رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

پرونده كلاسه : 72/588/23

راي شعبه 23 ديوان عالي كشور
"راي :گرچه محتويات پرونده كيفري استنادي وكيل خوانده پرونده بدوي دلالتي برانصراف خانم ...دراستفاده ازحق شفعه موضوع تشكيل پرونده ندارد ونوشته منتسب به وي وموجوددرآن پرونده صرفااعلام رضايت براي مختومه نمودن دوسيه كيفري بوده است ليكن دعوي به نحوي كه ازناحيه مشاراليه طرح گرديده قابليت استماع نداردچه حق شفعه به صراحت ماده 822ق .م قابل اسقاط است وازاين ماده بخوبي برداشت مي شودكه فروشنده ملك موضوع حق شفعه نيز مي بايستي طرف دعوي قرارگيردچه ممكن است ازدلايل ومداركي دراختيارداشته باشدكه بدوافروش ملك رابه شريك پيشنهادكرده واوتصريحاياتلويحااز انجام معامله امتناع نموده باشدگرچه ممكن است ايرادگرددكه حق شفعه بعد ازانجام معامله ايجادمي شودوامتناع شريك ازخريدسهم الشركه كه شريك ديگرقبل ازانجام معامله درواقع درزماني صورت گرفته كه هنوزحقي براي شفيع ايجادنشده اشت ،ليكن باتوجه به اينكه شفعه حقي است برخلاف اصل كه به موجب آن شفيع جبرابرملك خريدار،مسلط مي شودنظراين شعبه براين است كه امتناع شريك ازخريدسهم شريك  ديگرقبل ازوقوع معامله درمقابل حق مذكورايجاد مانع ورادع مي نمايدوبه عبارت اخري درآن صورت اصولاحق شفعه به وجودنمي آيد تابحث اسقاط آن قبل يابعدازانجام معامله متبادربه ذهن گردد،فلذابا عنايت به اينكه دراين پرونده تنهاعليه خريدارطرح دعوي گرديده وباتوجه به آنچه كه گذشت حضورفروشنده نيزدردعوي اخذبه شفعه ضروري است ونيزاينكه درحال حاضرمجالي براي بحث دراطراف اين موضوع كه خريداراستحقاق دريافت ثمن مندرج درسندانتقال راداردياقيمت واقعي ملك نمي باشدضمن نقض راي شماره 571-1/9/71 صادره ازشعبه ...دادگاه حقوقي يك ...كه درتاييد راي شماره ...صادره ازشعبه ...دادگاه حقوقي 2...اصداريافته است مستندا به قسمت اخيربنديك ماده واحده راجع به تفسيرقانوني ماده 35 ق .ت .د.ك 1و2...كه درزمان موافقت رياست ديوان كشوربادرخواست اعمال ماده فوق الاشعارقابليت اجراداشته است دعوي به گونه اي كه طرح گرديده مسموع نبوده وقرارعدم استماع آن صادرواعلام مي گردد."(72/588/23)
* سابقه *
دراين پرونده خواهان عرض حالي به خواسته اخذبه شفعه ازتمليك سه دانگ مشاع آپارتمان ...درقبال ثمن معامله وتحويل سندمالكيت به طرفيت خوانده نموده ...وتوضيح داده است كه ...متوجه مي گرددكه شوهرش سه دانگ سهمي خودرابه خوانده كه عيال برادراوبوده منتقل نموده است وفتوكپي اظهارنامه ارسالي وسندمالكيت تنظيمي راضميمه دادخواست نموده است .
وكيل خوانده درقبال دعوي مطروحه مدافعاتي خلاصتابه اين شرح به عمل آورده است :
1- برخلاف ادعاي وكيل خواهان ،پرونده ...وسيله موكله مطرح وخواهان تحت عنوان مزاحمت موردپيگردقرارگرفته ومشاراليهادركلانتري ودادسرا ازسمت موكل مستحضرشده است كه به محتويات آن استنادمي شود.
2- خواهان درپرونده استنادي فوق الاشعاربه صراحت انصراف خود استفاده ازحق شفعه خريدملك مورداشاعه رااعلام داشته است ودعوي باتوجه به مقررات ماده 822 قانون مدني قابل رداست .
3-استفاده ازحق شفعه فوري است درموردبامقرارت ماده 821قانون مذكور قابليت انطباق ندارد.
4-آپارتمان موردبحث ازمصاديق ماده 809 قانون يادشده است كه ازشمول حق شفعه خارج است ودرخاتمه صدورحكم به رددعوي راخواستارشده است .
راي دادگاه :
"...بافرض حصول توافق بين طرفين دردادسراآثارقانوني برآن بارنيست وضمانت اجراندارد(توضيح آنكه ازمحتويات پرونده بدوي برداشت نشده كه پرونده استنادي موردملاحظه قرارگرفته وياخلاصه اي ازآن درصورتمجلس منعكس شده باشد)واينك باوصف درج رقم مشخص ثمن معامله درسندانتقال موردي براي جلب نظركارشناس ازاين حيث نبوده است ونيزبحثي دررابطه باقابل تقسيم بودن ملك وچگونگي آن به دعوي راموجه دانسته وخواهان رامحق دراخذشفعه وتملك موردمعامله درقبال پرداخت ثمن مندرج درسندتنظيمي دانسته است ".
درنتيجه تجديدنظرخواهي پرونده درشعبه ...به جريان افتاده واز مندرجات راي شماره 571-1/9/71ازآن شعبه ...برداشت مي شودكه پس از ارجاع امربه كارشناس واحرازقابل تقسيم بودن آپارتمان موردبحث راي تجديدنظرخواسته راتاييدنموده است .
محكوم عليهادراعمال ماده 35عرضحالي به رياست ديوان عالي كشوربابر شمردن جهات استحقاقي خودوبي وجه بودن آراي صادره نقض آنهاراخواستار شده است .

مرجع :كتاب علل نقض آراحقوقي درديوان عالي كشور   تاليف يداله بازگير
انتشارات ققنوس - چاپ اول - سال 1376             صفحه 282-284

47