رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 23/3/73 – دادنامه :‌228/30 – مرجع رسيدگي شعبه 30 ديوان عالي كشور
خلاصه جريان پرونده
پيرو گزارش مورخه 25/5/71 در خصوص دعوي آقاي … وكيل دادگستري به وكالت خانم «ن» به طرفيت آقاي «م» قيم آقاي «الف» با وكالت آقاي … (توضيحاً در جريان رسيدگي آقاي «الف» فوت نموده است و ورثه وي با وكالت آقاي … به دادرسي وارد شده‌اند ) به خواسته اعتراض ثالث بر دادنامه شماره 1514 – 23/12/68 صادره از شعبه 116 دادگاه مدني خاص تهران موضوع حجر ‌آقاي «الف» كه حسب نظريه كميسيون پزشكي مورخ 30/6/66 كه از اين تاريخ مشاراليه محجور اعلام گرديده ولي دادگاه با توجه به اعلام بستگان محجور و تحقيقاتي تاريخ حجر را به يكسال قبل تسري داده است و آقاي «الف» (محجور ) در تاريخ 13/6/65 طي سند رسمي معامله‌اي انجام داده و ملك خود را فروخته است و نتيجه معامله بي‌اعتبار و اعلام گرديده است با اعتراض خريدار (معترض ثالث ) و رد دعوي وي پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و با ذكر ايراداتي بدين شرح بوده است : اولاً چون پس از انجام معامله ادعاي غبن مي‌شود با توجه به رابطه خويساوندي بين خريدار و فروشنده در حضور 11 نفر خريدار تعهد مي‌نمايد كه مبلغ يك ميليون و پانصد هزار تومان به فروشنده پرداخت نمايد . سه نفر از امضاءكنندگان همسر و دختر و داماد فروشنده (محجور) بوده‌اند كه دستور داده مي‌شود از مسجلين اين صورت مجلس تحقيق كه پرداخت مبلغ فوق به لحاظ ادعاي غبن فروشنده بوده يا بي‌اعتدالي وضع روحي وي ، ثانياً به منظور احراز تاريخ دقيق حجر و شروع بيماري چون ادعا شده كه قبلاً منسوب به حجر (فروشنده ملك) تصادف نموده و از تاريخ تصادف پس از وقوع آن بيماري حادث گرديده لازم است پس از تعيين تاريخ تصادف و به لحاظ پرونده باليني با ارجاع كميسيون پزشكي (روانپزشكي ) تاريخ شروع بيماري را تعيين نمايند . عنداللزوم از اطباء معالج نيز استعلام گردد . بالاخره از همسر و دختر و داماد محجور كه مراتب صحت معامله را تأييد نموده‌اند تحقيق تا اگر از قبل آثار و علائم حجر را در محجور كه مراتب صحت معامله را تأييد نموده‌اند تحقيق تا اگر از قبل آثار و علائم حجر را در محجور مشاهده مي‌نموده‌اند چه اقدامي معمول داشته‌اند و هرگونه اقدام لازم ديگر به منظور احراز واقعيت با ارجاع پرونده به شعبه 114 مدني خاص به منظور رفع نواقص چون بعضي از ورثه در خارج از كشور بوده‌اند با اعطاء و تفويض وكالت و تحقيق از همسر محجور كه بيان داشته ما در اتاق ديگر بوديم مردها و شوهرش (محجور ) در اطاق ديگر كه مردها بودند ما را صدا زدند ، حسب دستور مرحوم شوهرم ذيل صورتمجلس را امضا كردم . چون مجبور بودم حرفش را بدون چون و چرا گوش كنم . وكيل معترض ثلالث اظهار داشت قبلاً آقاي وكيل قيم محجور ما را متهم نموده بود كه با خانم «ب» (همسر محجور ) تباني كرده‌ايم كه ذيل اسناد و انشاءالله مبارك است نوشته‌اند كه آقاي وكيل ورثه محجور مراتب را تكذيب نموده و پس از اخذ 5 برگ فتوكپي از پرونده باليني محجور به هنگام تصادف از بيمارستان ساسان و سه برگ ترجمه از گزارش باليني دون اقدام ديگر و با صدور حكم به دو دعوي معترض ثالث اعلام نموده كه نواقص مورد نظر ديوان عالي كشور كلاً مرتفع نشده است و درخواست رفع نواقص را نموده است . لايحه اعتراضيه و پاسخ واصله از ناحيه تجديدنظر خواندگان به هنگام شور قرائت مي‌شود. هيئت شعبه در تاريخ بالا تسكيل گرديد پس از قرائت گزارش آقاي … عضو مميز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنين رأي مي‌دهند :
بسمه‌تعالي : همانطور كه آقاي وكيل تجديد‌نظر خواه هم ايراد نموده است نواقص مورد نظر ديوان عالي كشور به شرح دادنامه سابق‌الصدور به شماره25/5/71 – 553/30 كاملاً مرتفع نشده است :‌
1-لازم بود از يازده نفر مسجلين صورت مجلسي كه خريدار تعهد مبلغي را به دليل غبن فروشنده به وي نموده است تحقيق به عمل آيد كه تنها از همسر محجور تحقيق شده است . فلذا لازم است از بقيه مسجلين هم تحقيق كه پرداخت وجه مورد تعهد به دليل جنون مرحوم «الف» بوده است يا غبن وي .
2- با ارجاع امر به كميسيون پزشكي كه با بررسي پرونده باليني مرحوم «الف» به هنگام تصادف و عنداللزوم استعلام از اطباء معالج وي در آذرماه تاريخ شروع محجور را تعيين و هرگونه تحقيق لازم ديگر كه مسلم گردد مرحوم «الف» به هنگام انجام معامله از تعادل رواني برخوردار بوده است يا اينكه محجور بوده است ، در ثاني انشاء حكم گردد . فلذا به لحاظ نقص تحقيقات حكم تجديد نظر خواسته نقض و رسيدگي مجدد به شعبه رسيدگي كننده (شعبه 114 ) مدني خاص ارجاع مي‌شود.
مرجع:
كتاب موازين حقوقي در امور حسبي (1) ، به اهتمام يدالله بازگير ، چاپ اول 1380 ، ناشر دانش نگار