رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

شماره 3857- 2/3/1379
حضرت حجه الاسلام و المسلمين جناب آقاي سيد محمد خاتمي
رياست محترم جمهوري اسلامي ايران
لايحه شماره 80739/17367 مورخ 28/2/1378 دولت در خصوص موافقتنامه حمل و نقل هوايي دو جانبه بين دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت بوسني و هرزه گوين كه در جلسه علني روز يكشنبه مورخ 25/2/1379 مجلس شوراي اسلامي عيناً تصويب و به تأييد شوراي نگهبان رسيده است در اجراي اصل يكصدوبيست و سوم (123) قانون اساسي به پيوست ارسال ميگردد.
رئيس مجلس شوراي اسلامي –علي اكبر ناطق نوري

وزارت راه و ترابري
قانون موافقتنامه حمل و نقل هوايي دو جانبه بين دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت بوسني و هرزه گوين كه در جلسه علني روز يكشنبه مورخ بيست و پنجم ارديبهشت ماه يكهزاروسيصدوهفتادونه مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 31/2/1379 به تأييد شوراي نگهبان رسيده و طي نامه شماره 3857- ق مورخ 2/3/1379 واصل گرديده است، به پيوست جهت اجرا ابلاغ ميگردد.
رئيس جمهور- سيد محمد خاتمي

ماده واحده – موافقتنامه حمل و نقل هوائي دو جانبه بين دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت بوسني و هرزه گوين، مشتمل بر يك مقدمه، (18) ماده و يك ضميمه به شرح پيوست تصويب و اجازه مبادله اسناد آن داده ميشود.

بسمالله الرحمن الرحيم
موافقتنامه حمل و نقل هوايي دو جانبه بين دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت بوسني و هرزه گوين
مقدمه:
دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت بوسني و هرزه گوين كه عضو كنوانسيون هواپيمائي كشوري بين المللي كه در تاريخ شانزدهم آذر سال يكهزار و سيصدوبيست وسه هجري شمسي مطابق با هفت دسامبر سال يكهزارونهصد وچهل وچهار ميلادي در شيكاگو جهت امضاء مفتوح گرديد، ميباشند و از اين پس طرفهاي متعاهد خوانده ميشوند، با تمايل يكسان به انعقاد موافقتنامه اي به منظور تأسيس و بهره برداري از سرويسهاي هوايي منظم بين سرزمينهاي خود و ماوراي اين سرزمينها، نسبت به موارد پيوست موافقت نمودند:
ماده 1- تعاريف:
به جز در مواردي كه فحواي عبارت معني ديگري را ايجاب نمايد، از لحاظ اين موافقتنامه:
الف- اصصلاح «كنوانسيون» به كنوانسينهاي هواپيمائي كشوري بين المللي كه در تاريخ شانزدهم آذر سال يكهزاروسيصدوبيست وسه هجري شمسي مطابق با هفتم دسامبر سال يكهزار و نهصد و چهل و چهار ميلادي در شيكاگو براي امضاء مفتوح گرديد، اطلاق ميشود و شامل هر الحاقيه اي كه به موجب ماده (90) كنوانسيون مزبور و هر اصلاحيه الحاقيه يا كنوانسيون كه به موجب مواد (90) و (94) آن تصويب شده است، تا جايي كه اين موارد براي هر دو طرف متعاهد نافذ باشد خواهد بود.
ب – اصطلاح «مقامهاي هواپيمائي» در مورد جمهوري اسلامي ايران اطلاق ميشود به «وزارت راه و ترابري، سازمان هواپيمائي كشوري» و هر شخص يا مقامي كه مجاز به انجام وظايف فعلي آن سازمان باشد و در مورد دولت بوسني و هرزه گوين وزارت تجارت خارجي و ارتباطات بين الملل، مقام مسؤول هواپيمائي كشوري و هر شخص يا مقامي كه مجاز به انجام وظايف فعلي سازمان مذكور باشد.
پ – اصطلاح «شركت هواپيمائي تعيين شده»اطلاق ميشود به شركت هواپيمائي كه به موجب مفاد ماده (3) موافقتنامه حاضر تعيين شده و اجازه فعاليت يافته باشد.
ت- اصطلاح «ظرفيت» در مورد يك هواپيما اطلاق ميشود به ميزان بارگيري آن هواپيما در يك مسير يا قسمتي از مسير و اصلاح «ظرفيت»  در مورد «سرويس توافق شده»اطلاق ميشود به ظرفيت هواپيما در چنين سرويسي ضربدر دفعات پرواز هواپيماي مزبور طي زمان معين در تمام يا قسمتي از مسير.
ث- اصطلاح «سرزمين» در مورد كشور اطلاق ميشود به مناطق خاكي و آبهاي سرزميني مجاور آن كه تحت حاكميت و سلطه آن كشور است.
ج – اصطلاحات «سرويس هوائي»، «سرويس هوائي بين المللي»، شركت هواپيمائي» و «توقف به منظورهاي غير حمل و نقل» به ترتيب داراي همان معاني است كه در ماده (96) كنوانسيون به آنها داده شده است.
چ – اصطلاح «نرخ» اطلاق ميشود به قيمتي كه بايد براي حمل و مسافر، بار همراه و غيره همراه پرداخت گردد و شرايطي كه به موجب آن قيمتها اعمال ميشود، از جمله قيمتها و شرايط مقرر براي آژانس (نمايندگي) و ساير خدمات جنبي، استثناي دسمتزدها و شرايط حمل پست.
ح – اصطلاح «جدول» به معناي مسيرهاي منضم شده به اين موافقتنامه و هرگونه اصلاحات اين موافقتنامه يا اصلاحاتي كه طبق مفاده ماده (13) اين موافقتنامه مورد توافق قرار گرفته، ميباشد. جدول مزبور جزء لاينفك اين موافقتنامه خواهد بود.
بديهي است كه عناوين مواد موافقتنامه حاضر معاني هيچ يك از مقرارت آن را به نحوي از انحاء محدود نميكند يا توسعه نميدهد.
ماده 2- اعطاي حقوق:
1- هر طرف متعاهد حقوق مصرحه در اين موافقتنامه را جهت انجام سرويسهاي هوايي بين المللي منظم به وسيله شركت هواپيمائي تعيين شده طرف متعاهد ديگر به شرح زير به طرف متعاهد ديگر اعطاء مينمايد:
الف – پرواز بدون فرود از فراز سرزمين طرف متعاهد ديگر.
ب- توقف در سرزمين مذكور به منظورهاي غير حمل و نقل، و
پ- توقف در سرزمين مذكور در نقاطي كه براي آن مسير در جدول مسير پيوست موافقتنامه حاضر مشخص گرديده است، به منظور سوار و پياده كردن مسافر، و پست در حمل و نقل بين المللي.
2 - استفاده از آزادي پنجم حقوق حمل و نقل، مشروط به پيشنهاد شركتهاي هواپيمائي تعيين شده كشور اعطاء كننده و تصويب مقامهاي ذيصلاح هواپيمائي طرفهاي متعاهد ميباشد.
3 - هيچ يك از مفاد اين موافقتنامه به نحوي تلقي نخواهد شد كه شركت هواپيمائي يك طرف متعاهد محق باشد در سرزمين طرف متعاهد ديگر در قبال مزد يا كرايه، مسافر، بار و پست به مقصد نقطه ديگري در سرزمين طرف متعاهد ديگر حمل كند.
4 - در مناطق جنگي يا تحت اشغال نظامي يا در مناطقي كه بدين گونه تحت تأثير قرار گرفته اند، انجام اين قبيل سرويسها منوط به تصويب مقامهاي ذيصلاح مربوط خواهد بود.
ماده 3- تعيين و اجازه:
1 - هر طرف متعاهد حق دارد يك يا چند شركت هواپيمائي را براي انجام سرويسهاي مورد توافق در مسيرهاي مشخص شده تعيين و هر شركت هواپيمائي تعيين شده را حذف كند يا تغيير دهد و مراتب را به صورت كتبي به طرف متعاهد ديگر اعلام نمايد.
2 - پس از دريافت اعلاميه تعيين، مقامهاي ذيصلاح طرف متعاهد ديگر با رعايت مفاد بندهاي (3) و (4) ماده حاضر به شركت هواپيمائي تعيين شده، بدون تأخير اجازه مربوط را اعطاء خواهند كرد.
3 - مقامهاي هواپيمائي يك طرف متعاهد ميتوانند از شركت هواپيمائي تعيين شده طرف متعاهد ديگر بخواهند كه مقامهاي مزبور را قانع سازند شرايط مقرر در قوانين و مقرراتي را كه معمولاً طبق مفاد كنوانسيون توسط مقامهاي مزبور در مورد سرويسهاي هوائي بين المللي اعمال ميشود دارا ميباشد.
4 - هر طرف متعاهد حق دارد در هر مورد كه طرف متعاهد مزبور قانع نشده باشد كه مالكيت عمده و كنترل مؤثر شركت هواپيمائي مربوط در دست اتباع طرف متعاهدي است كه شركت هواپيمائي را تعيين نموده يا اتباع طرف متعاهد مزبور است، از اعطاي اجازه بهره برداري موضوع بند (2) اين ماده امتناع ورزد و يا هر شرطي را كه براي اعمال حقوق مشخص شده در ماده (2) موافقتنامه حاضر توسط آن شركت هواپيمائي تعيين شده لازم بداند وضع نمايد.
5 - در هر زمان پس از آنكه مفاد بندهاي (1) و (2) اين ماده به مرحله عمل درآمده باشد شركت بهره برداري از سرويسهاي مورد توافق را آغاز كند، مشروط بر آنكه بهره برداري از اين سرويسها مادامي كه نرخ مطابق مفاد ماده (10) اين موافقتنامه در مورد سرويسهاي مزبور لازم الاجرا نشده انجام نپذيرد.
ماده 4- تعليق و لغو:
1 - هر طرف متعاهد حق دارد در موارد مشروح ذيل اجازه بهره برداري صادره را لغو يا استفاده از حقوق مشخص شده در ماده (2) اين موافقتنامه را در مورد شركت هواپيمائي تعيين شده از طرف متعاهد ديگر معلق نمايد يا هر شرطي را كه ممكن است براي استفاده از اين حقوق لازم باشد وضع نمايد:
الف – در هر موردي كه قانع نشده باشد مالكيت عمده و كنترل مؤثر آن شركت هواپيمائي در دست طرف متعاهدي كه شركت مذكور را تعيين نموده يا اتباع طرف متعاهد مزبور است، يا
ب – در موردي كه شركت هواپيمائي مذكور قوانين و يا مقررات طرف متعاهدي كه اين حقوق را اعطاء نموده است رعايت نكند يا،
پ – در موردي كه شركت هواپيمائي مذكور به هر نحوي از انحاء عمليات بهره برداري را مطابق مقررات موافقتنامه حاضر انجام ندهد.
2 - جز در مواردي كه لغو يا تعليق يا وضع شرايط مذكور در بند (1) اين ماده به صورت فوري براي جلوگيري از نقض بيشتر قوانين و يا مقررات لازم باشد، اعمال اين حق فقط پس از مشورت با طرف متعاهد ديگر انجام خواهد گرفت. چنين مشورتي بين مقامهاي هواپيمائي به محض دريافت درخواست مشورت آغاز خواهد شد.
ماده 5- شمول قوانين و مقررات
1 - قوانين و مقررات هر طرف متعاهد كه ناظر به ورود يا خروج هواپيماهايي كه به امر هوانوردي بين المللي اشتغال دارد يا ناظر به بهره برداري و هوانوردي چنين هواپيماهائي حين پرواز بر فراز يا در داخل سرزمين طرف متعاهد مذكور ميباشند، نسبت به هواپيماهاي شركت هواپيمائي تعيين شده طرف متعاهد ديگري مجري خواهد بود.
2 - قوانين و مقررات هر طرف متعاهد كه در سرزمين خود ناظر به ورود و خروج و اقامت موقت مسافران و كاركنان و بار يا پست از قبيل تشريفات ورود و خروج و مهاجرت است و همچنين مقررات گمركي و بهداشتي در مورد مسافران و كاركنان و بار يا پست حمل شده توسط هواپيماي شركت هواپيمائي تعيين شده طرف متعاهد ديگر در زماني كه در سرزمين مذكور باشد اعمال خواهد شد.
3 - هر طرف متعاهد نسخه هايي از قوانين و مقررات مربوط مندرج در اين ماده را بنابر تقاضا در اختيار طرف متعاهد ديگر خواهد گذاشت.
4 - شركت هواپيمائي تعيين شده هر طرف متعاهد مجاز خواهد بود نمايندگي خود را در سرزمين طرف متعاهد ديگر داير نمايد. در صورت تعيين يك نمايندگي كل يا نمايندگي فروش كل، اين نماينده طبق قوانين و مقررات مربوط جاري هر يك از طرفهاي متعاهد منصوب خواهد شد.
5 - انتقال درآمدهاي حاصل شده توسط شركت هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد طبق مقررات تسعير ارزهاي خارجي قابل اجراء در دو كشور خواهد گرفت. طرفين همه امكانات خود را براي تسهيل در انتقال چنين درآمدهايي پس از كسر مخارج به كار خواهند گرفت.
ماده 6- معافيت از حقوق گمركي، سود بازرگاني و ساير عوارض:
1 - هواپيماهاي شركت هواپيمائي تعيين شده طرف متعاهدي كه از سرويسهاي بين المللي بهره برداري نموده و مواد سوختن و روغن موتور و ساير مواد مصرفي فني و وسايل يدكي و لوازم مورد نياز جاري و خواربار موجود در هواپيماهاي شركت هواپيمائي يك طرف متعاهد كه مجاز به استفاده از مسيرها و سرويسهاي موضوع موافقتنامه حاضر ميباشند به هنگام ورود يا خروج از سرزمين طرف متعاهد ديگر براساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمركي، سود بازرگاني و هزينه هاي بازرسي و ساير عوارض يا هزينه هاي ملي معاف خواهند بود، حتي اگر مواد مذكور زماني مورد استفاده قرار گيرد يا به مصرف برسد كه هواپيماهاي مزبور بر فراز آن سرزمين در پرواز باشند.
2 - سوخت و روغن موتور و مواد مصرفي فني و وسايل يدكي و لوازم مورد نياز جاري و خواربار وارد شده به سرزمين يك طرف متعاهد توسط طرف متعاهد ديگر يا اتباع آن كه تنها به منظور استفاده در هواپيماهاي طرف متعاهد اخيرالذكر ميباشند براساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمركي، سود بازرگاني و هزينه هاي بازرسي و ساير عوارض و هزينه هاي ملي معاف خواهند بود.
3 - سوخت و روغن موتور، ساير مواد مصرفي فني و وسائل يدكي و لوازم مورد نياز جاري و خوارباري كه در سرزمين يك طرف متعاهد بار هواپيماهاي شركت هواپيمائي طرف متعاهد ديگر ميشوند و در سرويسهاي بين المللي مورد استفاده قرار ميگيرند براساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمركي، سود بازرگاني و مالياتها و هزينه هاي بازرسي و ساير عوارض و هزينه هاي ملي معاف خواهد بود.
4 - لوازم جاري هوانوردي و همچنين مواد و لوازم نگاهداري شده در هواپيماهاي شركت هواپيمائي تعيين شده هر طرف متعاهد، تنها با موافقت مقامهاي گمركي طرف متعاهد ديگر در آن سرزمين قابل تخليه است. در اين صورت ميتوان اين مواد را تا زماني كه طبق مقررات گمركي مجدداً صادر شود و يا ترتيب ديگري در مورد آن داده شود تحت نظارت مقامهاي نامبرده قرار داد.
5 - مسافران، اثاثيه مسافر و باري كه از سرزمين يك طرف متعاهد در ترانزيت مستقيم ميباشند و از حريمي كه در فرودگاه بدين منظور اختصاص يافته خارج نميشوند، فقط مشمول كنترل ساده اي خواهند بود. اثاثيه مسافر و باري كه در ترانزيت مستقيم است از حقوق گمركي، سود بازرگان و ساير مالياتهاي مشابه معاف خواهند بود.
6 - اسناد رسمي حاوي نشانه رسمي شركت هواپيمائي مانند برچسب چمدان، بليت هواپيما، بارنامه، كارت اجازه ورود به هواپيما و جدول زمانبندي كه به داخل سرزمين هر طرف متعاهد ديگر وارد شده باشد از كليه حقوق گمركي، سود بازرگاني و يا مالياتهاي براساس عمل متقابل معاف خواهند بود.
ماده 7- هزينه هاي فرودگاهي:
1 - هر يك از طرفهاي متعاهد ميتواند براي استفاده از فرودگاهها و ساير تأسيسات تحت كنترل خود هزينه هاي عادلانه و مناسب را وضع نموده يا اجازه وضع آن را بدهد.
2 - با اين وجود هر يك از طرفهاي متعاهد موافقت دارد كه اين هزينه ها از آنچه شركتهاي حمل و نقل تعيين شده آن طرف متعاهد كه در سرويسها مشابه بين المللي تردد مينمايند و براي استفاده از اين فرودگاهها و تأسيسات ميپردازند تجاوز نكند.
ماده 8- مقررات ظرفيت و تصويب برنامه هاي پرواز:
1 - شركتهاي هواپيمائي تعيين شده دو طرف متعاهد از رفتار عادلانه و متساوي برخوردار خواهند بود تا بتوانند براي انجام سرويسهاي مورد توافق در مسيرهاي مشخص شده از فرصتهاي متساوي بهره مند باشند.
2 - در انجام سرويسهاي مورد توافق، شركتهاي هواپيمائي تعيين شده هر طرف متعاهد منافع شركت هواپيمائي طرف ديگر را منظور نظر خواهد داشت تا من غير حق در سرويسهاي طرف ديگر در تمامي يا قسمتي از همان مسيرها اثر نامطلوب ايجاد نشود.
3 - هدف اصلي سرويسهاي مورد توافق كه توسط شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد انجام ميشود، تأمين ظرفيت كافي با ضريب بار مناسب براي رفع نيازمنديهاي جاري و پيش بيني شده معقول حمل مسافر و بار و پست بين سرزمين طرف متعاهد تعيين كننده شركت هواپيمائي و سرزمين طرف متعاهد ديگر است.
4 - با در نظر گرفتن اصول مندرج در بندهاي (1) و (2) و (3) اين ماده، شركت هواپيمائي تعيين شده هر طرف متعاهد همچنين ميتواند ظرفيتي را براي برآورد كردن نيازمنديهاي حمل و نقل بين سرزمينهاي كشورهاي ثالث مندرج در جدول مسيرهاي ضميمه موافقتنامه حاضر و سرزمين طرف متعاهد ديگر تأمين نمايد.
5 - ظرفيتي كه عرضه ميشود از جمله تعداد سرويسها و نوع هواپيماي مورد استفاده شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد در سرويسهاي مورد توافق، براساس پيشنهاد شركتهاي هواپيمائي تعيين شده مورد موافقت مقامهاي هواپيمائي قرار خواهد گرفت. شركتهاي هواپيمائي تعيين شده چنين پيشنهادي را پس از شور لازم بين خود و رعايت اصول مندرج در بندهاي (1) و (2) و (3) اين ماده به عمل خواهند آورد.
6 - در صورت عدم توافق بين شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد، مسائل مشروح در بند (5) فوق از طريق توافق بين مقامهاي هواپيمائي دو طرف متعاهد حل و  فصل خواهد شد. تا زماني كه اين توافق حاضر نگرديده، ظرفيت عرضه شده توسط شركتهاي هواپيمائي تعيين شده بدون  تغيير باقي خواهد ماند.
7 - شركت هواپيمائي تعيين شده هر طرف متعاهد، حداكثر سي روز قبل از شروع سرويسها در مسيرهاي مشخص شده، برنامه هاي پرواز را به مقامهاي هواپيمائي طرف متعاهد ديگر براي تصويب تسليم خواهد نمود. در مورد تغييرات بعدي نيز از همين قرار عمل خواهد شد. اين محدوديت زماني را ميتوان در موارد خاص با تصويب مقامهاي نامبرده كاهش داد.
ماده 9- شناسائي گواهينامه ها و پروانه ها:
گواهينامه هاي قابليت پرواز و گواهينامه هاي صلاحيت و پروانه هايي كه توسط يك طرف متعاهد صادر شده يا اعتبار يافته و هنوز به قوت خود باقي باشد توسط طرف متعاهد ديگر براي بهره برداري از مسيرها و سرويسهاي موضوع موافقتنامه حاضر معتبر شناخته خواهد شد، مشروط بر اينكه شرايط صدور يا اعتبار اين گواهينامه ها و پروانه ها مساوي يا بيش از حداقل استانداردهائي باشد كه به موجب كنوانسيون وضع شده يا خواهد شد. در هر حال هر طرف متعاهد اين حق را براي خود محفوظ ميدارد كه در مورد پرواز از فراز سرزمين خود از شناسائي گواهينامه هاي صلاحيت و پروانه هائي كه جهت اتباع آن توسط طرف متعاهد ديگر يا هر دولت ديگر صادر شده يا اعتبار يافته خودداري نمايد.
ماده 10- نرخهاي حمل و نقل هوائي :
1 - نرخهاي مورد اجراء توسط شركتهاي هواپيمائي طرفهاي متعاهد در سرويسهاي مورد توافق در سطح معقولي خواهد بود كه با توجه به كليه عوامل مربوط از جمله هزينه بهره برداري و سود معقول و خصوصيات سرويس و نرخهاي شركتهاي هواپيمائي ديگر كه در تمام يا قسمتي از همان مسيرها سرويسهاي منظم انجام ميدهند وضع ميگردد.
2 - نرخهاي موضوع بند (1) اين ماده براساس قواعد زير تعيين ميگردد:
الف – هرگاه شركتهاي هواپيمائي تعيين شده دو طرف متعاهد عضو يك اتحاديه بين المللي شركتهاي هواپيمائي با مكانيسم تعيين نرخ باشند و يك قطعنامه نرخ ناظر بر سرويسهاي مورد توافق از قبل وجود داشته باشد. نرخها براساس اين قطعنامه بين شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد توافق خواهد شد.
ب – هرگاه قطعنامه اي درباره نرخ ناظر بر سروسيهايي مورد توافق وجود نداشته باشد يا يك يا هيچ يك از شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد عضو اتحاديه شركتهاي هواپيمائي موضوع بند (الف) فوق نباشد، شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد در مورد نرخهايي كه براي سرويسهاي مورد توافق اعمال ميگردد بين خود توافق خواهند نمود.
پ- نرخهائي كه بدين ترتيب مورد توافق قرار ميگيرد لااقل سي روز قبل از تاريخ پيشنهادي اجراء براي تصويب به مقامهاي هواپيمائي طرفهاي متعاهد تسليم خواهد گرديد. اين محدوديت زماني به شرط موافقت مقامهاي مذكور قابل كاهش است.
ت – در صورتي كه شركتهاي هواپيمائي تعيين شده طرفهاي متعاهد نتوانند درباره نرخهاي قابل اجراء به توافق برسند يا در صورتي كه يك طرف متعاهد شركت هواپيمائي خود را به منظور انجام سرويسهاي مورد توافق تعيين نموده باشد و يا چنانچه در فاصله پانزده روز اول از دوره سي روزه موضوع بند (پ) اين ماده به مقامهاي هواپيمائي يك طرف متعاهد عدم رضايت خود را از هر يك از نرخهاي توافق شده بين شركتهاي هواپيمائي طرفهاي متعاهد طبق بندهاي (الف) و (ب) اين ماده به مقامهاي هواپيمائي طرف متعاهد ديگر اعلام دارد، مقامهاي هواپيمائي طرفهاي متعاهد اهتمام خواهند نمود در مورد نرخهاي مناسب به توافق برسند ليكن هيچ نرخي قبل از تصويب مقامهاي هواپيمائي هر طرف متعاهد به مورد اجراء در نخواهد آمد.
3 - نرخهاي تعيين شده به موجب مفاد اين ماده تا زماني كه نرخهاي جديد تعيين نشده باشد، به قوت خود باقي خواهند ماند.
ماده 11- امنيت هوانوردي:
1 - طرفهاي متعاهد در راستاي حقوق و تعهدات خود به موجب حقوق بين الملل تأكيد مينمايند كه تعهد آنان در قبال يكديگر براي حفظ امنيت هواپيمائي كشوري در برابر اعمال مداخله غير قانوني جزء لاينفكي از اين موافقتنامه را تشكيل ميدهد. طرفهاي متعاهد بدون تحديد كليت حقوق و تعهدات خود به موجب حقوق بين الملل، به ويژه مطابق با مفاد كنوانسيون راجع به جرائم و برخي اعمال ارتكابي ديگر در هواپيما (امضاء شده در توكيو به تاريخ 23/6/1342 هجري شمسي مطابق با 14 سپتامبر 1963)، كنوانسيون راجع به جلوگيري از تصرف غيرقانوني هواپيما (امضاء شده در لاهه به تاريخ 25/9/1349 هجري شمسي مطابق با 16 دسامبر 1970) و كنوانسيون راجع به جلوگيري از اعمال غيرقانوني عليه امنيت هواپيمائي كشوري (امضاء شده در مونترال به تاريخ 1/7/1350) هجري شمسي با 23 سپتامبر 1971) و نيز هر كنوانسيون ديگر مربوط به امنيت هواپيمائي كشوري عمل خواهند كرد.
2 - طرفهاي متعاهد كليه مساعدتهاي لازم را جهت جلوگيري از تصرف غيرقانوني هواپيماهاي كشوري و ساير اعمال غيرقانوني عليه امنيت اين هواپيماها، مسافران و خدمه آنها، فرودگاهها و تأسيسات هوانوردي و هر نوع تهديد ديگر عليه امنيت هواپيمائي كشوري را بنابر تقاضا در مورد يكديگر به عمل خواهند آورد.
3 - طرفهاي متعاهد بايد در روابط دو جانبه خود طبق مقررات امنيت هوانوردي تعيين شده از سوي سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري كه به عنوان ضمائم كنوانسيون هواپيمائي كشوري بين المللي شناخته شده اند تا حدودي كه مقررات امنيتي مزبور در مورد طرفين قابل اجراء است عمل نمايند. آنها ميبايد از گردانندگان هواپيماهائي كه محل ثبت آن هواپيماها يا محل اصلي كار و يا اقامت دائم آنها در سرزمين طرفين ميباشد و نيز كنندگان فرودگاههاي واقع در سرزمينهاي خود بخواهند كه طبق مقررات امنيت هوانوردي مزبور عمل نمايند.
4 - هر طرف متعاهد موافقت دارد كه ميتوان از اين گردانندگان هواپيماها درخواست نمود تا مقررات امنيت هوانوردي مورد اشاره در بند (3) فوق را كه طرف  متعاهد ديگر از لحاظ ورود به سرزمين خود، خروج از آن يا در مدت توقف در آنجا مقرر كرده است رعايت كند. هر طرف متعاهد بايد اطمينان حاصل كند كه در سرزمين او اقدامات كافي براي حافظت از هواپيماها و بازرسي مسافران، خدمه, لوازم همراه مسافر، اثاثيه مسافر، بار و خواربار هواپيما قبل و در زمان سوار شدن مسافران يا بارگيري به نحو مؤثر معمول ميشود. هر طرف متعاهد همچنين بايد با هر درخواست طرف متعاهد ديگر براي انجام اقدامات امنيتي ويژه معقول جهت مقابله با يك تهديد خاص برخورد مثبت داشته باشد.
5 - هنگامي كه حادثه يا خطر بروز حادثه تصرف غير قانوني هواپيماهاي كشوري يا ديگر اعمال غير قانوني عليه امنيت اين هواپيماها، مسافران و خدمه آن، فرودگاهها و تأسيسات هوانوردي رخ دهد، طرفهاي متعاهد بايد با تسهيل ارتباطات و ديگر اقدامات مناسب به منظور پايان سريع و امن حادثه مزبور يا خطر وابسته به آن يكديگر را ياري نمايند.
ماده 12- تسليم آمار:
مقامهاي هواپيمائي هر طرف متعاهد اطلاعات و آمار مربوط به حمل و نقل انجام شده در سرويسهاي مورد توافق توسط شركت هواپيمائي تعيين شده خود را به سرزمين طرف متعاهد ديگر يا از آن سرزمين به قسمي كه به طور معمول توسط شركت هواپيمائي تعيين شده براي مقامهاي هواپيمائي ملي خود تهيه و به آنها ارائه ميگردد بنابر تقاضا در اختيار مقامهاي هواپيمائي طرف متعاهد ديگر قرار خواهد داد. كليه اطلاعات اضافي آماري حمل و نقل مورد درخواست مقامهاي هواپيمائي يك طرف يك طرف متعاهد از مقامهاي هواپيمائي طرف متعاهد ديگر در صورت تقاضا مورد شور و توافق در طرف متعاهد قرار خواهد گرفت.
ماده 13 – مشاوره و اصلاحات:
1 - هر طرف متعاهد يا مقامهاي هواپيمائي آن ميتوانند در هر زمان از طرف متعاهد ديگر يا مقامهاي هواپيمائي آن تقاضا مشاور نمايند.
2 - مشاوره مورد تقاضاي يك طرف متعاهد يا مقامهاي هواپيمائي آن در فاصله شصت روز از تاريخ دريافت تقاضا آغاز خواهد شد.
3 - هر نوع اصلاح موافقتنامه حاضر، پس از آنكه دو طرف متعاهد انجام تشريفات قانوني اساسي خود مربوط به انعقاد و لازم الاجراء شدن موافقتنامه هاي بين المللي را به يكديگر اطلاع داده باشند لازم الاجراء خواهد شد.
4 - عليرغم مفاد بند (3) اين ماده اصلاحات جداول مسير ضميمه موافقتنامه حاضر ممكن است به طور مستقيم بين مقامهاي هواپيمائي طرفهاي متعاهد مورد توافق قرار گيرد. اين اصلاحات پس از تأييد از طريق تبادل يادداشت سياسي لازم الاجراء خواهد گرديد.
ماده 14- حل اختلاف:
1 - هرگاه در مورد تفسير يا اجراي اين موافقتنامه و ضميمه (ضمائم) آن بين طرفهاي متعاهد اختلافي بروز نمايد، طرفهاي متعاهد در مرحله نخست اهتمام خواهند نمود تا اختلاف را از طريق مذاكره حل و فصل نمايند.
2 - هرگاه طرفهايي متعاهد نتوانند اختلاف را از طريق مذاكره حل و فصل نمايند، ميتوانند توافق نمايند موضوع را جهت كسب نظر مشورتي به هر شخص يا هيأتي ارجاع كنند.
3 - چنانچه طرفهاي متعاهد نتوانند به موجب بندهاي (1) و (2) اين ماده در مورد حل اختلاف به نتيجه برسند، طبق قوانين و مقررات مربوط، اختلاف به يك ديوان داوري سه نفره ارجاع خواهد شد كه هر طرف متعاهد يك داور را معين خواهد كرد و دو داور تعيين شده درباره داور سوم توافق خواهند نمود. هر يك از طرفهاي متعاهد ظرف شصت روز پس از وصول تقاضاي ارجاع اختلاف به ديوان داوري، از طريق مجراي سياسي به تعيين خواهد شد. چنانچه هر يك از طرفهاي متعاهد ظرف مدت مقرر داور خود را تعيين نكند، يا داوران منتخب ظرف مدت مذكور در مورد داور سوم به توافق نرسند، بنا به تقاضاي هر يك از طرفهاي متعاهد، رئيس شوراي سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري برحسب مورد داور يا داورها را تعيين خواهد نمود، مشروط بر اينكه چنانچه رئيس شوراي سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري از اتباع هر طرف متعاهد باشد، از نائب رئيس ارشد شورا و در صورتي كه نامبرده نيز چنين مليتي داشته باشد، از عضو مقدم شورا كه در چنين وضع تابعيتي نباشد، درخواست خواهد شد كه حسب مورد داور يا داورها را تعيين نمايد.
در هر حال داور سوم از اتباع يك دولت ثالث خواهد بود و به عنوان رئيس ديوان داوري عمل خواهد كرد.
4 - ديوان داوري آيين نامه كار خود را تعيين خواهد نمود.
5 - طرفهاي متعاهد تعهد مينمايند تصميمات متخذه به موجب ماده حاضر را رعايت كنند.
6 - مخارج ديوان داوري، شامل هزينه ها و دستمزدهاي داوران به نسبت مساوي بين طرفهاي متعاهد تقسيم خواهد شد. هرگونه مخارجي كه توسط رئيس شورا در رابطه با دستورالعمل هاي بند (3) اين ماده به وجود آيد به عنوان بخشي از هزينه هاي ديوان داوري محسوب خواهد گرديد.
ماده 15- فسخ:
1 - هر طرف متعاهد ميتواند در هر زمان قصد خود را مبني بر فسخ اين موافقتنامه به طور كتبي به طرف متعاهد ديگر اعلام نمايد. اين اعلام همزمان به اطلاع سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري خواهد رسيد.
2 - در اين صورت، موافقتنامه دوازده ماه پس از دريافت اعلام فسخ توسط طرف متعاهد ديگر فسخ خواهد شد، مرگ آنكه اعلام فسخ قبل از انقضاي اين مدت با تراضي طرفين پس گرفته شود. در صورت عدم اعلام وصول از سوي طرف متعاهد ديگر، اعلام فسخ چهارده روز پس از وصول آن به سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري دريافت شده تلقي خواهد شد.
ماده 16- مطابقت با كنوانسيونهاي چند جانبه:
چنانچه كنوانسيون يا موافقتنامه چند جانبه حمل و نقل هوائي در مورد هر دو طرف متعاهد لازم الاجرا گردد، اين موافقتنامه و ضميمه(ضمائم) آن به نحوي اصلاح خواهد شد تا با مقررات كنوانسيون يا موافقتنامه مزبور تطبيق نمايد.
ماده 17- ثبت:
اين موافقتنامه و ضميمه (ضمائم) آن و كليه اصلاحات آن نزد سازمان بين المللي هواپيمائي كشوري به ثبت خواهد رسيد.
ماده 18- لازم الاجرا شدن:
اين موافقتنامه از تاريخ آخرين اطلاعيه هر طرف متعاهد به طرف متعاهد ديگر كه از طريق مجاري سياسي انجام ميشود داير بر اينكه اقدامات لازم را طريق قانون اساسي خود براي لازم الاجراء شدن اين موافقتنامه به عمل آورده است، به مورد اجراء گذارده خواهد شد.
در تأييد مراتب فوق نمايندگان تام الاختيار امضاء كننده زير كه از طرف دولتهاي متبوع خود مجاز ميباشند اين موافقتنامه را در يك مقدمه، هجده ماده و يك ضميمه امضاء نمودند.
اين موافقتنامه در تاريخ 6 مرداد سال 1375 هجري شمسي برابر با 27 جولاي 1996 ميلادي، در دو نسخه اصلي به زبانهاي فارسي، انگليسي و بوسنيايي كه هر سه متن داراي اعتبار يكسان ميباشند در سارايوو تنظيم گرديد. در صورت بروز هرگونه اختلاف در تفسير، متن انگليسي ملاك عمل است.

از طرف 					از طرف
دولت جمهوري اسلامي ايران			دولت جمهوري بوسني و هرزگوين

ضميمه
جدول مسيرها
1 - مسيرهائي كه ممكن است توسط شركت هواپيمائي (شركت هواپيمائي) تعيين شده جمهوري اسلامي ايران مورد بهره برداري قرار گيرد.
نقاط مبدأ			نقاط واسط		نقاط مقصد		نقاط ماوراء
تمام نقاط			هر نقطه		سارايوو		هر نقطه
2 - مسيرهائي كه ممكن است توسط شركت هواپيمائي (شركتهاي هواپيمائي) تعيين شده جمهوري بوسني و هرزهگوين مورد بهرهبرداري قرار گيرد.
نقاط مبدأ			نقاط واسط		نقاط مقصد		نقاط ماوراء
تمام نقاط			هر نقطه		تهران 			هر نقطه
تذكر:
1 - هر شركت هواپيمائي تعيين شده ميتواند نقاط واسط و نقاط ماوراي مشخص شده در ضميمه موافقتنامه حاضر را در شرايطي مورد بهره برداري قرار دهد كه حق بهره برداري از آزادي پنجم حمل و نقل بين اين گونه نقاط و سرزمين طرف متعاهد ديگر اعمال نگردد، مگر اينكه در اين مورد بين دو طرف متعاهد براساس توصيه هاي شركتهاي هواپيمائي تعيين شده توافقي به عمل آمده باشد.
2 - از نقاط واسط و نقاط ماوراء در هر يك از مسيرهاي مشخص شده ميتوان به اختيار شركتهاي هواپيمائي تعيين شده در هر پرواز يا كليه پروازها صرفنظر نمود.
2 - تعداد پروازها و انواع هواپيماهاي شركتهاي هواپيمائي تعيين شده به شرط تأييد مقامهاي هواپيمائي دو طرف متعاهد بين شركتهاي هواپيمائي تعيين شده مورد توافق قرار خواهد گرفت.
قانون فوق مشتمل بر ماده واحده منضم به متن موافقتنامه شامل مقدمه و هجده ماده و ضميمه آن در جلسه علني روز يكشنبه مورخ بيست و پنجم ارديبهشت ماه يكهزاروسيصدوهفتادونه مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 31/2/1379 به تأييد شوراي نگهبان رسيده است.
رئيس مجلس شوراي اسلامي –علي اكبر ناطق نوري