده شده و مامورين جهت دستگيري افراد مسلح از ماشين پياده شده اند و چون از طرف افرادمسلح فرار وتيراندازي شروع مي شود ناچار مامورين هم به قصد ارعاب و بازداشت آنهااقدام به تيراندازي مي نمايند و عنوان اتهام ماخوذ در كيفرخواست فاقد وجاهت قانوني و شرعي و قتل مووضع پرونده عمدي نيست و با اينكه از سوي دادگاه در نواقص اعلام شده خواسته شده است كه دلايل انتساب قتل به متهم موصوف را اعلام دارند ولي رفع نقص از اين حيث مقدور نبوده است.
دادگاه مرجوع اليه طي شماره 676/3/71 با اشاره به خلاصه اي از جريان پرونده موضوع را از مصاديق ماده 255  قانون مجازات اسلامي اعلام و راي به پرداخت ديه مقتول از بيت المال صادر مي نمايد و داديار اجراي احكام دادسراي نظامي  ...  طي شرحي نسبت به آن اعتراض و تجديدنظرخواهي نموده است و اجمالش اين است كه ماده استنادي دادگاه نظر به موردي دارد كه قتل منتسب به شخص يا اشخاصي معين نباشد لذا مورد با آن ماده قابل تطبيق نيست و دادگاه به راي خود باقي بوده ، لذا پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و جهت رسيدگي به اين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي  ...  عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي داديار  ...  ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر اتخاذ تصميم شايسته درباره دادنامه شماره 676/3/71 فرجامخواسته مشاوره نموده چنين راي مي دهند:
(ايراد و اعتراض آقاي داديار اجراي احكام نسبت به دادنامه مالا" وارد نيست به اين توضيح كه محتويات پرونده دقيقا" حاكي است كه اولا" مشخص نيست تير شليك شده از سوي چه كسي به مقتول اصابت كرده است و امر مردد است بين تعدادي از مامورين اعزامي به محل مورد نظر كه حداقل سه نفر هستند و حتي اطراف احتمال را را مي توان بيشتر از آن هم دانست ، كمااينكه دردفاعيات وكيل متهم و نظريه دادگاه نيز اشاره شده و ثانيا" مسلم است كه جريان تيراندازي پس ازمواجه شدن مامورين با خطرجدي و تهديدشدن از ناحيه افراد مسلح غيرنظامي “ به وقوع پيوسته “  و باامرآمرقانوني تيراندازي ازسوي مامورين صورت گرفته است و با اين بيان هرچند مشكل است كه مورد را با ماده استنادي دادگاه منطبق دانست ، ليكن بدون ترديد مورد از مصاديق ماده 332  قانون مجازات اسلامي است و راي دادگاه مالا" صحيح است و از طرفي دادگاه نسبت به شخص متهم موصوف اظهارنظرنكرده است كه در اجراي ذيل ماده 33  قانون تشكيل دادگاههاي كيفري يك و دو با رد تجديدنظرخواهي انجام شده واصلاح دادنامه مورد اعتراض به اين صورت (ضمن اعلام برائت متهم موصوف آقاي الف فرزند ... از اتهام انتسابي در كيفرخواست و مستند ساختن راي مورد اعتراض به ماده 332  قانون مجازات اسلامي ) دادنامه تجديد نظرخواسته ابرام مي گردد.)

مرجع :
كتاب قتل شبيه عمد و خطاي محض ، جلداول ، تاليف يداله بازگير
ازانتشارات ققنوس ،چاپ اول ،چاپ ديبا، سال 1376

79