رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده      :  1423/4618
شماره دادنامه    :  489/23
تاريخ رسيدگي     :  28/8/69
تجديدنظرخواه     :  آقاي (الف )باوكالت آقاي (ب )
تجديدنظرخواندگان :  آقاي (ج )و(د)و(ه )
تجديدنظرخواسته   :  دادنامه شماره 7348/9/68 صادر ازشعبه دوم دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي      :  شعبه 23ديوان عالي كشور
هيئت شعبه        :  آقايان ...

خلاصه جريان پرونده :تجديدنظرخواندگان باوكالت آقاي (س )دادخواستي درتاريخ 3/9/64 به طرفيت آقاي (الف ) به خواسته ضم امين دركارخانه شاليكوبي براي نظارت و نگهداري درآمد حاصله نسبت به سهم الشركه خود درحساب مخصوص تا صدورحكم قطعي ودرخواست بطلان سند عادي مورخ 26/12/62 به جهت تخلف از شرط و خلع يدخوانده ازسهم الشركه خواهان (تجديدنظرخواندگان )با درنظرگرفتن خسارات به دادگاههاي عمومي ... تقديم نموده اندكه رسيدگي به شعبه دوم دادگاه عمومي ...ارجاع شدو به شرح دادخواست توضيح داده است :
به شرح شركت نامه عادي مورخ 21/11/59 يك باب كارخانه شاليكوبي در زمين متعلق به آقاي (ج )در ... تاسيس كه به موجب شرايط شركتنامه درتاريخ 26/12/62 قولنامه اي در خصوص واگذاري سهم الشركه خواهانها به خوانده تنظيم گرديد و بر اساس مندرجات سندعادي مذكوركارخانه تعطيل و مقفل شده وكليدآن به امانت به آقايان (ك ) و (گ )تحويل شد تاآقاي (الف ) (تجديدنظرخواه )به شرح شرايط مندرج درسند بدوا"كليه ثمن معامله را حداكثرتا اول خردادماه شصت و سه به آقايان (د)و(ج )و(ش )شركاي خود بپردازد سپس به دريافت كليد و تحويل گرفتن كارخانه اقدام شود.متاسفانه خوانده به جاي آنكه وفق سندتنظيم شده به تعهدات خود عمل كندبه نحو عدوان مبادرت به تصرف كارخانه نمودكه مراتب به شرح استشهاديه پيوست دادخواست است . بنابراين چون تصرفات وي درمال الشركه همچنان ادامه دارد و استيفاء منفعت مي كند تقاضاي صدورحكم براساس خواسته نموده است .
دادگاه دستورصدوراخطاريه رفع نقص براي وكيل خواهانهاازجهت تقويم خواسته واعلام وكيل خواهانهابه شرح لايحه ثبت شده به شماره ...خواسته را جمعا"به مبلغ دوميليون ودويست هزارريال تقديم كرد.آقاي (الف ) خوانده دعوي آقاي (ب )رابه وكالت ازخوددردعوي مطروحه تعيين ووكيل خوانده به شرح لايحه مورخ 21/3/65 درحالي كه دادگاه به دادگاه حقوقي يك تبديل شده است به خلاصه درمقام دفاع چنين اعلام نموده :
دعاوي مطروحه گوناگون وقابل جمع دريك دادخواست نيست ومردوداست قبلا"خواهانها دعوي وضع يدرابه كلاسه ...درشعبه سوم دادگاه عمومي ... مطرح كه حكمي به شماره ...صادروبه شرح دادنامه شماره ...ديوان عالي كشورآن رانقض وقراررد دعوي صادرنموده است .طرح مجدد دعوي صحيح نيست وادعاي خلع يدملازمه بابقاءمالكيت خواهانهاواثبات عدواني بودن يد موكل بركارخانه دارد خواهانهادليلي براثبات مالكيت خوداقامه نكرده اندومتصرفات موكل دركارخانه قانوني وادعاي يدغصب قابل تصور نيست .خواهانهادليلي كه ثابت كندموكل بهاي قدرسهم آنان رابه موقع نپرداخته ارائه نكرده اند.خواهانهاپس ازامضاءسند مورخ ...مبلغ يك ميليون ريال ازبهاي معينه راشخصا"دريافت داشته اندواقرارنموده اند كه اين پول بابت قسمتي ازكل بهاي كارخانه به آنان رسيده است بقيه ثمن هم دردومرحله به آقاي (ك )پرداخت شده اگردر پرداخت بقيه ثمن هم تاخيري رخ دهدكه نداده براي خواهانهاحق مطالبه باقي مي ماندنه حق فسخ وصدورحكم بربطلان دعوي تقاضاشده است وتوجه دادگاه رابه مفاد اظهارنامه خواهانهاجلب كرده است .دادگاه باتعيين وقت رسيدگي ودعوت اصحاب دعوي و وكلاي آنان ومطالبه پرونده مورداستناد...وملاحظه و انعكاس خلاصه آن واستماع گواهي گواهان واخذ نظرآقاي مشاورختم رسيدگي را اعلام وراي به اعلام اعتباري قراردادمورخ 26/12/62 كه فسخ شده محسوب است صادروبااعلام بي اعتباري سندمذكوروبقاءمالكيت خواهانها نسبت به عين ومنافع كارخانه برنجكوبي نسبت به سهم الشركه آنان حكم به وضع يدآنان معادل سهم الشركه دركارخانه برنجكوبي مشترك صادروموضوع خلع يدرانيزمنتفي اعلام كرده است .آقاي (ب )وكيل خوانده ازحكم مذكورتجديدنظرخواهي كرده رسيدگي به اين شعبه ارجاع شده است .
هيئت شعبه به شرح راي شماره ...صدورراي راباتوجه به ميزان خواسته صحيح ندانسته پرونده رابراي صدور راي به دادگاه اعاده داده است .
دادگاه پس از وصول وملاحظه پرونده درتاريخ 19/6/67 خلاف راي قبلي خودچنين اظهارنظركرده است نظربه اينكه مستنبط ازمفاد و مندرجات فروشنامه عادي مورخ 26/12/62 كه طرفين به صحت و اصالت آن اقرار دارندآن است كه خواهانهاسهام خودرادركارخانه برنجكوبي مشترك به مبلغ هشتصدهزارتومان به خوانده فروخته اندوپرداخت ثمن معامله را موجل قرارداده اندوآقايان (ك )و(گ )راامين خودتعيين كرده وكليد كارخانه را تحويل نامبردگان نموده اند كه پس از پرداخت تمام ثمن خوانده كليدكارخانه رابگيردو ازتاريخ واگذاري حق اعتراض وايفاء معامله را ازخود ساقط نموده وبه موجب اقرار نامه اي كه به امضاي خواهانهارسيده صحت مندرجات آن رادونفرامين فوق الذكروآقايان (پ ) و(ث )و(ت )و(ح )تاييدكرده اندمندرجات اين اقرارنامه نيز مورد تصديق طرفين قرارگرفته است .خواهانهامبلغ يك ميليون ريال از ثمن موجل رادريافت داشته اندومستنبطازمفادومندرجات اظهارنامه شماره ... ارسالي خواهانهابراي خوانده آن است كه نامبردگان پس از وصول قسمتي ازثمن معامله بعدازاينكه منافع ومصالح آنان درمعامله رعايت نگرديده وموقع تنظيم فروشنامه عادي مورخ 26/12/62 موانع ومشكلات انتقال سهام رادرنظرنگرفته اندازمعامله پشيمان شده ودرصددابطال آن برآمده وحتي دونفرامين مزبورازوصول هرگونه وجهي به عنوان معامله مزبور منع كرده اندومندرجات ذيل اظهارنامه دلالت داردكه خواهانهااجازه وصول ثمن معامله رابه دو نفرامين فوق الذكرداده بودند كمااينكه مبلغ يك ميليون ريال اوليه رانيزوسيله آنان دريافت داشته اندوالانامبردگان راازوصول بقيه وجه ثمن منع نمي كردند ونظربه اينكه خوانده به موجب اقرارنامه 3/2/63پيوست پرونده درموعدمقرردرقراردادمبلغ دوميليون وهشتصد هزار ريال ازثمن معامله رابه منظورپرداخت به خواهان نزد آقاي (ك )(امين )ومراتب امتناع خواهانهارادروصول مبلغ مرقوم وچهار ميليون ودويست هزارريال بقيه ثمن معامله به تاييددونفرامين مذكور آقاي (پ )و(ت )رسانيده است ونامبردگان دردادگاه بااداي سوگندبه صحت مراتب فوق شهادت داده اندوتوديع مبلغ چهارميليون ودويست هزار ريال به موجب فيش بانكي شماره 928810 به حساب سپرده دادگستري است سايراوراق پرونده كيفري استنادي جزم خوانده رابه پرداخت بقيه ثمن معامله مدلل مي سازدوايرادبه اينكه خوانده قراردادمورخ 26/12/62 راامضاءنكرده به همين جهت فاقداعتباراست .باعنايت به اينكه اقداماتي كه خوانده چه درموقع پرداخت مبلغ يك ميليون ريال اوليه به خواهانها وچه درمراحل بدوي توديع بقيه ثمن معامله به عمل آورده باتوجه به مواد191و192و194قانون مدني هرگونه اقدام عملي راكه مبين قصدو رضاي آنهابراي معامله باشدبراي تحقق عقدكافي ودرحكم امضاي آنان دانسته است وجاهت قانوني ندارد.دادگاه بيع صحيح را محقق دانسته ودعوي بطلان سند غيرثابت تشخيص اظهارنظربه رد آن شده است در مورد دعوي خواهانهابه خلع يدازسهام مشاعي و وضع يد و ساير تقاضاي آنان در دادخواست چون تصرفات خوانده راناشي ازتملك قانوني مقرر در ماده 362قانوني مدني مي داندونظربه رد دعاوي مطروحه دارد پس ازابلاغ نظريه و وصول اعتراض ازجانب وكيل خواهانهاپرونده به ديوان عالي كشورواصل وبه اين شعبه ارجاع شده است .هيئت شعبه پس ازيررسي اوراق پرونده وملاحظه گزارش عضومميزمشاوره نموده چنين راي داده است :
(صرفنظر از اينكه قراردادعادي مستند دعوي مورخ 26/12/62 مستند دعوي به امضاي خوانده نرسيده است اساسا"به حكايت محتويات پرونده امرخوانده دعوي تمامي ثمن معامله راكه جمعا"معادل هشت ميليون ريال بوده تاتاريخ 1/3/63كه تعهدپرداخت آن را نموده به شخص خواهانها پرداخت نكرده است وچنانچه وجوهي نيزبه اشخاص غير ماذون پرداخته باشدباتوجه به اينكه در قرارداد مورخ 26/12/62 چنين اجازه اي به نامبرده تفويض نگرديده موثردرمقام نبوده و با عنايت به اينكه حسب قراردادمستند دعوي خواهان حق استفاده ازخيار تاخيرتاديه ثمن داشته و موردمشمول ماده 395قانون مدني مي باشدنظرواستنباط قضايي دادگاه مغاير با اوراق ومندرجات پرونده بوده وقابل تاييد نمي باشد.بنابر اين پرونده جهت اتخاذ تصميم قانوني به دادگاه صادر كننده نظريه اعاده مي شود.)
دادگاه حقوقي يك ...(شعبه دوم ) پس ازوصول پرونده با تعيين وقت رسيدگي و دعوت وكلاي طرفين و ملاحظه لوايح واصله ازجانب وكلاي طرفين پس از كسب نظرآقاي مشاور ختم رسيدگي اعلام وچنين راي داده است :
نظر به اينكه قرارداد عادي مورخ 26/12/62 مستند دعوي به امضاي خوانده نرسيده و تمامي ثمن معامله كه جمعا"معادل هشت ميليون ريال بوده تا تاريخ 1/3/63 كه خوانده تعهد پرداخت آن را نموده و به شخص خواهانها پرداخت نكرده است و وجوهي كه به اشخاص غيرماذون پرداخته است باتوجه به اينكه در قرارداد مورخ 26/12/62 چنين اجازه اي به نامبرده تفويض نگرديده موثر در مقام نبوده است مضافا"خواهانها حسب قرارداد مستند دعوي حق استفاده از خيار تاخيرتاديه ثمن را داشته اند و از حق خيار خود استفاده كرده اند و مورد مشمول ماده 395 قانون مدني مي باشد لذا قرارداد مورخ 26/12/62 منفسخ و بي اعتبار محسوب مي شود و  با احراز بقاء مالكيت خواهانها به نسبت سهام آنان دركارخانه شاليكوبي مورد اختلاف حكم به فسخ قرارداد عادي مورد بحث و خلع يد خوانده از سهام مشاعي خواهانها و وضع يد آنان دركارخانه شاليكوبي مزبور نسبت به سهام آنان صادركرده و اعلام مي دارد ساير تقاضاي خواهانها به شرح دادخواست غيرموجه بوده و محكوم به رد است .
بر اثرتجديدنظرخواهي آقاي (ب )وكيل خوانده وانجام مبادله لوايح پرونده براي رسيدگي به اين شعبه ارجاع شده است . هيئت شعبه درتاريخ بالاتشكيل گرديد و پس ازقرائت اوراق پرونده و گزارش عضومميزمشاوره نموده چنين راي مي دهد:
(ازطرف تجديدنظرخواه اعتراض موجهي كه دراين مرحله از رسيدگي مورد توجه قرارگيردمعمول نشده است .بالحاظ اوراق ومندرجات پرونده امر واقدامات رسيدگيهاي معوله ازطرف دادگاه ،برحكم تجديدنظرخواسته كه صحيحا"صادرگرديده اشكالي ملحوظ نيست وحكم مذكورابرام مي شود.)

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
84