رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده     : 2/85387
شماره دادنامه   : 279/8
تاريخ رسيدگي    : 24/6/1370
تجديدنظرخواهان  : (الف ) و (ب )
تجديدنظرخواندگان : (ج ) و (د) و (ه )
تجديدنظرخواسته  : دادنامه شماره 356255 صادره از دادگاه حقوقي يك 000
مرجع رسيدگي     : شعبه هشتم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه       : آقايان 000
خلاصه جريان پرونده : تجديدنظرخواهان درتاريخ 4/10/63 دادخواستي مبني بر مطالبه يكصد و سي خروار شالي رشتي از آقاي (ج ) و شصت خروار از آقاي (د) و چهل خروار از آقاي (ه ) بابت سهم الارث و اجور سنواتي 55 الي 63 به ارزش هفتصدهزار ريال به استناد گواهي حصر وراثت و استعلام از اداره تعاون و امور روستاهاي 000 و تحقيق و معاينه محل با حسب نظر كارشناس به طرفيت نامبردگان تقديم نموده خلاصتا دادخواهي كرده اند كه مورث آنان و خواندگان داراي سه هكتار زمين مزروعي بوده كه پس از فوتش خواندگان آن را بين خود تقسيم و تاكنون از آن بهره برداري مي نمايند و از پرداخت سهميه ما در 9سال گذشته خودداري نموده اند و لذا استدعا رسيدگي و صدور حكم براساس خواسته با احتساب خسارات دارند آقايان (ج ) و (د) و دو نفر از تجديدنظرخواندگان نيز در تاريخ 24/11/63 متقابلا دادخواستي به طرفيت تجديدنظرخواهان تقديم و ادعا نمودند مورث مرحوم به موجب سند عادي 28/12/50 مساحت دوازده فقيز زراعي شاليزار خود را در دو قطعه و مساحت پانزده قفيز زمين شاليزار خود را در دو قطعه به انضمام شش دانگ خانه و سرا در بيع شرط به آنان منتقل كه برابر اسناد رسمي و سفته و سند عادي مسترد شده ازطلبكاران مرحوم مورث كليه بدهكاري مرحوم مورث در حيات وي وسيله اينجانبان به شرح شرط مندرج درسند عادي مزبور به طلبكاران آن مرحوم پرداخت گرديد و ساير شرايط مندرج در سند عادي مزبور به طلبكاران آن مرحوم پرداخت گرديد و ساير شرايط مندرج در سند مورد بحث نيز به پرداخت هزينه زندگي مورث و عائله تحت تكفل وي چه در حيات و چه پس از حيات مورث پرداخت شده است و ازتاريخ وقوع معامله موضوع سند عادي در تصرف آنان قرار گرفت و كليه اقساط ثمن معامله زمين زراعي از طرف اينجانبان به بانك كشاورزي پرداخت گرديد و چكهاي اقساطي باطله دريافت شده است كه مورث نيز از تاريخ تنظيم سند عادي فوق الذكر به مدت چهار سال در قيد حيات بوده ]است [0 بنابراين ضمن تقاضاي رسيدگي گواهان با دعوي اصلي صدور حكم اثبات حق مالكيت زمينهاي زراعي ياد شده و رد دعوي اصلي به انضمام خسارات قانون مورد استدعاست 0
دادگاه عمومي  حقوقي 000 كه پس از حذف محاكم مزبوراز تشكيلات عدليه به دادگاه حقوقي يك تبديل گرديده پس از استماع اظهارات خواهانها در جلسه مورخ 9/4/64 كه درخواست رسيدگي به شرح دادخواست داشتند و نيز اصغاء پاسخ آقاي (ه ) احد از خواندگان مبني بر اينكه زمين مورد ادعا را به ميزان هفت قفيز در تصرف دارد و حاضر است عوايد سهمي خواهان را طبق نظركارشناسي پرداخت نمايد و نيز اظهارات دو خوانده ديگر كه قديمي بودند به موجب سند عادي مورخ 28/12/50 پدر آنان اراضي مورد تصرفشان را در زمان حياتش به آنان انتقال داده است وضعيت نسق زراعي مرحوم (س ) را در قريه 000 از اداره كشاورزي استعلام و پرونده كلاسه 14/63 حقوقي را نيز دستور انضمام پرونده مطروحه در جلسه مقرره داده است كه پاسخ از اداره كشاورزي طي لايحه ثبت شده به شماره 283024/12/1350 واصل گرديد0 مرجع رسيدگي پس از انعكاس خلاصه اي از پرونده 14/63 عمومي  حقوقي در صورتجلسه مورخ 30/9/64 چون خواهانهاي اصلي از سند مورخ 28/12/1350 اظهار بي اطلاعي نموده بودند قرار تحقيق از مسجلين سند مزبور را صادر نموده و پس از تحقيق از آنان در مورد زمين مورد تصرف (ه ) به استدلال اينكه نامبرده اقرار به موروثي بودن زمين و استحقاق خواهانهاي اصلي در دريافت عوائد سهمي خود دارد و به منظور معلوم شدن عوايد سهمي خواهانهاي اصلي قرار ارجاع امر به كارشناس صادر نموده و پس از وصول نظريه كارشناس منتخب و ورود آقاي (ك ) به وكالت از (ج ) اجد از خواندگان در دعوي مطروحه سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسيدگي راي تجديدنظرخواسته را به خلاصه آتي الذكر صادر نموده است :
(000 نظر به اينكه حسب محتويات پرونده و مدارك ابرازي و اظهارات مسجلين ذيل سند مورخ 28/2/50 اراضي متصرفي (د) و (ج ) قبلا توسط مورث اصحاب دعوي به آنان واگذار گرديده است بنابراين اراضي مزبور جزو ماترك مورث خواهانهانبوده تا به تبعيت مالكيت قهري ادعاي عوايد حاصله را بنمايد نتيجتا دعوي خواهانها دائر به مطالبه عوايد از اراضي متصرفي خواندگان مزبور فاقد وجاهت قانوني تشخيص و حكم به رد آن صادر مي دارد و در مورد خوانده ديگر نظر به اينكه زمين متصرفي وي حسب الاقرار موروثي است و كارشناس ميزان آن را مقدار 1243 كيلو شالي طارم 1225كيلو شالي آمل تعيين كرده است لذا با احراز اشتغال ذمه خواندگان حكم بر محكوميت خوانده به پرداخت عوايد فوق الذكر ضمن رد دعوي تقابل صادر مي نمايد0 راي صادره در قسمت رد دعوي خواهانهاي اصلي به طرفيت (د) و (ج ) مورد درخواست تجديدنظر از سوي آنان قرارگرفته و سابقه پس از وصول به ديوان عالي كشور به اين شعبه ارجاع گرديده است 0 با تنظيم گزارش پرونده آماده اتخاذ تصميم است 0 مندرجات لايحه واصله هنگام شور قرائت خواهد گرديد0
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشگيل گرديد پس از قرائت گزارش آقاي 000 عضو مميز و بررسي اوراق پرونده مشاوره نموده چنين راي مي دهد:
(در مورد محكوميت آقاي (ه ) از طرف تجديدنظرخواهان اعتراضي به عمل نيامده و با توجه به محتويات پرونده راي دادگاه درباره 000 ابرام مي شود ولي در خصوص رد دعوي خواهانها مبني بر مطالبه اجرت المثل به طرفيت آقايان (ج ) و (د) اين اشكال بر حكم صادره وارد است كه دادگاه بدون تحقيق در خصوص رعايت مقررات اصلاحات ارضي در تنظيم سند عادي 28/12/1350 تصميم اتخاذ نموده در صورتي كه در تاريخ تنظيم سند عادي مزبور مدلول ماده 19 لايحه قانوني اصلاحات ارضي مصوب ديماه 1340 لازم الرعايه بوده و با استنباط از قسمت اخير تبصره 2 ماده واحده قانون نحوه انتقال اراضي واگذاري به زارعين مشمول قوانين و مقررات اصلاحات ارضي مصوب 1351 هم بايد در چنين موردي ماده 19 مرقوم رعايت شود و معلوم نيست در اثر معامله نسق مرحوم (س ) كه منجر به تجزيه شده با رعايت ماده مزبور صورت گرفته يا نه و دراين خصوص تحقيق از اداره كشاورزي و تعاون روستايي ضرورت گرفته كه چنين تحقيقي به عمل نيامده لذا دادنامه تجديدنظر خواسته در مورد (ج ) و (د) قابل ابرام نيست و بانقض آن پرونده جهت تكميل رسيدگي و اتخاذ تصميم به شعبه ديگر دادگاه حقوقي يك 000 و در صورت نبودن شعبه ديگر به نزديكترين دادگاه حقوقي يك محول مي گردد0)

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي  1
صلاحيت ، داوري ، خسارات ، امورحسبي ، وقف ، معامله فضولي ، تهاتروغصب
تاليف يدالله بازگير، ازانتشارات ققنوس ، چاپ اول ، سال 1377