رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 29/11/67
راي شماره :    1280/21
شعبه 21 ديوان عالي كشور

خلاصه جريان پرونده : در تاريخ 26/6/65آقاي  (الف )  بوكالت شركت سهامي خاص باستناد وكالتناتمه و دلايل سمت امضاء كننده وكالتنامه و فتوكپي بارنامه ها و صورتحسابهاي متسخرجه از دفاترتجاري خوانده مربوط به خوانده و فاكتورها دادخواستي داير بر مطالبه سي و هشت ميليون و ششصد و سي و چهار هزار و يكصد ريال بانضمام خسارت دادرسي بطرفيت آقاي ...  تسليم دادگاههاي حقوقي يك تهران نموده و بخلاصه توضيح داده است موكل بعنوان فروشنده مواد پلاستيكي طرف معامله با خوانده بوده  معامله آنها تا 7/6/57 ادامه داشته و بدلالت دفاتر تجاري و اسناد موجود بارنامه ها مانده بدهي نامبرده تا تاريخ مزبور و معادل خواسته بوده است كه بعلت بروز انقلاب اسلامي و اختلال در امر مديريت شركت موكل خوانده از قبول و تحويل جنس خودداري وجوه بدهي را پرداخت نكرده است و با زير پوشش قرار گرفتن شركت موكل در سازمان صنايع ومطالبات مكرر پرداختها معوق مانده است و محكوميت خوانده را بشرح خواسته تقاضا كرده است.
با ارجاع پرونده به شعبه نهم و ثبت بكلاسه 65/551 تعيين وقت رسيدگي آقاي  (ب )  بوكالت خوانده در دادرسي مداخله كرده و در جلسه دادرسي مورخ 30/10/65 مدافعاتي بخلاصه زير بعمل آورده است :
1 - نام موكل ... و شهرت او ... است و دادخواست از اين جهت ناقص و مردد بين شخص حقيقي و حقوقي است.
2 - اگر طرف شركت و شخص حقوقي باشد ارتباطي بموكل ندارد.
3 - مستندات ادعاي خواهان مثل بارنامه ها و صورتحسابها مربوط به شركتها و اسامي مختلفي از قبيل كارخانه توليدي سبك مرچندس آفنت شركت... با مسئوليت محدود شركت ايران ... مي باشد كه ارتباط آنها با خواهان مجهول است.
4 - اسناد و مدارك مستند دعوي و دفاتر مغشوش و ترتيب وتنظيم آن روشن نيست. بعلاوه در فرض وضوح و تنظيم بودن ارتباطي بموكل ندارد و دعوي متوجه موكل نيست و شخص موكل تاجر نبوده  دليلي بر تاجر بودن او اقامه نشده است.
5 - طي اظهارنامه اي كه بنام موكل ارسال شده رقمي مطالبه گرديده كه با مبلغ خواسته اختلاف فاحش دارد و اين خود مويد بي ترتيبي و اختلال در امور خواهان مي باشد و نبودن هيچ رسيد، سفته ، چك و يا تقاضا منتسب بموكل در قبال حجم اسناد نشان دهنده معامله خود مويد بي حقي خواهان مي باشد و وكيل خواهان با تصحيح و توضيح دقيق داير بر اينكه خوانده دعوي شخص آقاي  (ج )  موكل آقاي  (ب )  است رقم خواسته رقم باقي مانده مطالبات پس از حسابرسي است و با توضيح راجع به اينكه سربرگ فاكتورها و بارنامه هامعلول بي توجهي نويسنده است كه از هركاغذي استفاده مي كرده و مستند واقعي و اصلي دفاتر منظم تجاري موكل مي باشد خواستار راي مقتضي گرديده وكيل خوانده مجددا" تاجر نبودن موكل را تاكيد نموده و دادگاه با استناد به حجم معاملات مستند دعوي ادعاي تاجر نبودن خوانده را مردود و جهت احراز واقع و استحقاق خواهان و چگونگي تحويل كالا و بررسي تجاري مربوط قرار ارجاع بكارشناسي را صادر نموده است. با وصول نظريه كارشناس منتخب اعتراض وكيل خوانده و تعيين جلسه رسيدگي وتشخيص ضرورت اخذ توضيح از كارشناس و لزوم ابراز دفاتر تجاري سالهاي 56 و57 سرانجام دادگاه پس از استماع توضيحات آقاي كارشناس و آقايان وكلاء بالاخص اين توضيح وكيل خوانده كه تا مدارك و فاكتورهاازنظر تحويل گيرنده و حواله تكميل نشود ميزان بدهي خوانده معادل 23141660 ريال خواهان بود و ملاحظه نظر آقاي مشاور نظر خود را داير بر استحقاق توضيحات آقاي كارشناس بعنوان اصل خواسته با هزينه دادرسي  ( بدون تعيين ميزان آن )  ابراز داشته كه مورد اعتراض وكيل خوانده قرار گرفته و پرونده در اجراي مقررات ماده 14 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودو بديوانعالي كشور ارسال و بكلاسه بالا ثبت و باين شعبه ارجاع گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد. پس از قرائت گزارش آقاي ...  و اوراق پرونده مشاوره نموده چنين نظر مي دهند:
1 - ادعاي وكيل خوانده داير بر نفي تاجر بودن موكل مستندا"به مقررات ماده 1و ماده 2 قانون تجارت با توجه گزارش كارشناسي مورخ 2/4/67  (پرداختهاي 000 ثبت شده در دفاتر سال 1357 طي دو فقره چك و حواله كتبي بميزان /3890000 ريال )  و قدر متيقن فعاليت تجاري خواهان كه از بند ه لايحه اعتراض آلاي وكيل به نظريه كارشناسي مستفاد مي گردد مردود است.
2 - با عنايت به نظريه كارشناس منتخب وتوضيحات مشاراليه در جلسه دادرسي مورخ در خصوص آن دسته از فاكتورها كه از لحاظ بازنامه  گيرنده كالا كامل بوده و رقم آن 6231660 ريال مي باشد كه با كسر پردختها مانده آن معادل 2341660 ريال مي شود نظر استنباطي دادگاه داير بر قبول استحقاق خواهان در مطالبه از خوانده به ميزان مزبور صحيح و موجه مي باشد با تاييد آن پرونده انشاء حكم اعاده مي گردد.

مرجع :
كتاب موازين حقوق تجارت درآراء ديوان عالي كشور
به اهتمام يداله بازگيركارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات گنج دانش ، چاپ اول ، 1378 ، چاپ احمدي
200