رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 122/2366
شماره دادنامه : 273/12
تاريخ رسيدگي : 25/4/70
مرجع رسيدگي  : شعبه 12 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : محتويات پرونده مستند به گزارشات تنظيمي و اظهارات شهودو تحقيقات انجام شده اجمالا" حكايت دارد كه در ساعات اوليه بامداد مورخ 3/11/64 بر اثر شليك گلوله اي توسط آقاي (م ) فرزند... در اردوگاه ... واقع در يكي از قراء... و اصابت آن به شخصي به نام آقاي (ب ) كه هر دو نفر آنان ازكاركنان نهاد مزبور بوده اند شخص ياد شده اخير بلافاصله فوت كرده و جريان امر تحت پيگرد قانوني قرار گرفته است. پزشك قانوني با معاينه ازجسد علت حدوث مرگ را ناشي از اصابت گلوله به چانه و طرف چپ گردن و متلاشي شدن نسج نرم و عضلات گردني و پارگي تراشه و حنجره و شريان ثبات چپ و خونريزي شديد حاصله از آن و قطع مجراي تنفسي اعلام نموده است.
در تحقيقات به عمل آمده متهم پيرامون چگونگي قضيه توضيح داده است عصر روز قبل از واقعه مقتول كه از دوستان و همكاران نزديك وي بوده و از سالها پيش روابط موت آميزي بين او شخص مذكوروجود داشته است در معيت يكي ديگر از كاركنان ... به محل كار وي در درمانگاه روستاي ...آمده اند و با اختتام كار همگي بحث را در آسايشگاه محل استراحت (ادامه داده اند) و تا پاسي از نيمه شب نيز به گفتگو و شوخي كردن مشغول بوده اند و صبح روز بعد پس از اداي فريضه نماز و صرف صبحانه در حالي كه او ساير كاركنان ... قصد عزيمت به ... را داشته و در اين زمينه به تهيه تدارك كار مشغول بوده اند بر مبناي روابط صميمانه و دوستانه موجود چون مقتول با انجام اعمال مختلفه و بيان جملات طنز آميز با موي مزاح و شوخي نموده و افراد حاضر در محل نيز از اين اعمال خنديده ولذت برده اند شخص او نيز در اقدامي متقابل و با قصد مزاح تفنگي را كه در گوشه اي از اتاق قرار داشته و به منظور مقابله ... با خطرات احتمالي مورد استفاده بوده است به دست گرفته و پس از كشيدن گلنگدن آن و اطمينان خاطر از اينكه گلوله اي در اسلحه مزبوروجود ندارد مقتول را مخاطب قرار داده و با بيان جمله (دستهابالا) به سوي وي نشانه گيري نموده كه بر اثر چكاندن ماشه تفنگ گلوله اي شليك و به چانه شخص ياد شده اصابت (كرده ) و مرگ وي را موجب گرديده است.
با وقوع امر مذكور و بيان مطالب فوق در تحقيقات انجام شده از شهود عيني قضيه و همكاران افراد مزبور كليه آنان اظهارات متهم را به نوعي مورد تاييد  قرار داده اند و در جريان سلسله تحقيقاتي ... نيز كه توسط اداره كل اطلاعات ... به عمل آمده است وجود رابطه عاطفي و بسيار گرم خانوادگي بين طرفين تاكيد و تصريح شده كه عمل واقعه به صورت يك حادثه بوده و به هيچ وجه امكان ثبوت عمدي بودن قاتل وجود ندارد .
با توجه به موارد ياد شده فوق و طرح شكايت از ناحيه اولياي دم و اظهار آنان به اينكه ارتكاب قتل به صورت عمدي بوده است ، دادگاه حقوقي 2 مستقل ... در مقام رسيدگي به موضوع پاره اي تحقيقات و اقدامات لازمه انجام (داده ) و نهايتا" با تلقي عمل به عنوان قتل عمدي قرار مجرميت آقاي (م ) فرزند... راازحيث ارتكاب قتل عمدي مرحوم (ب ) صادر و بر مبناي آن نيز دادسراي عمومي ...ضمن صدور كيفرخواست شماره 281236/8/65 رسيدگي و تعيين كيفر متهم موصوف را به استنادماده 1 قانون حدود و قصاص از دادگاه صالحه درخواست نموده است. با تحقق امر مزبور و طرح قضيه در شعبه هفتم محاكم عمومي كيفري يك ... با حضور طرفين و آقاي وكيل منتخب متهم تفصيلا" در خصوص مورد رسيدگي و از شهود و مطلعين قضيه نيزتحقيق (شده است ) و چون در جهت حصول سازش اقداماتي صورت گرفته و متهم تجديدجلسه دادرسي به منظور حصول امر ياد شده و يا موافقت اولياي دم را درخواست (كرده ) در زمينه اجابت مورد تقاضاي فوق اقدام (شده ) و متعاقبا" با وصف ايداع مبلغ ده ميليون ريال از طرف متهم و طرح اين خواسته توسط وي كه وجه توديع شده در قبال اعلام رضايت ورثه باقميانده از مقتول به آنان پرداخت گردد، به لحاظ اينكه اولياي دم از قبول وجه واعلام رضايت خودداري نموده و خواستار استيفاي حق شرعي و قانوني خود بوده اند، سرانجام مرجع مرقوم به موجب دادنامه شماره 937 28/12/69 انتساب قتل را به طورمطلق به متهم با توجه به محتويات پرونده و صورتجلسه معاينه جسد و جواز دفن صادر و شكايت اولياي دم و اقرار متهم و اظهارات گواهان محرز دانسته و به شرحي كه در متن راي آمده است با استدلال قتل ارتكابي از موارد شبه عمد و از مصاديق بزه مذكور در بند ب ماده 2 قانون ديات مي باشد نامبرده فوق را به پرداخت يك ديه كامله مرد مسلمان از نوع نقره (ده هزار درهم نقره مسكوك غيرمغشوش ) در حق اولياي دم محكوم نموده است. با اصدار دادنامه فوق و جري اقدامات لازمه و صدور دستور آزادي متهم كه از زمان وقوع جرم زنداني بوده است ، چون اولياي دم با تقديم لايحه اي كه متن آن هنگام شور قرائت خواهد شد نسبت به حكم صادره معترض (بوده اند) و آقاي حاكم دادگاه صادر كننده راي نيز به بقا به عقيده ابرازي تاكيد نموده است دراجراي مقررات قانوني پرونده متشكله به ديوان عالي كشور ارسال و در نهايت رسيدگي به موضوع به اين شعبه محول گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ... عضو مميز واوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ...داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر صدور راي شرعي وقانوني دادنامه شماره ... فرجامخواسته مشاوره نموده چنين راي مي دهد .
(بسمه تعالي 0 با توجه به صراحت ماده 34 قانون تشكيل دادگاههاي كيفري 1و2 و شعب ديوان عالي كشور چون شاكي خصوصي منحصرا" نسبت به حكم برائت متهم در صورت وجود جهات تجديدنظر مذكور در قانون تعيين موارد تجديدنظر را دارا بوده و در قضيه مانحن فيه كه به محكوميت متهم اعلام راي شده اعمال حق مزبور قانوني و بمورد نمي باشد لذا اعتراض اولياي دم در حدود مقررات ماده 34 قانون مارالذكر صورت قانوني نداشته و قابل طرح در ديوان عالي كشور نمي باشد . بنابه مراتب مقرر مي دارد پرونده به مرجع ذيربط اعاده گردد .
مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
43