رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 1511/33.. 
شماره دادنامه : 246/11
تاريخ رسيدگي : 11/4/70
تجديدنظرخواهان : ... 
فرجامخواسته : دادنامه شماره 11127/12/69 صادره از شعبه 12 دادگاه كيفري يك ... 
مرجع رسيدگي : شعبه 11 ديوان عالي كشور
هيات شعبه   : آقايان  ... 

خلاصه جريان پرونده : دادسراي عمومي  ...  آقاي قباد فرزند. .. را به اتهام قتل عمدي يعقوب و حمل و نگهداري اسلحه غيرمجازمورد تعقيب قرار داده و به موجب كيفرخواست صادره جرائم انتسابي را با ماده 1 قانون حدود و قصاص و ماده 2 قانون تشديد مجازات قاچاق اسلحه و مهمات تطبيق و درخواست نموده كه كيفر مقتضي درباره اثر مورد حكم قرار گيرد.  مندرجات اوراق پرونده حاكي ازاين است كه درتاريخ 5/11/61 به پاسگاه مركزي ژاندارمري اعلام شده كه دربيست كيلومتري پاسگاه در قريه  ... يعقوب به دنبال درگيري دامداران و عده اي ديگر رد نتيجه اصابت گلوله مجروح و بعد از انقال به بيمارستان  ... به علت موثر واقع نشدن معالجات فوت شده است و شخصي به نام قباد به اتهام قتل يعقوب مورد تعقيب قرار گرفته است.
پزشك قانوني  ...  جسد رامعاينه (كرده و) اثر ورود ساچمه متعلق به اسلحه شكاري در محل آهيانه چپ و نيز در محل ورود به شانه چپ (را) مشاهده و تاييد كرده و علت مرگ را خونريزي داخل جمجمه به علت اصابت ساچمه در جمجمه و خونريزي مغزي ناشي از آن اعلام داشته است. كارشناس اسلحه در معيت پزشك قانوني از جسد معاينه كرده و چنين اظهارنظر نموده : (اصابت يك عدد ساچمه تفنگ شكغاري (چهار پاره ) در قسمت بالاي شانه چپ و اصابت يك عدددرناحيه بالاي گيجگاهي سمت چپ مشخص است و فقط دو عدد چهارپاره تنفگ شكاري به متوفي اصابت كرده .  فاصله تيراندازي با توجه به اينكه ساچمه تنفگ شكاري تا عمق نسبتا" زادي نفوذ كرده و دليل نزديك بودن تيرانداز(است و) زاويه تيراندازي از روبرو و تقريبا" سمت چپ بوده .  اسلحه مورد معاينه قرار گرفته و معلوم است كه حدود ده روز قبل با آن تير اندازي شده .  از مقايسه ساچمه اسلحه با ساچمه هاي داخل بدن متوفي به نر مي رسد كه از نوع واحد و متعلق به اسلحه شكاري و از نوع چهارپاره مي باشد. )
قباد در تحقيقات مقدماتي مي گويد: (حدود هفت بعدازظهر و هوا نسبتا" تاريك بود وباران هم مي باريد گوسفندان هنوز نيامده بودند رفتم سربلندي و قسمت شرق سياه چادرها صداي نرگس (دختر ... ) را كه با گوسفندان بود شنيدم.  نگاه كردم ديدم ماشين وانت رفت نزديكان گوسفندان فهميدم دزد آپده و مي خواهد گوسفندان را ببرد دويدم داخل چادر تفنگ شكاري خود را برداشتم و به طور ميان بر در غرب سياه چادرها لب جاده منتظر ماشين ايتسادم وانت سر رسيد و تا مرا ديد از جاده منحرف شد. چون گوسفندان را داخل ماشين ديدم فرياد زدم چه كساني هستيد. كجا مي رويد.  كه صداي گلوله شنيدم. وانت كه نزديك شد يك تير ديگر شليك كردند.  من هم با تفنگ شكاري خود يك تير شليك كردم كه ماشين پنجر شد تا ماشين ايستاد ازسمت راست آن دو نفر پياده شدند و فرا ركردند چند قدمي دنبال آنان رفتم وبعد برگشتم به طرف وانت صداي ناله اي شنيدم ديدم راننده وانت بر اثر تيري كه من شليك كرده بودم مجروح شده و داخل ماشين افتاده است.)
با بررسيهائي كه به عمل آمده معلوم شده دو تير شليك شده و شيشه وانت نيز شكسته كه شكستن آن با گلوله اسلحه ارتباط نداشته و با جسم سخت ديگري مانند سنگ شكسته شده و در توضيحاتي كه بعدا" متهم داده تناقضاتي در بيان جريان واقعه مشهود است. گوسفندان مورد ادعاي سرقت متعلق به شخصي به نام نعمت الله بوده و به متهم تعلق نداشته اند. 
صورتجلسه مورخه 5/1/61 كه به امضاي فرمانده گروهان ژاندارمري و تعدادي از مامورين ژاندارمري رسيده مبين اين است كه وانت تويوتا شماره  ...  در هفتصدمتري سياه چادرها متوقف و شش راس بره و ميش كه دست و پايشان با طناب بسته شده در عقب وانت افتاده .  چرخ عقب بر اثر اصابت گلوله پنجر شده ، شيشه پشت سر راننده بكلي شكسته و خون زيادي روي صندلي لخته شده است.
از فريدون 15 سلاه كه همراه گوسفندان بوده تحقيق شده (است.) فريدون مي گويد: (من چوپان گله بودم.  خواهرم نرگس كه ده سال دارد با من بود.  وانت آپد و ديدم گله را بار مي زند.  ما فرار كرديم.  به عمويم قباداطلاع دادم.  ايشان باتفنگ رفت و وانت رامتوقف كرد. )
طبق مندرجات اوراق پرونده اولياي دم متقول عبارتند از مادرو فرزنداني صغير، اما غير از مادر كه با طرح شكايت درخواست رسيدگي كرده همسر مقتول كه قيم صغار نيز هست و برادران مقتول عليه متهم شكايت دارند.  پرونده جهت رسيدگي به شعبه دوازدهم دادگاه كيفري يك ...  ارجاع شده و در جريان رسيدگي به موجب رضايتنامه اي رسمي برادران و همسر مقتول اعلام گذشت كرده اند و مادر مقتول هم خواهان ديه شده است. پس از استماع مدافعات متهم و وكيل تسخيري وي وبا در نظر گرفتن اقارير متهم و توضيحات وكيل وي اقدام متهم را دفاع مشروع تشخيص داده و در مورد قتل عمدي قرار موقوفي تعقيب صادر كرده و رسيدگي به اتهام حمل ونگهداري اسلحه را در صلاحيت دادگاه انقالب (دانسته است.) مادر و همسر متقول نسبت به حكم صادره اعتراض و درخواست تجديدنظر كرده اند و پرونده پس از ملاحظه آقاي قاضي صادركننده حكم به ديوان عالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع گرديده است چ0
هيات شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ... عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ... داديار ديوانعالي كشور اجمالا" مبني بر نقض دادنامه شماره 11127/12/69 تجديدنظرمشاوره نموده چنين راي مي دهد:
(بسمه تعالي.با توجه به اعلام آمادگي متهم درمورد پرداخت ديه سهم اولياي دم صغير و درخواست مادر مقتول مبني بر مطالبه ديه و مقررات ماده 52 قانون حدود قصاص و اينكه اتخاذ تصميم در خصوص اولياي دم صغير با رعايت غبطه به عهده حاكم ا ست و حسب مندرجات اوراق پرونده در اين موارد اقدامي انجام نگرديده و نظر به اينكه بر فرض صحت دفاع با تجاوزتناسب ندارد، اعتراض نتيجتا" وارد و حكم تجديدنظر خواسته مخدوش مي باشد.  بنابراين دادنامه شماره 11127/12/69 نقض ورسيدگي مجدد به دادگاه ديگري از محاكم كيفري يك ... ارجاع مي گردد. )

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
51