آرا ديوان عدالت اداری

بسمه تعالي
تاريخ20/5/71      شماره دادنامه83 - 82   كلاسه پرونده70/172 -
71/24 .
مرجع رسيدگي : هيات عمومي ديوان عدالت اداري
شاكي .آقاي منوچهر ضيائي و حجه الاسلام محمد حسين آموزگار.
موضوع  شكايت و خواسته . ابطال قسمتي از دستورالعمل افتتاح حسابهاي سپرده قرض الحسنه پس انداز.
مقدمه .الف . آقاي منوچهر ضيائي طي دادخواست تقديمي به ديوان اعلام داشته اند: همسرم از دارائي  اينجانب پنج جلد دفتر چه حساب قرض الحسنه براي پنج نفر فرزندم افتتاح نموده است بلحاظ نياز كتباً از رياست بانك استان ملاير تقاضاي مقداري از موجودي حساب قرض الحسنه فرزندانم را داشتم كه بانك اظهار داشته بلحاظ دستور العمل بانك مركزي فقط حق برداشت با مادر كه باز كننده حساب است مي باشد عليهذا قطع نظر از اينكه برداشت انحصاري مادر احتمال سو استفاده هايي در اين مورد هست كلمه فقط در دستور العمل بانك مذكور خلاف ماده 1181 و 183 قانون مدني و ساقط حق ولي خاص است و در قوانين ارثي اخلال بوجود خواهد آمد لذا تقاضاي حذف كلمه منحصراً از دستور العمل استنادي بانك خوانده را دارم . رئيس هيات مديره و مدير عامل بانك صادرات استان همدان در پاسخ به شكايت مذكور طي نامه 2114/23 - 19/6/70 اعلام داشته اند : اولاً باستناد ماده 3 فصل دوم قانون عمليات بانكي بدون ربا و ماده 5 آئين نامه  ربوطه و نظريه تفسيري شورايعالي قضايي بتاريخ 9/3/63 و تبصره بند 2 شق الف دستور العمل بانكي افتتاح حسابهاي سپرده قرض الحسنه پس انداز و …و قرارداد و شرايط عمومي و اختصاصي افتتاح حساب پس انداز قرض الحسنه حق برداشت از حسابهاي افتتاحي بنام صغار تا رسيدن به بلوغ و رشد با بازكننده حساب (در موضوع مانحن فيه با مادر ) مي باشد و طبق بند 6 دستور العمل فوق بديهي است كه ولي صغار در صورت افتتاح حساب براي اشخاص تحت ولايت خود (توسط خويش ) حق برداشت نيز خواهند داشت. ثانياً با عطفتوجه به استقلال بانوان در مورد حق تمتع و استيفا از اموال خويش اصل ظاهر برمالكيت مادر در مورد موجودي حسابهاي افتتاحي به نام فرزندانم صغير خويش مي باشند مگر اينكه خلاف آن از طريق مراجع صالحه قضايي به اثبات برسد و حكم به انتقال حق مالكيت و استيفا به ثالث صادر شود و برداشت موجودي حسابهاي افتتاحي ما در جهت فرزندان صغير خويش توسط اشخاص ثالث خلاف نيست و مقتضاي عمل و استلزامات عقلي است ثالثاً در كارتهاي افتتاح حساب فقط هويت باز كننده حساب و دارنده آن محرز است و ولايت سايرين بايستي توسط مراجع صالحه احراز و معرفي گردند. رابعاً با عنايت به ماده 1211 قانون مدني كه صغير مميزمي تواند تملك هبه صلح عوض نمايد ولي در قانون و دستورالعمل قيدي از اين لحاظ جهت افتتاح حساب بنام صغار پيش بيني نشده عدم مالكيت صغار غير مميز و مالكيت بازكننده حساب مستفاد است لهذا باز كننده حساب حق برداشت و اختتام حساب را نيز دارد خامساً اعمال تقاضاي شاكي موجب سلب اعتماد مشتريان بانك و سلب امنيت از حق مالكيت افراد و اختتام كليه حسابهاي مشابه نزد بانكها و عدم افتتاح موارد جديد خواهد شد كه برخلاف سياست هاي پولي و بانكي نظام بانكي كشور و برنامه فرهنگي اجتماعي و اقتصادي دولت جمهوري اسلامي ايران خواهد بود. بنا بمراتب استدعاي رد شكايت را دارد .
ب . آقاي حجه السلام و المسلمين آموزگار بشرح نامه تقديمي به هيات عمومي اعلام داشته اند : چون تبصره بند 2 شق الف دستور العمل بانكي بانك استان در خصوص افتتاح حساب پس انداز توسط مادر براي طفل صغير و اينكه مقرر شده است كه تا برزگ شدن صغير فقط مادر مي تواند از حساب افتتاح شده صغير برداشت نمايد چون مفاد مذكور با ولايت قهري و شرعي پدر يا جد پدر علي المبني از ولايت عرضي يا طولي اوليا مذكور مخالفت دارد آن را خلف شرع مقدس و قانون مدني مي دانيم لذا تقاضا دارد طبق مقررات موضوع از فقهاي محترم شوراي نگهبان استفسار گردد. با ارسال تصوير شكوائيه مذكور بشوراي نگهبان دبير محترم شوراي طي نامه 3370 - 11/5/71 اعلام داشته اند : عطف بنامه شماره ه /71/24 - 27/2/71 در خصوص خلاف شرع بودن بند دو شق الف دستورالعمل افتتاح حسابهاي پس انداز قرض الحسنه و… در جلسه شوراي نگهبان مطرح ومغاير شرع شناخته نشد.
هيات عمومي ديوان در تاريخ فوق برياست حجه السلام و المسلمين محمدرضا عباسي فرد  و با حضور روساي شعب ديوان تشكيل و پس از بحث و بررسي انجام مشاوره باتفاق آرا بشرح آتي مبادرت به صدور راي  مي نمايد .
راي - چون دستور العمل موضوع شكايت از ناحيه فقهاي شوراي نگهبان قانون اساسي خلاف شرع اعلام نگرديده با اكثريت آرا هيات عمومي ديوان نيز خلاف قانون تشخيص نگرديد بنا بمراتب شكوائيه غير وارد بود و رد مي گردد.
رئيس هيات عمومي ديوان عدالت اداري
محمدرضا عباسي فرد
----------------------------------------------------

حسابهاي سپرده قرض الحسنه پس انداز و سپرده سرمايه گذاري كوتاه مدت .
الف - شرايط عمومي
1 - بمنظور ذخيره وجود مازاد بر مصرف جاري مشتريان , در قبال تقاضاي مشتري با ملاحظه شناسنامه متقاضي و احراز هويت و در صورت داشتن اهليت قانوني دارا بودن 18 سال تمام اقدام به افتتاح هر يك از حسابهاي سپرده قرض الحسنه پس انداز يا سپرده سرمايه گذاري كوتاه مدت مي گردد.
2 - براي افتتاح اينگونه حسابها تقاضا كننده بايد خود شخصاً يا (پدر يا مادر) يا قيم او ( در صورتيكه صغير يا محجور باشد ) به يكي از شعبه هاي بانك مراجعه و با ارائه شناسنامه كارت افتتاح حساب مربوطه را امضا و مشخصات كامل و نشاني خود را در كارت مزبور قيد نمايند.
تبصره - مادر مي تواند بنام فرزند خود حساي پس انداز قرض الحسنه باز كند  و حق برداشت از اين حساب تا رسيدن صغير به سن 18 سال تمام با مادر است.
3 - در صورتيكه حسابهاي مذكور به نام صغير يا محجور باز مي شود بايد مشخصات صاحب حساب و همچنين مشخصات باز كننده حساب در كارت افتتاح حساب مربوطه قيد گردد.
4 - اگر چنانچه متقاضي افتتاح حساب بيسواد باشد كارت تنظيمي بايستي ممهور به مهر نا متقاضي توام با اثر انگشت وي باشد. در صورت نداشتن مهر , افتتاح حساب فقط با اثر انگشت بلامانع است.
5 - متقاضيان بيسواد بايد دو قطعه عكس جهت الصاق به كارت نمونه امضا دفترچه تسليم بانك نمايند مگر در نقاطي كه در محل حوزه شعبه امكان تهيه عكس مقدور نباشد.
تبصره - در محل هايي كه تهيه عكس براي متقاضيان بيسواد مقدور نباشد , افتتاح و برداشت اينگونه حسابها با مسئوليت و تائيد رئيس شعبه بلامانع مي باشد.
6 - كسانيكه به ولايت يا قيموميت حساب باز مي كنند لازم است شناسنامه خود وشناسنامه (صغير يا محجوز ) هر دو ارائه دهنده و در اين صورت پدر يا مادر و يا قيم در حكم صاحب حساب خواهند بود.