رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

راي شماره 22 10/3/1358

راي شعبه پنجم ديوان عالي كشور
اعتراضات فرجامي وارد است ، زيرا دادگاه استان گيلان باين استدلال كه وكيل قبل ازعمل بوكالت فوت كرده وامضاء كنندگان وكالت نامه هم منجزا" درقبال فرجامخواه تعهدي دائر بانتقال پلاك مورد بحث نكرده اند حكم بدوي  رااستوار كرده است وحال آنكه ازتوجه به متن وكالت نامه رسمي كه حاكي است اقايان ... وبانو ... زمين رابتصرف فرجامخواه داده اند وبهاي مورد معامله هم تعيين شده وبوكيل خود اختيار داده اندكه بهاي مزبور را در قبال فرجامخواه كه بموجب سند رسمي از آنها طلبكاراست تهاتر نمايد وزمين را بوي انتقال دهد ، تعهد وكالت دهندگان بانتقال زمين مزبور بفرجامخواه استفاده ميشود وفوت وكيل يابعضي از موكلين او مانع ازاينكه فرجامخواه ازوراث متعهد وبانو...كه حيات دارد الزام بانتقال را بخواهد نيست وحكم فرجامخواسته كه بدون توجه باين معني وقصد امضاءكنندگان سند مزبور صادر شده مخدوش است ونقض ميشود وتجديد رسيدگي به شعبه ديگردادگاه استان گيلان ارجاع ميگردد.

* سابقه *

خلاصه جريان پرونده  ابتداء در29/12/35 آقاي ... بوكالت فرجامخواه بطرفيت فرجامخواندگان بخواسته الزام بانجام معامله ثبت پلاك فرعي 132 مقوم بدويست وپنجاه هزار ريال عرضحالي به دادگاههاي شهرستان لاهيجان تقديم نموده ودعواي خودرا ضمن دادخواست بشرح زير توضيح داده است :خوانده اول باتفاق دوبرادر خود بنام ... مورث بقيه خواندگان ، زمين پلاك 132  راكه زمين ملك مادرشان .... بوده منتقل بموكل بمبلغ پانزده هزارريال ( درسال 1327) مينمايند و، چون پلاك مزبور بمالكيت آن بانو درسال 35 ثبت شده وفروشندگان به تحصيل برگ حصر وراثت موفق نشده بودند،بدين جهت سندمعامله رابصورت وكالت نامه رسمي ... دفتر50 لاهيجان تنظيم وبه ... ساكن لاهيجان وكالت بلاعزل ميدهند كه مشاراليه جهت آنان تحميل حصر وراثت نموده وپلاك ... راكه زمين باير ميباشد وبه تصرف آقاي ... داده شده بمشاراليه در قبال مبلغ پانزده هزارريال دريافتي انتقال دهند. چون آقاي ... قبل ازتحميل برگ حصر وراثت فوت وموضوع وكالت بلااقدام مانده وحق انتقال اين پلاك حق قانوني موكل ميباشد وخواندگانهم بشرح گواهي حصر وراثت 412/5/45 شعبه دوم شهرستان لاهيجان يكجا گواهي لازم راگرفته اند وكليه آنهاوراث بالانحصاربانو ... هستند موك ل به تقديم اين دادخواست ناچارشده وازدادگاه محترم لاهيجان ضمن استناد به پرونده حصر وراثت رسيدگي وصدور حكم بالزام آنها را بانجام معامله پلاك ... بارعايت خسارات تقاضا دارد وفتوكپي سند 28913 مستند دعوي هم ضميمه ميباشد  دادخواست وضمايم آن به خواندگان ابلاغ و وكيل آنها،آقاي ... بشرح آتي ازدعواي مطروحه به دفاع پرداخته است . چون قانونا" وكيل درمقابل موكلش مسئول بوده وتعهدات وكيل وموكل منحصرا" بين طرفين قابل اجرا' است وهيچگونه رابطه اجرائي بااشخاص ثالث وجودندارد،دعواي مطروحه فاقد وجهه قانوني است زيرا دردعواي فعلي مورث موكلين درقبال ثالث كه مدعي فعلي است هيچگونه تعهدي ننموده تاورثه اوملزم باجراي آن باشند . علاوه براين ، مدت وكالت محدود بزمان خاص ومعيني بوده كه باتوجه بتاريخ وكالت نامه كه سال 27 بوده سالهاي متمادي است كه موعد آن سپري شده وموضوع اصولا" مشمول گذر زمان است وآقاي ... استحقاق طلب ووجه نقد مافي الذمه را دارد وبس . مضافا" باينكه درچندي قبل موكلين عليه خواهان نسبت به همين پلاك دادخواست تخليه تقديم داشته كه حكم برتخليه وتحويل آن ازطرف دادگاه صادر وحكم مزبور درتمام مراحل تاييد وقطعيت يافته است ، درپايان باتوجه باينكه موكلين ويامورث آنها هيچگونه تعهدي درقبال خواهان نداشته وندارند وفقط وكيل در مقابل موكل مسئول بوده نه مقابل ثالث ، رسيدگي وصدور حكم بر بطلان دعواي مطروحه رادرخواست نموده است .
پس ازتكميل تشريفات مقدماتي ووصول پرونده بدادگاه ، بالاخره درجلسه 26/7/36 دادگاه شهرستان لاهيجان بابررسي اوراق پرونده ختم دادرسي را اعلام واينطور انشاراي نموده است ، بامداقه به محتويات پرونده دادگاه خواهانرا دردعواي مطروحه ذيحق ندانسته ومستندا"بمواد21/22/و 47و48 قانون ثبت حكم برد دعواي خواهانرا صادرمينمايد . ازراي مزبور پس ازابلاغ پژوهشخواهي شده ، وكيل پژوهشخواه ضمن لايحه اعتراضات تقديمي متذكر است : اين دعوا چه مخالفتي بامواد 21/22/47و48 قانون دارد ونبايد باستناد مواد مزبور كه بهيچوجه مرتبط بمورد نيست حق موكل را تضييع كرد كه چون بااينوصف دادنامه بدوي موجه ومستدل نميباشد فسخ آن مورد تقاضااست ، لايحه مزبوربوكيل طرفهاابلاغ وايشانهم تاييد دادنامه بدوي را تقاضا كرده اند كه پس ازتكميل تشريفات مقدماتي ووصو ل پرونده بدادگاه ، بالاخره شعبه دوم دادگاه استان گيلان درجلسه فوق العاده 26/7/56 ختم دادرسي رااعلام وبشرح آتي انشا' راي نموده است :
راي دادگاه استان
باتوجه باينكه بشرح وكالت نامه 28912 اعتبار وكالت مفوض به .. سه سال ازتاريخ تنظيم وكالتنامه بوده وحسب محتويات پرونده دو نفرازموكلان ونيز وكيل قبل ازانجام مدلول وكالت وفات يافته اند وازطرفي حسب صراحت ماده 678 قانون مدني عقد وكالت بموت هريك از موكل ياوكيل مرتفع ميگردد ونيز بودن ... احد موكلين نمي تواند دليل بقا' وكالت تلقي گردد وبانوي نامبرده درقبال پژوهشخواه منجزا" تعهدي برانتقال پلاك 132 سنگ اصلي 18 را ننموده است لذا دادنامه بدوي بلااشكال تشخيص واستوار ميگردد.
ازاين راي درموعد مقرر فرجامخواهي شده ووكيل فرجامخواه بموجب لايحه تقديمي متذكر است ، استدلال دادگاه پژوهشي صحيح نيست زيرا درخواست الزام خواندگان دعوي بانجام معامله قانوني بوده و دادگاه پژوهشي توجه باين مطلب نكرده ومستنددعوي راوكالتنامه شناخته درحاليكه استدلال مزبور صحيح نبوده آنچه محقق است سند مزبور قانونا" سند انتقال ميباشد كه بصورت وكالتنامه تنظيم شده ( كمااينكه شعبه چهارم ديوانعالي كشور دردعواي اداره گمرك و...همين معني راتاييد كرد ) وورثه قانونا" ملزم بانجام معامله ميباشند . علاوه براين بانو ... كه تنظيم كننده سند رسمي است وثمن معامله را ازموكل دريافت كرده طبق مفاد سند تعهد برفروش سهم خود بموكل نمد وچون بمراتب مزبور ازناحيه دادگاه پژوهشي توجهي نشد ه ، نقض دادنامه فرجامخواسته متمني است . اين لايحه بوكيل فرجام خواندگان ابلاغ ايشان هم تاييد وابرام دادنامه مزبور راخواستار شده اند . باوصول پرونده امر بديوانعالي كشور وثبت بكلاسه بالا رسيدگي بموضوع بعهده اين شعبه محول شده كه گزارش لازم بشرح فوق تهيه ولوايح طرفين به هنگام شور دقيقا" قرائت شد .
هيات شعبه درتاريخ بالاتشكيل گرديد،پس ازقرائت گزارش آقاي ... عضو مميز وقبول دادخواست فرجامي وقرائت اوراق پرونده ونظريه كتبي آقاي داديار ديوانعالي كشور اجمالا" مبني بر نقض دادنامه شماره 36/550 فرجامخواسته ، مشاوره نموده چنين راي ميدهند: 

مرجع : حقوق مدني ،عقوداذني  وثيقه هاي دين ،تاليف دكتركاتوزيان صفحه 121تا 124 حقوق مدني ( دوره عقود معين 3)

32