رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده   : 3/5521
شماره دادنامه : 403/17
تاريخ رسيدگي  : 4/7/70
تجديدنظرخواه  : شركت مهندسي ...سهامي خاص باوكالت آقاي ((الف )) تجديدنظرخوانده : شركت بنيادسنگ شكن ...
فرجامخواسته   : دادنامه شماره 9416/10/69 صادره ازشعبه 29دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي   : شعبه هفدهم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه     : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده :ابتداتجديدنظرخوانده به وكالت آقاي ((ب ))وكيل دادگستري به طرفيت تجديد نظرخواه به وكالت آقاي ((الف )) وكيل دادگستري دادخواستي به خواسته اعلام بطلان قرارداد مورخ 27/4/63 مربوط به فروش دو دستگاه هيدروكن (سنگ شكن ) 436 ساخت كارخانجات سوئدبه دادگاه حقوقي ...تسليم و به خلاصه اعلام كرده است كه شركت موكل متعلق به بنباد...است و اداره وكنترل آن به وسيله ماموران آن بنيادانجام مي گيرد و مديران ازطريق بنيادانتخاب مي شوند.كار شركت واردكردن وساختن دستگاههاي سنگ شكن و لوازم يدكي آنهاست و به همين علت ازامتيازات خاص هماننداعتبارارزي ازدولت و واردنمودن كالاوغيره برخوداراست وچون داراي كالايي كمياب وناياب است مكلف به فروش آن برطبق ضوابطي به اشخاص كه نيازواقعي به آن دارند مي باشد و براي تحصيل كالاهاي مزبور به بهاي دولتي و رسمي خريدارازجمله مي بايستي موافقت اصولي وزارت اقتصادرابدست آوردمتاسفانه درزمان تنظيم قراردادوفروش مورخه 27/4/63 مديرعامل شركت شخصي بوده است به نام ((ج ))كه نيت اش به چپاول وغارت بوده ودرحال حاضردههامبليون تومان به جيب زده وباخانواده اش به كشورديگررفته است اين شخص با تمهيدمقدمات متقلبانه دودستگاه هيدروكن به مبلغ 8240000 ريال معامله مي كند درحالي كه قيمت مازاد آزادآن لااقل چهل ميليون ريال بوده است وپس ازتحويل بدون اينكه آنهارابه موجب موافقتنامه اصولي به كاراندازدآنها را درخارج مي فروشد.بديهي است ازاين معامله هردو امضاءكننده قراردادمورخ 27/4/64به نصيبي مي رسندوحال آنكه معامله مزبورمتقلبانه انجام گرفته وبه لحاظ عدم انطباق نحوه معامله با اساسنامه شركت خواهان اساسا"باطل وبلااثراست چه به موجب اساسنامه مندرج درروزنامه رسمي 676/11 هرگونه اسنادتهدآورشركت موكل ازجمله قراردادمورد دعوي باامضاء مديرعامل يكي ازاعضاءهيئت مديره متفقا" ومهرشركت اعتبارقانوني داردحال آنكه چون آقاي ((ج ))بامديرعامل وقت شركت ملاحظه كرده است كه درصورت جلب نظريكي ا زديگر مديران شركت ممكن است جريان برملا شود خلاف مقررات به تنهايي اقدام به امضاء قراردادنموده حتي طرف قراردادهم كه به موجب روزنامه شماره 11175 دوامضايي بوده ممضي به يك امضاءاست .حال قطع نظر از طرف قرارداد چون تنهاامضاء مديرعامل شركت موكل به قرارداد مورد دعوي اعتبار نمي بخشدلذا قراردادمذكورخودبه خودباطل وازدرجه اعتبارساقط وبلااثر است واعلان بطلان آن ازدادگاه موردتقاضااست .
پس ازجري تشريفات قانوني وتعيين وقت رسيدگي وكيل خوانده دفاعا" اظهارداشته است اولا"شركت خواهان يك بارموضوع را ازطريق كيفري و باادعاي جعل وتزوير طرح نموده وبازپرس مربوط قرارمنع عقيب صادر مي نمايدواين قراركه مورداعتراض خواهان فعلي قرارگرفته دردادگاه كيفري 2...رسيدگي وردشده وقرارمنع تعقيب قطعي گرديده واعتبارمختوم دارد.ثانيادرماهيت خواهان جهت ادعايي خود هيچ گونه دليلي ابراز ننموده است .به موجب قرارداد 27/4/63بيع محقق است وادعاي خواهان كه رسيدگي شده ومنقضي گرديده هيچ گونه ارتباطي باقرارداد مذكور ندارد.علي هذاتقاضاي صدورراي به رد دعوي رادارد.
پس ازمطالبه وملاحظه پرونده كيفري مورد استناد و انعكاس محتويات پرونده كيفري درصورتمجلس سرانجام درتاريخ 3/12/68شعبه 29 دادگاه حقوقي يك ...پس ازرسيدگي و مطالبه وملاحظه پرونده كيفري وكسب نظر مشاورحقوقي ختم رسيدگي رااعلام وبه موجب نظريه كتبي مورخ 3/12/68 پس ازذكر مقدمه اي ازجريان دعوي ومدافعات وكيل خوانده چنين اظهار نظركرده است :به نظراين دادگاه ايرادوكيل شركت خوانده به اينكه با رسيدگي وصدورقرارمنع تعقيب آقاي بازپرس قيدشده قرارمزبورمانع از رسيدگي به ماهيت حقوقي دعوي نيست ودادخواست حقوقي تجديد رسيدگي تلقي نمي گرددوايراد ديگرايشان به اينكه شركت خواهان اساسا" سمت نداردنيزواردنمي باشدزيرااگرچه دراين معامله قيمت اعلام شده ازطرف سازمان حمايت ازمصرف كنندگان تعيين شده است و گرچه موافقت اصولي وسيله اداره صنايع ومعادن ...صادر و اعلام شده است وبه فرض اينكه شركت خواهان درمورداين دعوي هيچ گونه ضررو زيان مالي هم نداشته باشدلكن درهرحال فروشنده اين ماشينها خواهان است كه طرف معامله نتيجتا"طرف دعوي است وعلي الاصول مي تواندمدعي عدم صحت معامله شود ومضافا"به اينكه طبع كارشركت مزبورباتوجه به وضعيت خاص كه دارد وتفاوت فاحش قيمت دولتي باقيمت آزاد كالاهاي محوله براي فروش به شركت و براي جلوگيري از تضييع حقوق كساني كه استحقاق خريد كالاي شركت برطبق برنامه هاي عمومي دارندايجاب مي كندنسبت به اين موضوع حساسيت داشته وقضيه راتعقيب كنندوامادرماهيت دعوي به نظردادگاه معامله وبيع دودستگاه سنگ شكن مورددعوي وفق موازين قانوني وشرعي انجام نگرفته است ونمي تواندمبناي انتقال قرارگيردچه قطع نظر از اينكه نحوه انجام معامله كه كيفيت مشروح آن درپرونده كيفري مندرج است منجمله متواري شدن مديرعامل وقت شركت خواهان پس ازتنظيم قرارداد چگونگي تشكيل شركت خريدار از نظراعضاء شركت ودخالت آنان درشركت فروشنده برخلاف ماده 129قانون تجارت است نحوه اخذموافقت اصولي از وزارت ...وتعهدفروش يكي ازدستگاههاازجانب شركت خريداربه قيمت آزاد حكايت ازروال غيرعادي جريان معامله دارد ومي رساند ماشينها طبق ضوابط وباكساني كه استحقاق دريافت آن رادارند معامله نشده است . اساسا"طبق نص صريح اساسنامه شركت فروشنده وآگهي روزنامه وماده 125 قانون اصلاح تجارت مديرعامل وقت شركت نمي توانسته است به تنهايي و بايك امضاءسندتعهدآورفروش امضاءكندوبه نظر مي رسد آقاي مديرعامل نامبرده بدون اطلاع اعضاءهيئت مديره مبادرت به تنظيم قرارداد فروش نموده است اگرچنين نبودلزومي نداشت كه قراردادبه امضاءعضو ديگر مسئول برسدبنابراين چنين قراردادي نمي تواندمنشاءانتقال ماشين و وقوع عقدبيع نسبت به آنهاباشدچه درمانحن فيه امضاء مديرعامل شركت ذيل قرارداد نمي تواند به امضاءشركت تلقي گرددوذينفع رامحقق دانست زيرانامبرده غيرماذون بوده ودرحكم بيگانه است واهليت براي انجام معامله نداشته است .بنابراين جهت عدم انطباق قراردادبامواد190و347 قانون مدني وفقدان شرايط اساسي انجام معامله نيزواقع نشده است و نوشته 27/4/63مورددعوي هيچ گونه آثارقانوني نداردوعلي هذادادگاه دعوي خواهان راواردتشخيص {داده }ونظربه صدورحكم برصحت دعوي خواهان واعلام ابطال قراردادمورخه 27/4/63مربوط به فروش دو دستگاه سنگ شكن 436ساخت كارخانجات سوئدموضوع معامله دارد.
پس ازابلاغ نظريه دادگاه به طرفين دعوي وكيل شركت خوانده نسبت به نظريه دادگاه درچهرصفحه معترض وتقاضاي رسيدگي واحقاق حق راكرده است ودرلايحه اعتراضيه ضمن اعتراض به نظريه دادگاه در چهار مورد درخاتمه تقاضاي رسيدگي وعدم تنفيذ نظريه دادگاه نموده است .شعبه 29دادگاه حقوقي يك ...پس از ملاحظه لايحه اعتراضيه وكيل شركت شركت خوانده به نظريه دادگاه درنظريه خودباقي بوده وپرونده راجهت رسيدگي به اعتراض معترض ديوان عالي كشور ارسال داشته كه پرونده به اين شعبه ارجاع واين شعبه به موجب دادنامه شماره 22472/7/69 نظريه دادگاه را تاييد{كرده }و پرونده را در اجراي ماده 14 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودوبه دادگاه مربوطه اعادده مي دهدوپس از وصول پرونده به دادگاه مربوط درتاريخ 5/10/69دروقت فوق العاده شعبه 29 دادگاه حقوقي يك ...پس ازبررسي اوراق پرونده وكسب نظرمشاورحقوقي ختم رسيدگي رااعلام {نموده }به موجب دادنامه شماره 9416/10/69 پس ازذكرمقدمه اي ازجريان دعوي بنابه جهات ودلايلي كه در دادنامه ذكر گرديده دادگاه دعوي خواهان راواردتشخيص {داده }وحكم بر اعلام صحت دعوي بطلان قراردادمورخه 27/4/63مربوط به فروش دو دستگاه سنگ شكن 436 ساخت كارخانجات سوئد كه موضوع معامله قرارگرفته است صادر و اعلام مي نمايد.
پس ازابلاغ دادنامه به وكيل تجديدنظرخواه مشاراليه نسبت به دادنامه صادره معترض وباتسليم دادخواست تجديدنظرتقاضاي رسيدگي ونقض دادنامه تجديدنظرخواسته راكرده است ودرلايحه تجديدنظرپنج صفحه اي وكيل تجديد نظرخواه ضمن اعتراض به دادنامه تجديدنظرخواسته وتكرارمطالب قبلي درخاتمه تقاضاي رسيدگي ونقض دادنامه تجديدنظرخواسته راكرده است . وكيل تجديدنظرخوانده درلايحه پاسخيه تجديدنظرضمن جوابگويي به ايرادات تجديدنظرخواه تقاضاي ابرام دادنامه جديدنظرخواسته را كرده است . اوراق پرونده ولوايح تجديدنظردرموقع شوروبررسي قرائت شد.
هيئت شعبه درتاريخ 4/8/70تشكيل گرديدوپس ازقرائت گزارش تنظيمي و اوراق پرونده ولوايح تجديدنظرمشاوره نموده چنين راي مي دهد:
((بسمه تعالي .ازناحيه وكيل تجديدنظرخواه ايرادواعتراضي كه موجب نقض دادنامه بوده به عمل نيامده است راي دادگاه بنابه دلايل وجهات منعكس درآن وبا عنايت به اوضاع و احوال قضيه مغايرتي با موازين قانوي ندارد و ازحيث رعايت اصول دارسي نيز اشكال عمده اي به نظر نمي رسدوبنابرمراتب با رد اعتراض دادنامه مورد درخواست تجديدنظر ابرام مي گردد.))

مرجع :

كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
82