رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده :  12/375616
شماره دادنامه :  329
تاريخ رسيدگي :  28/6/1371
مرجع رسسيدگي :  شعبه 16 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   :  آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : حسب مندرجات پرونده اعلام مي شود كه مرحوم (ب ) به قتل رسيده است. پزشك قانوني علت مرگ را بريدگي عميق قسمت قدامي گردن و خونريزي ناشي از آن تعيين نموده است. پدر و برادر و خواهران مقتول به (الف ) مظنون گرديده و از وي شكايت نموده اند و مدعي شده اند كه وي با همسر مقتول روابط نامشروعي داشته و در تحقيقاتي كه از... (همسرمقتول ) به عمل آمده وي هم از حيث شوهري از (الف ) اعلام شكايت نموده است و اظهارداشته ( چون او زير... من بوده شايد روي اين اصل او را كشته است.) ليكن متهم ... بزه انتسابي را انكار نموده است.
(همسرمقتول ) نزد آقاي بازپرس اظهار داشته : (قاتل شوهرم ، آقاي (الف ) است.(وي ) بارها به من ابراز علاقه نموده است ، ولي من با و نزديكي نكرده ام 0 حدود چند ماه است كه ...(او) با ما رفت و آمد دارد . يكدفعه به من پيشنهاد كرد كه مي خواهد شوهرم رابكشد، چون بداخلاق است و من گفتم قبول ندارم  نبايد وي را بكشي ... او شب شوهرم را از منزل همراه خودش براي خريد گوسفندان برد كه ديگر به خانه برنگشته است ) و قاتل شوهرش را (الف ) معرفي كرده است. آقاي بازپرس پس از تحقيقاتي كه بعمل آورده قراربازداشت موقت آقاي (الف ) و خانم ... همسر مقتول را صادر و سرانجام به شرح كيفرخواست شماره 460/10/63دادسراي عمومي شهرستان ...آقاي (الف ) فرزند... 28 ساله به اتهام مباشرت در قتل عمدي ...(مقتول ) وخانم (ج ) فرزند... 20 ساله همسر مقتول را به اتهام معاونت در قتل عمدي ... (شوهرش ) تحت تعقيب قرار گرفته اند و تقاضاي كيفرشان شده است. پرونده جهت رسيدگي به دادگاه كيفري يك ... ارسال شده و دادگاه موصوف با تعيين وكيل تسخيري براي متهم رديف دوم در وقت مقرر به اتهام متهمان رسيدگي نموده و پس از كسب نظر آقاي مشاور به موجب دادنامه شماره 18/26619/12/63 و استدلال مندرج در آن متهمان را از بزه انتسابي تبرئه نموده است و اولياي دم به حكم صادره اعتراض نموده اند و معاون آقاي دادستان عمومي ... موضوع را از مصاديق لوث دانسته و در اجراي دستورالعمل شوراي دادرسي كيفري مراتب را به آقاي رئيس دادگاه صادركننده راي تذكر داده است ، ولي ايشان به عقيده خود باقي مانده و حكم برائيت صادره را صحيح دانسته است.
پرونده به دادسراي ديوان عالي كشور ارسال شده واحد ازآقايان دادياران ديوانعالي كشور ضمن تهيه گزارش اظهار نظرنموده است به راي دادگاه ايراد و اشكالي وارد نيست ليكن معاون اول دادستان كل كشور موضوع پرونده را از مصاديق لوث دانسته و پرونده را جهت تذكر به دادگاه رسيدگي كننده ارسال كه دادگاه به شرح نظريه مورخ 18/6/64 به عقيده خود باقي مانده و پرونده را به دادسراي ديوان عالي كشور اعاده نموده است.
آقاي داديار دادسراي ديوان عالي كشور به لحاظ نپذيرفتن تذكر از ناحيه قاضي دادگاه صادر كننده نظريه دراجراي بندو دستورالعمل شوراي عالي قضائي پرونده را قابل طرح در ديوان عالي كشوردانسته و با موافقت دادستان كل كشور پرونده به دويان عالي كشور ارسال و به شعبه بيستم ديوان عالي كشور ارجاع و به موجب دادنامه شماره 59/3020/6/65 بشرح زير اظهارنظر شده است.
(بسمه تعالي 0 با توجه به محتواي پرونده و اظهارات ضد و نقيض متهمان در بعضي از موارد وقوع قتل عمدي و وجود رابطه فيمابين و اختلاف سن مقتول با متهم و همسرش و ساير اوضاع و احوال مطروحه در پرونده گرچه براي حاكم محكمه موجب حصول ظن نگرديده است ليكن به نظر مي رسد كه باعث حصول ظن متعارف باشد و موضوع از مصاديق لوث باشد . با التفات به اهميت موضوع اتهام كه قتل عمدي است ، راي برائت متهمان مخدوش به نظر مي رسدو رسيدگي مجدد به دادگاه كيفري يك ارجاع مي شود .
چون در (شهرستان ...) فقط يك شعبه دادگاه كيفري يك بوده است ، پرونده جهت رسيدگي مجدد به شعبه 11 دادگاه كيفري يك ... ارجاع مي گردد و شعبه مرجوع اليه موضوع را از موارد لوث تشخيص داده وبه موجب دادنامه شماره در غياب متهم رديف اول و پس از اجراي مراسم قسامه متهم رديف دوم را از بره انتسابي تبرئه مي نمايد و متهم رديف اول آقاي (الف ) را به قصاص نفس محكوم مي كند و پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و به شعبه بيستم ديوان عالي كشور( چون سابقه داشته ) ارجاع مي گردد و شعبه مزبور به موجب دادنامه شماره 512/1220/7/66 به شرح زير اتخاذ تصميم مي نمايد:
(متهم در اين مرحله از رسيدگي نيز وكيل قبلي خود را به دادگاه معرفي نموده است.هرچندوكيل وي مستعفي شده لكن تلگراف 17/1/65مبين اين معناست كه از استعفاي وكيل خود مطلع نبوده است و دادرسي نيز بدون مداخله وكيل انجام شده كه ناقص مي باشد و لازم بوده مراتب به متهم اعلام شود كه در صورت تمايل وكيل ديگري انتخاب نمايد و عندالاقتضاء دادرسي باحضوروكيل تسخيري انجام مي شد .لذا نظر دادگاه به لحاظ نقض رسيدگي تنفيذنگرديده و رد مي شود .)
اين بار شعبه ششم دادگاه كيفري يك ... به رياست قاضي ديگري پرونده را مورد رسيدگي قرار مي دهد و مورد را از مواردلوث تشخيص (مي دهد) و پس از استماع مدافعات وكيل مدافع متهم با تاييد نظر دادگاه قبلي پرونده را به ديوان عالي كشوراعاده (مي كند)وپرونده به شعبه بيستم ديوان عالي كشور ارجاع (مي شود) و شعبه مزبور به موجب دادنامه شماره 1138/220/11/67 به شرح زير اتخاذ تصميم مي نمايد:
(بسمه تعالي 0 شعبه 11 دادگاه كيفري يك ...در غياب متهم كه در موقع تشكيل دادگاه در زندان دادسراي انقلاب اسلامي بوده به پرونده رسيدگي كرده وبدون اينكه متهم گواه معرفي كرده باشد مراسم قسامه را انجام داده اند و در شعبه ششم قائم مقام همان شعبه و به رياست حاكم ديگري تشكيل گرديده و مدافعات وكيل متهم استماع نشده ، با تائيد تصميم دادگاه قبلي كه از نظر تشريفات قسامه ناقص بوده پرونده اعاده شده است و با اينكه در اين مرحله متهم در دسترس دادگاه بوده وگواه معتبري از وي خواسته نشده است لذا رسيدگي ناقص است و پرونده اعاده مي شود . در صورتي كه شعبه ششم موردرااز موارد لوث تشخيص مي دهد از متهم گواه معتبر مطالبه (شود) هرگاه ارائه نمود اظهارت آنان را استماع و عندالاقتضاء پس از اداي سوگند اقارب و خويشان اولياي دم پرونده را ارسال دارند .)
اين بار دادگاه كيفري يك ... شعبه ششم به عقيده خودباقي مانده پرونده را نزد رياست كل دادگستري استان ... جهت ارجاع به شعبه ديگر ارسال داشته و آقاي رئيس دادگستري ... به شرح زير با توجه به تاسيس دادگاه ديگر همعرض دادگاه كيفري يك ... در دادگستري استان ... ارسال (كرده كه ) پرونده به شعبه نهم دادگاه كيفري يك ... ارجاع مي گردد . شعبه نهم دادگاه كيفري يك ... مورد را از موارد لوث تشخيص (داده ) و از متهم شهود معتبر مطالبه نموده و متهم اظهار داشته (شهودي بر بيگناهي خود ندارم ) و پس از مدافعات وكيل متهم و اجراي مراسم قسامه آقاي دادرس شعبه نهم دادگاه كيفري يك ... به شرح استدلال مندرج درقرارشماره 19421/9/68 قرار امتناع از رسيدگي صادر مي نمايد و پرونده به شعبه محاكم عمومي كيفري يك ...ارجاع مي گردد و دادگاه مرجوع اليه پس از انجام مراسم قسامه به موجب دادنامه شماره 1177/12/69 مستندا" به مواد يك و پنج و 27و37و38 قانون حدود و قصاص متهم آقاي (الف ) را به قصاص نفس محكوم مي نمايد و متهم كه جهت اجراي حكم در زندان كرمان بازداشت بوده است از شلوغي محل استفاده نموده ومتواري شده مدتي رادر... بوده و در تاريخ 27/11/69 به شرح صورتمجلس تنظيمي از ناحيه كلانتري آگاهي ...به دادسراي عمومي ... معرفي شده و سپس آقاي ... به شرح سه برگ لايحه مورخ 11/1/70 به راي محكوميت متهم اعتراض نموده است ، ولي پرونده به نظر آقاي رئيس دادگاه صادركننده راي نرسيده و پرونده به ديوان عالي كشور ارسال (شده ) و چون شعبه بيستم ديوان عالي كشور به حقوقي تبديل گرديده است به اين شعبه ارجاع مي گردد و آقاي ... وكيل مدافع متهم طي لايحه مورخ  21/3/70 كه به ديوان عالي كشور ارسال و اعلام داشته كه اعتراض بر حكم به نظر حاكم دادگاه نرسيده و پرونده از ناحيه دادسراي اجرا كننده حكم بر خلاف تبصره ماده 9 قانون تعيين موارد تجديدنظر احكام دادگاهها و نحوه رسيدگي آنها به ديوان عالي كشور ارسال شده است و ... به موجب دادنامه شماره 19235/5/70 صادره از اين شعبه به شرح زير اظهار نظر شده است :
(بسمه تعالي 0 نظر به مندرجات پرونده وكيفيات منعكس در آن باربر ماده 9 قانون تعيين مواردتجديدنظر احكام دادگاهها و نحوه رسيدگي آنهامصوب 14/7/67مجلس شوراي اسلامي درخواست تجديدنظر مقتضاي تجديدنظربايدبه اطلاع قاضي صادركننده حكم برسد تاقاضي صادركننده حكم مطابق بندهاي مندرج در ماده فوق الذكر اقدام قانوني معمول دارد و در مانحن فيه اعتراض وكيل مدافع محكوم عليه معترض به نظر آقاي قاضي صادركننده راي صادره ازناحيه دادسراي اجراكننده حكم (دادسراي عمومي ...) برخلاف تبصره هاي ماده 9 قانون فوق الذكر مستقيما" به ديوان عالي كشور ارسال شده و لذا مقرر مي شود دفتر پرونده نزد مرجع مربوطه جهت اقدام قانوني اعاده گردد .)
به شرح نظريه مورخ 16/7/70، آقاي قاضي صادركننده راي از محل منتقل گرديده است. لذا پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع مي گردد و به موجب دادنامه شماره 26652/11/70 صادره از اين شعبه به شرح زير اظهارنظر شده است :
(بسمه تعالي 0 نظر به مندرجات پرونده و كيفيات منعكس در آن با توجه به ماده 248 قانون مجازات اسلامي اخيرالتصويب مورخ 7/9/70 و تبصره 2 ذيل آن در مورد قسم خوردگان و در باب قسامه رجوليت شرط است و با وصف بودن رجال واجد شرايط زن حق قسم خوردن را ندارد و شركت (دوشيره د...) دختر مقتول با بودن رجال واجد شرايط خلاف مقررات ماده فوق الاشعار مي باشد ولذاپرونده از اين جهت ناقص به نظر مي رسد و نيز اخد از اولياي دم مقتول به نام دوشيزه (ه) فرزند ... (متقول ) به نام دوشيزه (ه) فرزند ... (متقول ) دارنده شناسنامه شماره 1359 متولد1360 كه اكنون از نظرشرعي كبير مي باشد و درخواست ايشان دائر بر اينكه خواهان قصاص مي باشد يا خير كسب نگرديده است. علي هذابنا به جهات ياد شده پرونده نزد دادگاه صادركننده راي ارسال (مي شود) تا پس از رفع نواقص مورد نظر ديوان عالي كشور پرونده (را) مجددا" جهت اتخاذ تصميم اعاده فرمايند .)
دادگاه صادركننده راي به شرح صورتجلسات مورخ 5/3/71 نواقص مورد نظر ديوان عالي كشور (را) مرتفع نموده است و پرونده به ديوان عالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ...عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ... داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر اخذ تصميم شايسته مشاوره نموده چنين راي مي دهد:
(بسمه تعالي 0 نظر به مندرجات پرونده و كيفيات منعكس در آن همانطوري كه دردادنامه شماره 26652/11/70 اين شعبه بيان عقيده شاه با توجه به ماده 248 قانون مجازات اسلامي اخيرالتتصويب مورخ 7/9/70 وتبصره ذيل آن در مورد قسم خوردگان در باب قسامه رجوليت شرط است و با وصف بودن رجل واجد شرايط زن حق قسم خوردن ندارد و شركت دختر مقتول با بودن رجال واجد شرايط خلاف مقررات ماده فوق الاشعار مي باشد و لذا پرونده از اين حيث ناقص تشخيص مي گردد و از باب احتياط قضائي لازم و ضروري بوده است كليه قسم خوردگان در يك جلسه واحده حاضر (مي شدند) و اجراي قسامه مجددا" انجام مي گرفت. چون آقاي (و) پسرعموي مقتول به تنهائي اتيان سوگند نموده است ، لذا پرونده از اين حيث ناقص به نظر مي رسد و پرونده نزد دادگاه صادركننده راي ارسال (مي شود) تا پس از رفع نواقص موردنظر ديوان عالي كشور پرونده را مجددا" جهت اتخاذ تصميم اعاده فرمايند .)

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2 تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
46