رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده    : 26/247269
شماره دادنامه   : 612/22
تاريخ رسيدگي   : 24/8/1372
تجديدنظرخواه   :آقاي (الف )
تجديدنظرخوانده :شركت تعاوني قرارگاه نيروي زميني ارتش جهوري اسلامي ايران 
تجديدنظرخواسته :دادنامه شماره 165و10164/2/72 شعبه 18 دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي    :شعبه 24ديوان عالي كشور
هيئت شعبه      :آقايان ...

خلاصه جريان پرونده :درتاريخ 16/10/69شركت تعاوني مسكن قرارگاه نيروي ...جمهوري اسلامي ايران باوكالت آقاي (ب )به طرفيت آقاي (الف ) به خواسته الزام خوانده به حضور در دفتر اسنادرسمي به منظورانتقال رسمي شش دانگ پلاكهاي موردمعامله ومستحدثات وبرق وچاه آب باامتياز نامه وتلفن منصوبه مقوم به مبلغ پنج ميليون ريال به اضافه اجرت المثل موردمعامله به قراماهي پنجاه هزارتومان جمعا"سيصد وپنجاه هزارتومان ازنظرهزينه دادسي تقديم دادگاه حقوقي يك ... نموده كه به شعبه هيجدهم ارجاع گرديده وخلاصتا"توضيح داده كه شركت خواهان به منظورتهيه زمين براي خانه سازي اعضاءشركت تعاوني مسكن پرسنلي نيروي زميني ارتش باخوانده كه باغ و منزل مسكوني خود رادر معرض فروش گذاشته واردمذاكره شده وبه موجب مبايعه نامه عادي  تنظيمي شش دانگ هريك ازدوپلاك ثبتي ... ملكي خوانده راكه داراي ساختمان قديمي وچاه آب باپروانه رسمي وبرق وتلفن منصوب ...بوده خريداري كرده وقسمتي ازثمن معامله رابه مبلغ پنج ميليون تومان پرداخته و مقررگرديده بقيه ثمن مورد معامله راپس ازتنظيم سند رسمي پرداخت نمايد.درضمن عقدبه موجب بند2 شرايط مبايعه نامه خوانده حق  فسخ راازخود سلب نموده لذا عقد بيع قطعي ومنجرواقع شده بعدا" گواهي اعلام نظركميسيون ماده 12قانون زمين شهري در...صادرگرديده وقرار براين بوده است كه درآخرسال 1368 در دفتر...براي انجام تشريفات رسمي انتقال سند حاضر شوند متاسفانه با وجود اينكه شركت خواهان در روز 28/12/1368(آخرين روز سال )و فصل به احتياط در اولين روز سال 1369يعني پنجم فروردين ماه دردفتراسنادرسمي مذكورحضوريافته ومراتب رادر دفاتر نيزمنعكس نموده خوانده حاضر نگرديده و طبعا" سندرسمي تنظيم نشده ودر مراجعات بعدي متعذر بوده كه در دفتر... شميران حاضر مي شده كه شركت خواهان ازاين امراظهار بي اطلاع بوده وطبق اظهارنامه نيز به خوانده ابلاغ گرديده تاريخ معامله به روز 12/2/69 ومحل حضورجت تنظيم سند همان دفتر...ابلاغ گرديده خوانده دردفتر حاضر ولي براي انجام تشريفات معامله حاضرنگرديده و تاكنون نيزحاضر نمي باشد.در خاتمه تقاضاي صدور حكم طبق خواسته نموده و تقاضاي گواهي نموده تا مالكيت خوانده نسبت به پلاكهاي مذكور و امتياز تلفن راازمراجع مربوطه اخذوتسليم نمايد.
پس از تعيين وقت و ابلاغ به طرفين خوانده ضمن لايحه تقديمي اظهار داشته چون شركت طبق قولنامه مزبور كه آخرين روز 28/12/68 بوده براي انجام سند قطعي به دفترخانه ...شميران ازخود عكس العمل نشان نداده اينجانب براي انجام معامله كليه مدارك كه ازدفترخانه استعلام شده بود دراختيار دفاتر مربوطه گذارده و از 25/12/الي 28 آخرين چنباربه شركت مزبورتذكر داده كه براي انجام معامله به دفتر ... شميران اضرشوند.شركت مذكوربه علت نبودن وجه از آمدن به دفتراسناد رسمي خودداري نموده اينجانب به ناچار...حضورخودرابه دفتر مزبور اعلام وگواهي به شماره ...دريافت و اخطاريه به شماره ...براي وكيل شركت فرستادم كه سه روز بعدازدريافت اخطاريه وجه در قولنامه را دريافت نمايد.وكيل شركت ازدريافت وجه خودداري نموده و در تاريخ 12/2/69 اخطار قانوني به اينجانب نمود كه براي انجام معامله به دفترخانه ...تهران حاضرشوم اينجانب باكليه مدارك در دفتر...حاضر شدم وچون ازطرف شركت مزبوربراي انجام معامله اختلاف به وجودآمده به علت اينكه آمادگي براي خريد نداشته بعدا" مذاكره فيمابين به عمل آمده براينكه پلاكهاي فوق رابه شخص ديگري بفروشم ليكن تاكنون فروش انجام نگرفته است .
آقاي (ج )باتقدي يك برگ وكالتنامه خودراوكيل خوانده معرفي كرده و اعلام نموده كه دادخواست تقابلي به كلاسه ... تقديم داشته طبق صورتجلسه مورخ 25/3/70 آقاي ...با وكالت آقاي (ج ) به طرفيت شركت تعاوني مسكن قرارگاه نيروي ... به خواسته دعوي متقابل نسبت به پرونده كلاسه 69/582مطروحه درشعبه 18دادگاه حقوقي يك ...به خواسته ابطال قراردادعادي مقوم به مبلغ 5 ميليون ريال با خسارات تقديم شعبه 18دادگاه حقوقي يك ...نموده وتوضيح داده كه به موجب قرارداد مورخ آبانماه 68قرارمي شودموكل منزل مسكوني خود و متعلقات مندرج دربيع نامه رابه شركت خوانده بفروشدومبلغ پنجاه ميليون ريال نيز به عنوان بيع نامه دريافت وشركت خوانده متعهد مي شود بقيه مبلغ راپس ازتنظيم سندرسمي انتقال درتاريخ 28/12/68دردفترخانه ...تهران به فروشنده پرداخت وفروشنده نيزقبول مي كند تاآن تاريخ نسبت به تهيه مدارك لازم جهت انتقال رسمي ملك اقدام نمايد.باتوجه به كهولت سن موكل ودوري راه دفترخانه ...به منزل مشاراليه وسختي اياب وذهاب درفصل زمستان باموافقت شفاهي موكل ومديران شركت خوانده دفترخانه ... تهران واقع در تجريش به عنوان دفترخانه مورد توافق جهت انجام معامله وتنظيم سندرسمي انتقال تعيين و به همين جهت نيز موكل با دريافت استعلامات لازمه از دفترخانه مورد توافق نسبت به پرداخت ماليات وعوارض نوسازي و گواهيهاي لازم معامله حاضر ولي متاسفانه مديران قانوني شركت خوانده به علت عدم توانايي درتهيه بقيه ثمن مندرج درقراردادوعدم موجودي درحساب شركت از حضور در دفترخانه و پرداخت بقيه وجه وتنظيم سندخودداري مي نمايد.قابل ذكراست كه عدم وجودي درحساب جاري شركت خوانده موجب برگشت داده شدن يك فقره چك بابت بيعانه به +شماره ...به مبلغ بيست ميليون ريال نيز گرديده كه باعث خسارات وارده به موكل گرديده پس از مذاكرات شفاهي مكرر موكل باارسال اظهارنامه ضمن فسح قراردادآمادگي خودراجهت  استر دادبيعانه اعلام ودرتاريخ 12/2/69نيزدردفترخانه ...حاضرواين امر رامتذكرمي گرددودرخاتمه تقاضاي صدورحكم طبق خواسته دارد.
طبق صورتجلسه مورخ 18/9/70 آقاي (ج ) وكيل  خوانده دعوي اصلي و خواهان دعوي متقابل ضمن لايحه تقديمي اظهار داشته 1. صحيح است كه موكل درقراردادحق فسخ رااخودسلب كرده لكن اين امرنميتواند مطلق باشديعني چنانچه خريدار هرگونه تخلفي انجام دهد فروشنده نتواند قراردادرافسخ نمايد2.شركت خريداربقيه مبلغ موردتوافق رانتوانسته درموعدمقررتهيه كندوبه همين علت صدورسندرسمي انتقال ميسرنگرديده است دليل اين ادعااول اينكه چك شماره ... به مبلغ  بيست ميليون ريال كه بابت قسط سوم بوده برگشت شده وبنابه توصيه خريدارمجداد" موكل به بانك محال عليه مراجعه ونسبت به وصول آن اقدام نموده ثانيا"خوانده مي بايستي درآخراسفندسال 68بقيه مبلغ مورد معامله راحساب بانكي خودمي داشت وياآن راطي چك بانكي برداشت  مي كرد و دراين خصوص در خواست گواهي جهت مراجعه به بانك دارم و يا دراين مورد به دفاتر قانوني شركت استناد مي نمايم  مضافا" به اينكه به موجب ماده 140قانون تعاون كشورشركتهاي تعاوني قانونا"موظف هستند نخسه اي ازترازنامه هرسال و يا دوره مالي را به اتحاديه نظارت و هماهنگي مربوط ويابه اداره كل تعاون وامورروستايي ارسال داردكه ازاين طريق نيزمي توان ثابت كردكه شركت خواهان درزمان موعودبقيه مبلغ موردادعارانداشته تابتواندبه موكل پرداخت وسندرسمي انتقال صادرگردد3.فتوكپي مدارك پيوست دادخواست تقابل مويداين امراست كه موكل هيچ گونه تخلفي ازشرط نكرده وتمامي مدارك را نيز براي زمان موعودحاضرنموده است 4. نظربه اينكه بيع قطعي انجام نشده مطالبه اجرت المثل نيزوجهه قانوني نداردودرخاتمه تقاضاي صدورحكم بر رد دعوي وصدورحكم وفق دادخواست تقابل رادارد.
آقاي وكيل خواهان دعوي اصلي اظهار داشته دعوي به شرح داد خواست تقديمي است ودعوي تقابل كه صرفا"به منظوراطاله دادرسي طرح گرديده اين نكته رامعروض مي دارد كه دفترخانه ...به علت اينكه  روبروي بيماستان 501 ارتش مي باشد هميشه اسناد رسمي رادر دفتر...تنظيم مي نمودوهيچ نوع موافقتي براي تنظيم سندرسمي دردفترديگري از جمله دفتراشاره شده شركت موكل بافروشنده ملك به عمل نياورده است دادگاه وضعيت ثبتي راازثبت اسنادشميران استعلام نموده كه پاسخ واصل شده ووضعيت تلفن نيزاز مخابرات منطقه استعلام گرديده كه پاسخ آن نيز رسيده وسرانجام دادگاه پس ازكسب نظريه آقاي مشاوربدوا"طبق نظريه مورخه 28/6/71 اظهارنظروسپس طبق دادنامه شماره ...چنين راي صادر كرده است :
(...باتوجه به اينكه فروشنده دربند2قراردادصريحا"حق فسخ قرارداد مذكورراازخودسلب نموده وطبق گواهي دفتراسنادرسمي شماره ...تهران كه متعاملين موافقت كرده اندكه تاپايان اسفندماه 1368دردفترخانه مذكورحضوربهم رسانندوسندراثبت نمايند ودرموعدمقرربايع بدون عذر موجه قانوني ازحضوروثبت سندامتناع ورزيده كه مراتب طي شماره ... موردتاييد دفتر فوق الذكر رسيده و باالتفات به گزارش ثبت ...به شماره 925241/3/71 كه اعلام نموده شش دانگ يك قطعه زمين به شماره 448 فرعي مفروزازقطعه ...به نام ...ثبت وسند صادرشده وشش دانگ يك قطعه زمين  مزروعي شماره ...برابرسند صلح شماره ...و...و... به آقاي (الف )منتقل گرديده ونظربه اينكه طبق نظريه شماره ...كميسيون ماده 12 قانون زمين شهري پلاكهاي اخير الذكردائرساختماني وازنوع باغ تشخيص گرديده لذا مبايعه نامه طبق ماده ...قانون مدني  بين متبايعين تنظيم يافته و وفق و قواعد و ضوابط  شرعي  طرفين مكلف به ايفاي تعهدات مندرج درقراردادخواهندبود ودعوي تقابل بايع ب ه ابطال قراردادبه عذر اينكه خريداران درموعد مقرر قادربه تا ديه بقيه ثمن معامله  نبوده اند و امكان تهيه مابه التفاوت  ثمن را نداشت ه اند باتوجه به گواهي دفترخانه واظهارنامه خريداران كه به فروشنده ابلاغ گرديده واعلام آمادگي آنان براي ثبت سند ودادخواست مطروحه متكي به دليل نيست واستعدلال آقاي وكيل خواهان تقابل موجه بنظرنمي رسد علي هذابه استناد موادفوق الذكرازقانون مدني و فقه اماميه صدور حكم برالزام آقاي (الف )به انتقال رسمي وثبت سند در دفتراسنادرسمي نسبت به پلاكهاي موصوف باجميع متعلقات ومنضمات ب ه شرح مبايعه نامه عادي مورخ آبانماه 1368 شمسي با اخذ باقيمانده ثمن مي گرددوبارد دادخواست تقابل خوانده به جهت دلايل پيش گفتار بايع ملزم به انجام تعهد به نحوي كه مذكورگرديده مي شود درهر دو مطالبه اجرت المثل مبيع چون از ناحيه وكيل  خواهانهاي اصلي اين قسمت ازخواسته مسترد نموده طبق ماده 298 قانون آيين دادرسي مدني قرارسقوط دعوي خواهانها صادرمي گردد خوانده پرونده اصلي از باب قاعده لاضرملزم خواهدبودكه مبلغ 121500 ريال بابت هزينه وهمچنين حق الوكاله وكيل مدعيان در مرحله بدوي  طبق تعرفه قانوني در وجه خواهانها پرداخت نمايد.درخصوص ادعاي انتقال امتياز تلفن هر چند اختيارتلفن شماره ...در سند مبايعه نامه آبانماه 1368  مورد بيع قرارگرفته اماچون طبق گواهي مخابرات شماره تلفن مذكور متعلق به خانم (ه)فرزندعبدالجوادمي باشدومشاراليهادرامرفروش آن علي الظاهر مداخله نداشته واذن ورضايت وي درفروش آن ملحوظ نيست وبايع مالك آن نيست فلذاحكم به ردوبطلان ادعاصادرواعلام ميگردد...)آقاي (الف ) ازدادنامه مذكورتجديد نظرخواهي كرده كه پس ازانجام تبادل لوايح پرونده ديوان عالي كشورارسال وبه اين شعبه ارجاع گرديده است .
هيئت شعبه درتاريخ بالا تشكيل گرديد،پس از قرائت گزارش آقاي ... عضومميزواوراق پرونده مشاوره نموده چنين راي مي دهد:
((اعتراض تجديد نظرخواه نسبت به راي تجديد نظرخواسته باتوجه به استدلالات دادگاه واردوموثرتشخيص نمي گرددواعتراضات به نحوي نيست كه نقض راي مذكورراايجاب نمايد.ازلحاظ رعايت اصول وقواعد دادرسي نيزاشكال موثردر رسيدگي دادگاه مشهود نمي باشدلذا راي مورد بحث نتيجتا"ابرام مي گردد.))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
81