رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده     : 9/62/373
شماره دادنامه   : 810/2
تاريخ رسيدگي    : 21/12/72
تجديدنظرخواهان  : ((الف ))و((ب ))و((ج ))
تجديدنظرخوانده  : ((د))و((س ))
تجديدنظرخواسته  : دادنامه شماره 238/2056/3/72شعبه اول دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي     : شعبه سوم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه       : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : آقاي ((س ))درتاريخ 31/4/69 دردادخواستي به وكالت از((د))به طرفيت ((پ ))،((ث ))،((ت ))،((ه))،((الف ))،((ك ))، ((گ ))،((ج ))و((ش ))به شعبه اول دادگاه حقوقي يك ...مبني برابطال عمليات ثبتي واعلام بطلان انتقال تقديم وتوضيح داده است مرحوم بابا مالك قطعه زميني بوده كه بعدا"پلاك 1 فرعي از267 اصلي بخش 6...به آن اختصاص داده شده ودرزمان حيات باكمك مرحوم ((ل ))معروف به حاجي ...كه تنهاپسروي (مورث خواندگان رديف 1 تا2) بوده زمين رااداره مي كرده وپس ازفوت مرحوم بابا...درسال 1291 ملك درتصرف حاجي ... بوده وباتصوراينكه اين تصرفات براي اوحق مالكيت ايجاد مي نمايد درسال 1324 حقوق موكل راكه تنهاخواهر وي بوده ناديده مي گيرد و تقاضاي ثبت ملك رابه نام خويش مي نمايد وثبت اسنادبدون توجه ب ه اينكه استشهاديه تنظيمي دليل قانوني حصروراثت نيست بدون مطالبه گواهي حصروراثت پلاك 1 فرعي ازاصلي بخش 6...رابه نام حاجي معروف به ...ثبت مي نمايد ومرحوم حاجي درسال 1319 كل اين پلاك رادرقبال ...ريال دررهن مرحوم ((ن ))مورث خواندگان رديفهاي 5تا9قرارمي دهد كه به علت عدم پرداخت دين ملك مذكوربه موجب سندرسمي 2212553/10/30 به مرتهن منتقل مي شود.موكله كه ازجريان فوق بي خبربوده درسال 1365 مواجه بامراتب فوق مي شود وابتدا مبادرت به اخذ گواهي حصر وراثت مي نمايد و سپس چون خواندگان حاضربه استردادحقوق وي نمي شوند لاجرم بدين وسيله اولا"ابطال عمليات ثبتي پلاك 1 فرعي اصلي بخش 6 كه به تنهايي به نام ((ل ))ثبت شده وبااثبات وراثت موكل  بايستي يك سوم به نام موكل ثبت شودوثانيا"اعلام بطلان انتقال سند2412553/10/30 به اين دليل كه كل مال درمالكيت راهن نبوده موردتقاضاست .
وكيل خواهان توضيحا" اعلام داشته : درذيل استشهاديه ثبت شده به شماره ...اداره ثبت مرحوم ...به دروغ گواهي داده است ((ل )) وارث بابا...بوده ودرذيل صورتجلسه 12/12/24 اسمعيل وخوانده رديف 5بر تصرف بلامتنازع ...گواهي داده اندكه اين اقدامات نشان مي دهد((ل )) از 1324 درصددتضييع حق موكل بوده است .خواندگان 1و2 درمقام دفاع اظهارداشته اندبانو((د))خواهان عمه ماست ودرزمان حيات با پدرمان بحث ملك داشتندوپدرمان مي گفت ملكي دركارنيست بياپولش رابگيريم خواندگان اعلام داشتند پدرمااسمعيل شهادت برداشت انحصاري نداده بلكه امضاءشهودراگواهي نموده وملك قانونا" به پدرماوسپس به ورثه منتقل گرديدواكنون هم درتصرف زارعين و...وبه وسيله هيئت واگذاري منتقل گرديده است وكيل خواهان متقابلا"اظهارداشته انتقال ملك از طريق ابدائيه انجام گرفته وبه اعتباراينكه ...مالك كل نبوده عقد رهن فضولتا" واقع شده آقاي مهدي ...باتسليم وكالتنامه خود رابه وكالت از 3 نفرخواندگان ((ج ))و((ب ))و((الف )) معرفي وايراد نموده گواهي حصروراثت دلالت داردكه بابادوفرزندبه نام ((ل ))وبانو((د)) داشته كه ((ل )) درسال 26/10/1355 فوت شده ومدارك ابزاري ديگري مربوط به برات است وادعاي خواهان به اينكه ((ل )) معروف به برات بوده ثابت نيست وچون گواهي انحصاروراثت بدون آگهي ماده 161قانون امورحسبي صادرشده فقط تاميزان پانصد هزارريال معتبراست ودرمورد دعوي اصلي كه خواسته آن بيش از 500000 ريال است اعتبارندارد... آقاي وكيل اخيرالذكرمضافا"اعلام داشته اگربانوسلطان مدعي حقي بود معلوم نيست چرادرزمان حيات مرحوم اسمعيل كه وسايل دفاع ميسربوده اين دعوي رامطرح نكرده ...واصولا" استشهاديه منضمه كه ازپرونده ثبتي اخذشده دلالتي نداردكه مرحوم ((ل )) معروف به برات خودراتنها وارث معرفي وملك پدرش راتقاضاي ثبت نموده باشدبلكه به عنوان دليل تصرف ابرازگرديده ...مضافا"به اينكه مبايعه نامه مورخ 29صفرالمظفر 1315دلالت داردبانوسلطان همگي سهم خودراازآب وملك قنات كاريز به مبلغ 120 تومان (پلاك فرعي 267 اصلي ) به ...صبيه ...كريم فروخته بنابراين خواهان درزمان ثبت ملك مالكيتي نداشته وفي الواقع اعتراض وي به ثبت ملك وابطال عمليات ثبتي است كه خارج ازمهلت 90 روزه ماده 16 ومغايرمواد 23و 24 قانون ثبت اقامه شده وچون ملك بلحاظ متنازع مديون (مرحوم كاتبي )مطابق مقررات به موكلين منتقل گرديده وخواهان به جاي تقاضاي بطلان يك سوم تقاضاي بطلان كل عمليات ثبتي راخواسته است دعوي اومردودمي باشد.آقاي ((س )) وكيل خواهان منكر فروش وانجام معامله گرديده اعلام داشته سندابرازي ربطي به پلاك 1267 نداردومربوط به كاريزنووپلاك 1268 مي باشدومتعلق به موكله نيست واصولا"سندمذكوردرتاريخي تنظيم شده كه موكله هنوزمتولدنشده وچون آقاي مهدي ...اعلام بقاءبه استفاده ازمبايعه ابرازي رانموده و اعلام داشته كه تكذيب بايستي دراولين جلسه به عمل آيند.دادگاه رسيدگي به اصالت سندصادروپرونده ثبتي ملك راازجهت چگونگي كيفيت ثبت ملك مطالبه وسپس ملخص آن رادرپرونده منعكس وباتوجه به اينكه شناسنامه بانو((د))مبين تاريخ تولد11 اسد1300 شمسي بوده است ازتصميم رسيدگ ي به اصالت سندعدول نموده وپس ازكسب نظرآقاي مشاوردادگاه بررددعوي به علت جريان قانوني ثبت ملك و عدم اعتراض درمهلت مقرره تاريخ 1/12/22 بدين خلاصه نظراستنباطي اعلام داشته :بابررسي محتويات پرونده ثبتي ملاحظه شد.آقاي برات درتقاضانامه هاي ثبت وقنات وزمين مزرعه ...بابا...عنوان رياست ثبت ...صراحتا"به موروثي بودن قنات ومزرعه اشاره نموده است مضافا"به اينكه مرحوم برات جهت اثبات وراثت انحصاري خودازمرحوم بابا...به استشهاديه بدون تاريخ استنادجسته است وآگهي انحصاروراثت مبين تعددورثه مي باشد بنابراين ضمن رد ايرادات وكيل خواندگان دعوي مطروحه كلا"ثابت به نظرمي رسداين نظريه متعاقبا"به علت تصويب قانوني اصلاح موادمصوب اسفند71 براي تبديل وموردتجديدنظرخواهي آقاي مهدي ...واقع وعنوان شده است انتقال ملك ... به موكلين جذبه قانوني داشته وحكم دادگاه برخلاف ((مواد16و24)مقررات ثبت صادرگرديده ...دادگاه صادركننده حكم ضمن اعلام بقاءبه راي صادره پرونده رابه ديوان عالي كشور ارسال داشته كه به اين شعبه ارجاع گرديده وبه هنگام مشاوره دادخواست تجديدنظرخواهي وضمائم آن قرائت خواهدشد.
هيئت شعبه درتاريخ بالاتشكيل گرديد.پس ازقرائت گزارش آقاي ...عضو مميزواوراق پرونده مشاوره نموده چنين راي مي دهند:
((اعتراض وكيل تجديدنظرخواهان نسبت به دادنامه شماره 228/2056/3/72 صادره ازشعبه اول دادگاه حقوقي شهرستان ...وارداست زيرااولا" حسب توضيحات خواهان ومندرجات گواهي حصر و وراثت شماره ...صادره ازشعبه 11دادگاه حقوقي دو...وراثت مرحوم بابا...دونفربوده اند1.خانم ((د)) (دخترمتوفي )2.مرحوم ((ل ))به شناسنامه شمار 212 پسر متوفي و مورث خواندگان رديف 1تا4 دعوي بنابراين وبرحسب قاعده ارث ((للذكر مثل حظ الانثيين ))چهاردانگ مشاع ازشش دانگ قطعه زمين پلاك 1فرعي از267 واقع دربخش 6...ملك مرحوم حاجي ...فرزند بابا...بوده ولذا اقدام دادگاه به صدورحكم برابطال عمليات ثبتي پلاك مرقوم وبطلان انتقال ملك مذكورموضوع سند رسمي شماره ...به طور مطلق ونسبت به شش دانگ وجاهت قانوني نداشته ونسبت به چهاردانگ مشاع ازشش دانگ كه سهمي موروثي حاجي ...معروف به برات بوده عمليات ثبتي وانتقال صحيح صورت گرفته است حكم تجديدنظرخواسته دراين قسمت با دعوي خواهان ودلالت اسنادومدارك مضبوط درپرونده مطابقت ندارد.ثانيا"به موجب ماده 42 قانون ثبت همينكه ملكي مطابق قانون دردفتراملاك به ثبت رسيد دولت فقط كسي راكه ملك به اسم اوثبت شده وياكسي كه ملك مزبوربه اومنتقل گرديده واين انتقال نيزدردفتراملاك به ثبت رسيده مالك خواهدشناخت . بنابراين درصورتي مي توان نسبت به مالكيت چنين مالكي خدشه واردكرد كه اثبات شودملك برخلاف قانون دردفاتراملاك به ثبت رسيده است ودادگاه دراين زمينه بايستي بامطالب پرونده ثبتي ودرنظرگرفتن جريان ثبت ملك وانجام رسيدگيهاي لازم معلوم مايدملك موردنظردقيقا"با قانون به ثبت رسيده است ياخيرواگردر جريان ثبت خلاف قانوني صورت گرفته اين خلاف قانون ازچه جهت وبا نقش كداميك ازقوانين ومقررات مربوط به ثبت ملك صورت گرفته است .ثالثا" به دلالت اوراق پرونده آقاي مهدي ... وكيل سه نفرازخواندگان دعوي به شرح مندرجات لايحه تقديمي به دادگاه ثبت شده به شماره ...و مندرجات صورتمجلس مورخ 29/8/70 و 7/11/70 ضمن استنادبه فتوكپي مبايعه نامه عادي مورخ 29 شهرصفرالمظفر 1315 كه بعضي ازخواندگان قبلا"آن رابه دادگاه تقديم داشته اندوارائه اصل سندمذكورجهت ملاحظه دادگاه اعلام داشته مطابق مبايعه نامه مزبوربانو سلطان ...(خواهان )همگي وتمامي سهمي خودراازآب وقنات كاريزنو(پلاك 1فرعي از267اصلي )كه موردادعاي مشاراليه مي باشدقبلا"درقبال يكصد وبيست تومان رايج به ...صيبه ...كريم كه عموزاده اوبوده فروخته و وجه آن رادريافت داشته واثرانگشت اورادرذيل سندعده اي ازمعتمدين وروحانيان وقت تاييدومهركرده اندبنابراين درزماني كه مرحوم برات درخواست ثبت پلاك مزبورراكرده است خواهان سهم خود رافروخته بوده ودرآن مالكيتي نداشته است وآقاي ((س ))وكيل خواهان درجلسه 2/11/70 پس ازاستحضارازمطالب عنوان شده ازجانب آقاي مهدي ...دفاعا" پاسخ داده موكل منكرفروش جزءياكل سهم خودازپلاك 1/267است ونوشته ربطي به اين پلاك نداردوبااستعلام ازثبت دراين موردكه آياپلاك 1/267منطبق برملك مندرج درآن مبايعه نامه هست ؟حقيقت روشن خواهدشد ومتعاقبا" هم اضافه نموده موكله چنين مبايعه نامه اي را انگشت نزده درصورتي كه رسيدگي به اصالت آن مستلزم اخذاثرانگشت موكل است به علت كهولت سن موكله استدعادارد دراولين جلسه كه تعيين مي فرماييد اثرانگشت موكله رااخذودرپرونده ضبط فرماييد.
وكيل خواندگان هم اظهار داشته به استفاده ازاين سندباقي هستم و براي اثبات اصالت اثرانگشت خواهان تقاضاي استكتاب ازنامبرده و... كارشناسي دارم ودرمورد اظهارات وكيل خواهان مبني براينكه موكله سهم خود را ازپلاك ديگري فروخته آقاي ...زنده دل دراين زمينه اطلاع دارنددرصورت لزوم مي توان ازاطلاعات ايشان استفاده نمودلكن دادگاه به اين استدلال كه حسب فتوكپي شناسنامه شماره 1308215 تاريخ ولادت بانوسلطان ...يازدهم اسد1300شمسي است كه مصادف با1341 قمري مي باشد درحالي كه تاريخ تحريرمبايعه نامه ماه صفر 1215 قمري مصادف باسال 1274 شمسي است وخواهان ظاهرا"درزمان تنظيم مبايعه نامه مزبوردر قيدحيات نبوده خودراازرسيدگي به اصالت اين سند كه ممكن التاثير درتصميم دادگاه هم مي باشد بي نيازدانسته است .درصورتي كه شناسنامه ازحيث تشخيص ميزان سن اشخاص طريقيت داردمضافا"باامكان حصول اشتباه درتاريخ تنظيم ورقه دادگاه ازجهت احراز واقع وكشف حقيقت مكلف بوده اولا"باملاحظه اصل سند رونوشت خواناو واضح سند ودرپرونده ضبط وثانيا"باعنايت به انكاروكيل خواهان درزمينه انتساب سندمزبوربه موكله اش وممكن التاثيربودن سند دردعوي وفق مقررات مواد393 و394 و 395 و 395 و 398 قانون آيين دادرسي مدني به اصالت اين سند رسيدگي نموده سپس باتوجه به نتايج حاصله ازرسيدگيهاي معموله ب ه صدورراي مقتضي مبادرت نمايد.بنابه مراتب دادنامه تجديدنظرخواسته به لحاظ خدشه دراستدلال وبه ويژه نقص درتحقيق رسيدگي نقص مي شود ورسيدگي مجدد وفق بند ب ماده 6وبند ب ماده 7 قانون تجديدنظرآراء دادگاههاي به دادگاه صادركننده راي (شعبه دادگاه حقوقي يك )... ارجاع مي شود.))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
83