رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 382423
شماره دادنامه : 435/20
تاريخ رسيدگي : 14/6/71
تجديدنظرخواه : وكيل محكوم عليه
تجديدنظرخواسته : دادنامه شماره 5794/3/1371 صادره از شعبه دهم دادگاه كيفري يك ... 
مرجع رسيدگي : شعبه 20 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان  ... 

خلاصه جريان پرونده : پيرو گزارش مورخه 10/11/70 موضوع اتهام آقاي (الف ) فرزند ... به ارتكاب قتل عمدي آقاي (ب )(نسبت به اتهام (ج ) به تباني حكم برائت صادر (شده ) و مورد تاييد قرار گرفته (و) فعلا" مطرح نظرنيست ) مندرج در كيفرخواست مورخه 2/6/69 دادگاه كيفري يك ...  با انجام محاكمه به دليل محتويات پرونده  گواهي پزشكي ، شرح اختلاف فيمابين طرفين راجع به معبر و اينكه ابتدا برادر مقتول آقاي (ه) را قاتل معرفي كرده و آقاي (و) ضارب پدرش را (آقايان ) (ز) و (ر) مي داند و بعد از فوت اولياي دم (الف ) را قاتل معرفي كرده اند و اينكه گواهان اولياي دم اغلب از بستگان آنها مي باشند و گواهان متهمان اظهار داشته اند قبل از قتل آن مرحوم آقاي (الف ) مضروب و به بيمارستان منتقل شده وبا توجه به تعارض اظهارات گواهان طرفين چون حجت شرعيه عليه (الف ) اقامه نشده حكم بر برائت او صادر كرده است كه مورد اعتراض قرار گرفته و دلايلي استناد گرديده كه با بقاء قاضي دادگاه در عقيده خود پرونده در اين شعبه مورد بررسي قرار گرفته (است واين شعبه ) اولا" حكم را از جهت عدم تفهيم حق تحليف شاكي موجه ندانسته ثانيا" با توجه به مسلم بودن قتل در حين نزاع و با توجه به موداي شهادت عيني مويدا" به گواهي پزشكي قانوني و توجه به وجود اختلاف ملكي تعارض در قرائن مورد استناد در حكم تجديدنظر خواسته را مردود دانسته و با نقض حكم برائت آقاي (الف ) رسيدگي پرونده به شعبه دهم دادگاه كيفري يك ... محول شده است.
اين دادگاه به شرح صورتمجلس مورخ 6/12/70 (به ) استماع شكايت و توضيحات اولياي دم كه قاتل را (الف ) دانسته اند وتقاضاي قصاص او را دارند (پرداخته است و) وكيل اولياي دم به لايحه تقديم خود استناد كرده و با تحقيق از متهم كه مي گويد در ابتداي درگيري مضروب و بيهوش شده و قاتل مرحوم (ب ) نيست و اينكه باآن مرحوم دشمني و عنادي نداشته و(چهارنفربه اسامي عين الله ،عبدالله ، بيژن و بهرام به من هجوم آوردند.  دست عبدالله بيل بود. ..  آن مرحوم روبرو ايتساده بود (ودر) دعوا نبود.  اگر برادرم گفته مرحوم (ب ) به من حمله كرده ، شكايت برادرم است ، به من چه ارتباطي دارد. ..  يك دعوا رخ داد كه همان ابتدا بيهوش شدم ) .  و اظهارات (ج ) را قبول دارد (ودرمحضر) دادگاه اظهارات اوليه خود رابه اينكه مقتول به او هجوم آورده و فحاشي كرده را قبول ندارد.  همچنين شهادت شهود را قبول ندارد.  وكيل مدافع متهم نيز به لايحه تقديمي خود استناد نموده است.
در جلسه 25/1/71 مجددا" اولياي دم (الف ) را قاتل عمدي (دانسته اند) و قصاص او را طالب شده اند.  از شهود به تعداد16 نفر در سيزده برگ استماع شهادت شده (است.) متهم اتهام خود را تكذيب كرده ، مدافعات قبلي خود را تاييد نموده و از جمله مي گويد:(چرا ابتدا مرا قاتل معرفي نكردند. (ع ) مرتكب شده ، يقه مراگرفتند. 0 سراسر اظهاراتشان تناقضگوئي وجود دارد. ..  زننده و ضارب خودشان هستند) و خود را مرتكب قتل نمي داند.  دادگاه سوال كرده كه آيا خودت ديدي (ع ) او را به قتل برساند؟ جواب داده : ( نخير من بيهوش بودم.  زماني كه (ع ) با من درگير بود. ..  (مقتول )درفاصله بيست متري ايستاده بود. ) (به ) سوال دادگاه (در) اين (باره ) كه زماني كه شما با (ع ) درگير بوديد آيا ...  (مقتول ) در كنار شما ايستاده بود؟ جواب داده : (بلي در فاصله بيست متري ايستاده بودم. )  علت اينكه اولياي دم با او عناد دارند اين مي داند كه (چون پدر شهيد هستم به من حسادت مي ورزند. ) دادگاه سوال كرده شما آقاي ولي  ...  را شاهد معرفي كرديد؟ مي گويد: (بلي.) دادگاه اظهارات او را توجه داده (وي ) جواب داده : (به او زمين دادنددر حالي كه نصف كار (متعلق به ) آقاي ...  است. بنابراين بايد بيايد به نفع ايشان شهادت بدهد. ) در مقابل سوال دادگاه جواب داده :
(شهودم همينها بودند كه معرفي كردم فعلا" عرضي ندارم. )
در جلسه 29/2/71 با استماع مجدد شكايت اولياي دم و اخذ دفاع از متهم كه او نيز مي گويد: (مدافعاتم را در جلسه قبل مشروحا" بيان كردم ) و شهود اولياي دم را بعضا" خدانشناس و بعضي ديگررا مشروبخوار و بعضا" منسوب اولياي دم مي داند و شهادت آنها رامنشا اثر نمي داند و مي گويد: (شاهد ديگري بر بيگناهي ندارم. ..  چند تن از شهود از اقرباي نزديك من هستند و بعضي هم نسبتي ندارند. ) دادگاه از اولياي دم خواسته تا پنجاه نفر از بستگان خودرا براي اتيان سوگند معرفي كنند كه هشت نفر را كه با علم سوگند يادكنند معرفي كرده اند و اجراي قسامه به عمل آمده و متهم آخرين دفاع خود را به وكيلش واگذار كرده او نيز به لايحه تقديمي استناد نموده و راجع به قسم خورندگان توضيحاتي داده و موكل را بيگناه معرفي كرده است.
دادگاه با ذكر دلايل و نهايتا" اجراي قسامه جرم انتسابي به متهم را محرز و مسلم تشخيص داده به استنادمواد255،256،257، 205 206،207،219 مجازات اسلامي حكم به قصاص نفس متهم صادر كرده است. آقاي ... وكيل مدافع متهم طي لايحه مورخه 20/3/71 به حكم محكوميت موكل اعتراض كرده با شرح مختصر از جريان امر مدعي است موكلش در امر درگيري مضروب و بيهوش شده و شهادت شهود و خورندگان قسم را مخدوش دانسته (وگفته ) آنهامعني كلمات عربي رئيس دادگاه رانمي دانند و به مفهوم آن نيز آگاهي ندارند; راجع به ماده 255 استناديه دادگاه مدعي است در زمان ازدحام موكل حضور نداشته (است و)استناد دادگاه به مواد255و256 كه مغاير هم مي باشند را ناصحيح ذكر كرده (وگفته است :) (معلوم نيست دادگاه  ...  به كدام طريق ازطريق اثبات اتهام موكل را محرز دانسته است. اگر قسامه باشد خود مقوله ديگري است ) و مورد را از مصاديق لوث نمي داند، زيرا گواهان بيطرفي شهادت داده اند(كه ) هنگام قتل ، موكل حضور نداشته ، لذا اجراي قسامه صحيح نبوده است. در حالي كه بستگان ديگرهم بوده اند.  دادگاه بايد اطمينان پيدا مي كرد كه ديگران حاضر به قسم نبودند.  قسم خورندگان بدورغ قسم ياد كرده اند كه با چشم خود ديده اند.  قسم آنها مغاير با ماده 251 است و دلايلي را بر آن اقامه كرده و نتيجه گيري كرده (نه تنها علم نداشته حتي ظن هم نداشته اندو برائت آقاي (ج ) ثابت مي كند حرفهاي آنها دروغي بيش نبوده وچطورمي شود نسبت به موكل حرفهاي آنها راست باشد. ) ودرپايان موكل رابيگناه (دانسته ) و نقض دادنامه را تقاضا كرده (است.) عين لايحه هنگام شور قرائت خواهد شد.  قاضي صادر كننده راي طي نظريه مورخ 19/5/71 اعلام كرده در عقيده خود باقي است و پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ...  داديار عالي كشور اجمالا" مبني بر تائيد حكم صادره مشاوره نموده با اكثريت آراء چنين راي مي دهد:
(با توجه به مجموع اوراق پرونده از جمله مفاد حكم قبلي اين شعبه و دلايل استناديه در حكم محكوميت صادره و نظر به اينكه از جانب معترض تجديدنظرخواه ايراد و اشكال موجهي به عمل نيامده و به نظرنمي رسد، لذا دادنامه تجديدنظرخواسته را تائيد مي نمايد. )

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2 تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
48