رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده       : 723/4850
شماره دادنامه     : 600/23
تاريخ رسيدگي      : 23/10/1369
موضوع رسيدگي      : نظريه مورخ 10/11/68شعبه 19دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي       : شعبه 23ديوان عالي كشور
هيئت شعبه         : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : بانو((ر))باوكالت آقاي ((آ))دادخواستي در تاريخ 21/4/68به طرفيت 1.بانك ...2.آقاي ((ف ))به خواسته اعلام بي اعتباري رهن وفك سندمربوط به رهن مقوم بيست وپنج ميليون ريال بااحتساب خسارات به دادگاههاي حقوقي يك ...تقديم نموده كه رسيدگي به شعبه نوزدهم دادگاه حقوقي يك ...ارجاع شده وتوضيح داده شده بانك ...قائم مقام بانك مزبورشده به حكايت سند رسمي شماره 8967 دفتراسنادرسمي شماره 195...قصدداشته درتاريخهاي نامشخص موخر برتاريخ تنظيم سند اعتبارهايي دراختيارخوانده رديف دوم قراردهد وپلاك شماره 2/3434 واقع در...ملكي موكل رابه عنوان وثيقه ازخوانده رديف دوم بابت اعتباراتي كه دراختيارآقاي ((ف ))قرارخواهدگرفت ومطالبات احتمالي ناشي ازآن درمقابل سي دوميليون ريال به رهن خود گرفته است .موكل به علت بي اطلاعي ازقوانين ومقررات مدتهادراين مقوله مطلبي عنوان نكرده است بلكه مبالغي نيز(هفت ميليون ريال )در دونوبت بابت طلب ادعايي مزبوربه بانك ...پرداخت كرده است .چون موكل متوجه شده است كه ازيك طرف قرارداد رهن مزبور به علت اينكه درتاريخ تنظيم آن بانك نه طلبي از آقاي ((ف ))داشته ونه حتي سبب طلب مزبور موجود بوده و آقاي ((ف ))طبق اطلاع موثق بدهي به بانك نداردپرداختهاي وي به بانك بابت بدهي احتمالي ناشي ازاعتباراتي كه موخربرتنظيم سندرهني در اختيار اوگذاشته شده به مراتب بيشتراست لذاباتقديم اين دادخواست تقاضادارداولا"باعنايت به مفادسندورسيدگي به دعوي وتوجه به قوانين ، بطلان سندمزبوررادرقسمت رهن ملك موكله اعلام شودثانيا"تقاضانموده كه پرونده مربوط به آقاي ((ف ))را مطالبه و باارجاع امربه كارشناس وكسب نظركارشناس حكم برعدم جوازادامه رهن صادرشود.اضافه مينمايد كه آقاي ...مبالغ سنگيني بابت بهره وبهره بهره به بانك پرداخته اند وبانك چيزي ازاو طلبكار نيست .مستندا"به حكم صادره ازشعبه 16دادگاه حقوقي يك ...درخواست صدورحكم برطبق خواسته نموده است . دادگاه پس ازتكميل پرونده دروقت فوق العاده چون وكيل خواهان درخواست صدورموقت برفك رهن آزادكردن ملك موكله خودر رانموده پرونده جهت رسيدگي به موضوع تقاضا به شعبه 27 دادگاه حقوقي يك ...ارجاع شده شعبه مزبوردرخواست صدور دستورموقت رامردود اعلام كرده پرونده را به شعبه 19دادگاه حقوقي يك ...اعاده داده است .دادگاه باتعيين وقت رسيدگي درجلسه مورخ 10/11/68اظهارات وكيل خواهان را استماع وپس ازكسب نظرمشاور چنين اظهارنظركرده است :اولا"در خصوص دعوي خواهان دائربه اعلام بطلان عقد رهن موضوع سندرهني شماره ...نظربه اينكه در مقدمه سندرسمي صريحا"قيد گرديده كه قراردادموردبحث درخصوص كليه حقوق ومطالباتي كه بانك درنتيجه معامله مديون داشته وخواهدداشت تنظيم گرديده است ودرماده يك قراردادتصريح شده است مديون به موجب اين قراردادكليه حقوق ومطالبات فعلي وآتي بانك را تاميزان معين به عهده مي گيرد و اين تعهدبراي كليه حقوق و مطالباتي كه ازبدهي درحساب جاري بروات ،اسنادوضمانت نامه وسفته هاوسايراوراق تجاري يا دريافت وام يااعتباروياهرمعامله ديگرناشي شده يابشودمعتبرخواهد بودوبه اين ترتيب مندرجات سندمذكوربرمطالبات گذشته بانك واشتغال ذمه مديون دراين خصوص درزمان تنظيم قرارداد حكايت داردو دادگاه راازجلب نظر كارشناس وبررسي دفاتر بانك خوانده رديف يكم بي نياز مي سازدونظربه اينكه ماده 4قراردادبالصراحه حاكي ازتخصيص اعتبار مالي جهت مديون نامبرده است ومفادماده 2سند مذكوركه به موجب آن مدت قراردادنسبت به دين موردقبول آقاي ((ف ))اززمان امضاءسندمعين گرديده برحق استفاده مديون نامبرده نسبت به اعتبارادعايي حكايت مي نمايدونظربه اينكه مطابق ماده اخيروماده يك قراردادمديون اصلي استقرار ديون مذكورراازهربابت تامبلغ سي دوميليون ريال بر عهده خودپزيرفته وبه اين ترتيب با امضاء قرارداد مورد بحث به دفعات اشتغال بالفعل ذمه خودرادرقبال بانك اقرارنموده است ونظربه اينكه مطابق ماده 775قانون مدني براي هرمالي كه در ذمه باشد ممكن است رهن داده شودباعنايت به احراز وجودسبب دين واستقرار آن بر ذمه خوانده رديف دوم مانعي درتحقق عقدرهن موضوع سندمذكورباقي نبوده است .لذادعوي خواهان دراين خصوص غيرثابت است وبربطلان آن اظهارنظر مي شودثانيا"درخصوص دعوي خواهان دايربه اعلام منتفي بودن عقد رهن نظربه اينكه حسب مراتب مندرج درفوق عقدرهن صحيحا"منعقدگرديده و براركان عقدمزبوراشكالي مترتب نبوده است ونظربه اينكه حسب توضيحات اخيروكيل خواهان درجلسه دادرسي باپرداخت اصل دين عقد مذكور فك گرديده وباانتفاء عقد رهن مواردي براي اعلام منتفي بودن آن باقي نيست وچنانچه خواهان مدعي پرداخت وجه زايد براستحقاق بانك ازبابت ديون مديون اصلي باشدبرحسب موارد،حق اقامه دعوي به طرفيت مديون اصلي ويابانك متعهدله براي وي باقي است لذا قطع نظر از مدافعات آقاي ((س ))كه به لحاظ عدم احرازسمت وكالت وي ازجانب بانك خوانده رديف يكم قابل ترتيب اثرقانوني نيست دعوي خواهان دراين موردنيز به نحومطروحه مردوداست .پس ازابلاغ نظريه ووصول اعتراض پرونده را به ديوان عالي كشورارسال وبه اين شعبه ارجاع شده است . هيئت شعبه درتاريخ بالا تشكيل گرديد وپس ازقرائت اوراق پرونده و گزارش عضومميزمشاوره نموده ،چنين راي مي دهد: ((نظربه اينكه وكيل خواهان درجهت اثبات ادعاي مطروحه ضمن دادخواست تقديمي تقاضاي ارجاع امربه كارشناس كرده ودرلايحه اعتراضيه خود نيزاين تقاضارا تكرار كرده است واجابت تقاضاي مشاراليه موثر در امراست لذا اقتضاءداشت دادگاه براي احراز واقع امرواتخاذ تصميم قانوني ،قرارارجاع امربه كارشناس صادرمي نمودتا كارشناس با ملاحظه پرونده امروپرونده موجوددربانك وسوابق ودفاتر بانك درارتباط با تنظيم سندرسمي موضوع دعوي وكيفيت اخذاعتباراز بانك وپرداختهاي انجام شده ازطرف متعهد(خوانده رديف دوم )كه موردادعاي وكيل خواهان است به موضوع باتوجه به جميع جهات ومصوبه مجموع تشخيص مصلحت نظام موضوع قانون نحوه وصول مطالبات بانكهامصوب 5/10/68رسيدگي ،ونظريه خودرادرمورد خواسته هاي مطروحه خواهان نفيا"يااثباتا"اعلام نمايد. لذادروضع حاضرنظريه دادگاه به لحاظ نقض رسيدگي قابل تاييد نيست وپرونده براي اقدام قانوني به دادگاه اعاده مي شود.))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
86