رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

راي دادگاه :
كلاسه پرونده  159/78/17 دادنامه   214-26/2/78
شكات : اولياء دم مقتول اردشير صامتي باسامي 1-علي صامتي فرزند حيدرعلي 2- بانوصديقه چاوشي فرزند سيدموسي شغل خانه دارد ساكنين همدان 
متهمين : 1- غلامرضا معروف به غلام شهرت زندي فرزند محمدحسين فعلا" در ندامتگاه مركزي همدان با وكالت تسخيري آقاي قربانعلي دژدار همدان 2- مهري زندي 3- مهدي زندي 4- معصومه يونسي 
5- حسين يونسي 6- محمدحسين زندي ساكنين همدان
نوع اتهام قتل عمدي مقتول اردشير صامتي و مساعدت در فرار و اختفاء متهم غلامرضا زندي 
پرونده پس از وصول و ثبت بكلاسه در وقت مقرر شعبه 17 محاكم عمومي مبادرت بصدور راي مينمايد.
راي دادگاه
در خصوص اعتراض آقاي غلامرضا زندي فرزند محمدحسين 26 ساله بيكار با سواد اهل و ساكن همدان داراي سوابق عديده كيفري و بدون عيال بازداشت موقت از تاريخ 13/2/78 نسبت به دادنامه شماره 488 مورخ 26/3/76 كه بصورت غيابي در پرونده كلاسه 75/444 اين دادگاه به قصاص محكوم شده است با اين توضيح كه مشاراليه در تاريخ 2/3/75 در حوزه قضائي همدان مرتكب قتل عمدي مرحوم اردشير صامتي فرزند علي شده است و بعد از قتل متواري گرديده و دادنامه فوق الذكر به نحو غيابي در قصاص ايشان صادر شده و پس ازدستگيري در تاريخ 12/2/78 و ابلاغ دادنامه نسبت به آن اعتراض كرده است با توجه به اينكه اولياءدم مقتول در حال حاضر نيز به شكايت خود باقي هستند و تقاضاي قصاص متهم را دارند و از طرفي پس از دستگيري متهم صراحتا" اقرار به قتل مرحوم با وارد كردن ضربات چاقو نموده و ضربه نهائي وارده به قلب مقتول كه علت اصلي مرگ ميباشد را پذيرفته و دفاع متهم و وكيل ايشان به دفاع مشروع و تمسك به آن موثر در قضيه نيست زيرا همانطوري كه از شهادت شهود و اظهارات متهم و ووكيل وي استنتاج ميگردد في الواقع در درگيري بين مرحوم و متهم حمله كننده متهم بوده است كمااينكه اقارير متهم مويدا اين امر است كه وي به طرف اتومبيل حامل مرحوم اردشير صامتي رفته است و پس از وارد نمودن ضربات چاقو به مرحوم ،متهم نيز توسط مرحوم اردشير صامتي كه در آن لحظه زنده بوده مجروح ميشود با اين اظهارات و اينكه متهم از قبل چاقو تهيه نموده و بدوا" با اين چاقو متقول را مجروح نموده بحث دفاع مشروع منتفي است مضافا" اينكه درباب دفاع مشروع و شرايط آن در مواد 61-625-626-627 قانون مجازات اسلامي منجزا" ذكر گرديده وهمانطور كه در اين مواد تذكر داده شده تناسب دفاع با تجاوز و خطر و تناسب عمل ارتكابي باعمل جمله كننده و عدم امكان توسل به قواي دولتي بدون فوت وقت يا عدم تاثير دخالت قواي دولتي از شرايط لازمه است و همچنين توسل به قواي دولتي بدون فوت وقت يا عدم تاثير دخالت قواي دولتي از شرايط لازمه است و همچنين عدم امكان توسل به وسيله آسانتري براي نجات در زمره اين موارد است كه در مانحن فيه اين شرايط جمع نميباشد زيرا محل درگيري كه درشلوغترين نقطه شهر همدان ميباشد با پاسگاه ناحيه يك حدوا" ده الي بيست متر فاصله بيشتر ندارد و چنانچه متهم از مردم رهگذر نيز نميتوانسته استمداد بخواهد حداقل قضيه پناه بردن وي به مامورين انتظامي است كه كاملا" براي ايشان مقدور بوده و ايضا" همانطور كه متهم نيز در اظهارات مورخ 13/2/77 خود در دادگاه اعلام داشته ميتوانسته است از محل درگيري بدون اينكه ضرباي به مقتول وارد كند فرار نمايد كمااينكه حسب اقارير وي و شهادت شهود و اوراق پرونده پس از قتل مرحوم صامتي متهم از صحنه فرار كرده وحتي به بيمارستان مراجعه نموده تا از وضعيت مقتول جويا شود و اگر فرض بدانيم كه متهم نيز در درگيري مجروح شده و با اين جراحات توانسته از صحنه فرار كند بنابراين در زماني كه مجروح نيز نشدگ بود ميتوانست از محل بگريزد اما با توجه به سوابق عديده متهم و اينكه نامبدره در همدان داراي اشتهار خاص در درگيري و چاقوكشي است نه تنها از محل فرار ننموده بلكه با نيت قبلي مرحوم اردشير صامتي را به قتل رسانيده است لذا با جمع مراتب فوق بنظر اين دادگاه ارتكاب قتل عمدي از ناحيه متهم فوق محرز است و ضمن رد اعتراض ايشان با ابقاء دادنامه غيابي اوليه مستندا" بمواد205 بند الف ماده 206-207-219 و بند1-2 ماده 231 قانون مجازات اسلامي و آيه شريفه (من قتل مظلوما" فقد جعلنا لوليه سلطانا" ) به اولياء دم مرحوم اردشير صامتي اجازه داده ميشود پس از استيذان ازولي امر مسلمين متهم غلامرضا زندي فرزند محمدحسين را در قبال قتل مورث خود قصاص نمايند و در خصوص اتهام اردشير صامتي فرزند علي مبني بر ايراد جرح عمدي با چاقو نسبت به غلامرضا زندي صرفنظر از صحت و سقم قضيه و عدم شكايت از ناحيه غلامرضا زندي بلحاظ فوت متهم مستندا" بماده 8 قانون آئين دادرسي كيفري قرار موقوفي تعقيب صادر و اعلام ميشود و در خصوص اتهام متهمين به اسامي مهري زندي ومهدي زندي ومعصومه يونسي و حسين يونسي ومحمدحسين زندي دائر بر مساعدت در فرار و اختفاء غلامرضا زندي با توجه به انكار مهمين وعدم كفايت دليل مستندا" به اصل كلي برائت و اصل 37 قانون اساسي حكم برائت آنان صادر و اعلام ميشود و در خصوص اتهام ديگر غلامرضا زندي داير بر فرار از خدمت سربازي با توجه به اينكه رسيدگي به موضوع معنونه خارج از حيطه صلاحيت محاكم عمومي است لذا قرار عدم صلاحيت رسيدگي اين دادگاه بشايستگي رسيدگي دادسراي محترم نظامي استان همدان صادر و اعلام ميشود راي صادره در مورد قصاص ظرف 20 روز از تاريخ ابلاغ قابل تجديدنظر درديوان عالي كشور است و در مورد برائت وموقوفي ظرف 20 روز از تاريخ ابلاغ قابل تجديدنظر در دادگاه تجديدنظر مركز استان است و در مورد قسمت عدم صلاحيت اين دادگاه به شايستگي رسيدگي دادسراي محترم نظامي استان همدان قطعي است.
رئيس شعبه 17 محاكم عمومي همدان


تاريخ رسيدگي :21/6/78
شماره دادنامه :78/289/16/ش
فرجامخواه    : غلامرضا زندي با وكالت آقاي قربانعلي دژدار
فرجامخواسته  : دادنامه شماره 214-26/2/78 صادره از شبعه 17 دادگاه عمومي همدان 
مرجع رسيدگي  : شعبه 16 ديوانعالي كشور
هيئت شعبه    : آقايان سعدي حيدري رئيس و عضومعاون آموزگار

خلاصه جريان پرونده :
بموجب حكم فوق الذكر آقاي غلامرضا زندي فرزند محمدحسين كه داراي سوابق عديده است به جرم قتل عمد مرحوم اردشير صامتي به قصاص نفس محكوم گرديده كمااينكه با توجه به اعتراض وي بحكم مذكور پرونده بديوان عالي و اين شعبه ارجاع شده است و مورد بررسي قرار گرفته است قسمتي از متن حكم چنين است (.... ازطرفي پس از دستگيري متهم صراحتا" اقاريربه قتل مرحوم باوارد كردن ضربات چاقو نموده  ضربه نهائي وارده به قلب مقتول كه علت اصلي مرگ ميباشد را پذيرفته و دفاع متهم و وكيل ايشان بدفاع مشروع و تمسك به آن موثر در قضيه نيست زيرا همانگونه كه در شهادت شهود و اظهارات متهم و وكيل وي استنتاج ميشود في الواقع در درگيري بين مرحوم و متهم حمله كننده متهم بوده است كمااينكه اقارير متهم مويد اين امر است كه وي بطرف اتومبيل حامل مرحوم اردشير صامتي كه در آن لحظه زنده بوده مجروح ميشود با اين اظهارات و اينكه متهم از قبل چاقو تهيه نموده و بدوا" با اين چاقو مقتول را مجروح نموده بحث دفاع مشروع منتفي است مضافا" اينكه در باب دفاع مشروع و شرائط آن در مواد61 و 65 و 626 و 627 قانون مجازات اسلامي منجزا" ذكر گرديده و همانطور كه در اين موارد تذكر داده شد تناسب دفاع با تجاوز و خطر و تناسب عمل ارتكابي باعمل حمه كننده و عدم امكان توسل به قوانين دولتي بدون فوت وقت يا عدم تاثير مخالفت قواي دولتي از شرائط لازمه است.... كه در مانحن فيه اين شرائط جمع نميباشد زيرامحل درگيري كه در شلوغترين نقطه شهر همدان ميباشدا با پاسگاه ناحيه يك حدودا" ده الي بيست متر فاصله بيشتر ندارد و چنانچه متهم از مردم رهگذر نيز نميتوانستند استمداد بخواهد حداقل قضيه پناه بردن وي بمامورين انتظامي است كه كاملا" براي ايشان مقدور بوده و ايضا" همانطور كه متهم نيز در اظهارات مورخ 12/2/72 خود نيز اعلام داشته ميتوانسته است از محل درگيري بدون اينكه ضربه اي به مقتول وارد كند فرار نمايد مااينكه حسب اقارير وي و شهادت شهود و اوراق پرونده پس از قتل مرحوم صامتي متهم از صحنه فرار كرده و حتي به بيمارستان مراجهه نموده .... اما باتوجه به سوابق عديده متهم واينكه نامبرده در همدان داراي اشتهار خاص دردرگيري چاقوكشي است نه تنها از محل فرار ننموده بلكه با نيت قبلي مرحوم اردشير را صامتي را بقتل رسانيده است.... به اولياءدم مرحوم اردشير اجازه داده ميشود غلام رضا زندي را در قبال قتل مورث خود قصاص نمايند....) با بررس اوراق پرونده در ساعت 24 مورخ 20/2/75 بين متهم ومقتول در خيابان شريعتي همدان درگير شده و متهم با زدن چاقو به قلب مقتول از محل متواري گرديده و شاهد درگيري آقاي علي بابائي گفته است موقعيكه به اول خيابان رسيدم شخص پيكان سفيد را درحال زدن كارد از پشت به يك نفر ديدم كه آن شخص فرار كرد و اين شخص كارد از قلبش خورده بود نشست پشت فرمان و قادر بحركت نبوده كه من آنرا سمت ديگر حركت دادم و با ماشين خودش او را به بيمارستان رسانيدم متهم تا مدت زيادي متواري بوده بطوريكه از طريق جرائد احضار ودر نهايت حكم محكوميت وي به قصاص نفس غيابا" صادر شده است.
پزشكي قانوني علت مرگ متوفي را پارگي قلب بدنبال اصابت جسم تيز و برنده اعلام كرده است. (ص 16)
متهم از سال 66 تا71 داراي سوابق سرقت ومواد مخدر است ص 118 قاتل تا تاريخ دستگيري در منزل خانم نازي يكي از بستگانش 12/2/78 بمدت سه سال مخفي ومتواري بوده و دادگاه با اعطاي نيابت به خيلي از دادگستريها تلاش زيادي براي دستگيري وي بعمل آورده بطوريكه تا صفحه 727 بيشتر اوراق پرونده را نيابت قضائي و دستورات قضائي تشكيل ميدهد و هنگام دستگيري متهم مقاومت نشان داده است ص 0727
متهم در بازجوئي اوليه اداره آگاهي اقرار به ايراد ضربات چاقو به مقتول نموده و گفته است كه اول اردشير بمن چاقو زد من هم دست او را پيچ دادم و چاقوي او را از دستش گرفتم و با او دعوا كردم خودش چاقو داشته و من جاقو را از دست او گرفتم ص 748 و در محضر قاضي نيز گفته است كه من براي حفظ جان خود مقابله به مثل كردم واز خود دفاع كردم اردشير دو تا چاقو بدست من زد بعد من چاقو خود را درآوردم 0000 و يكي به سينه اش فرود آمد وازترسم چاقو خودم را در موقع فرار پرتاب كردم و در مقابل سئوال دادگاه كه چرا به نيروي انتظامي كه نزديك محل بوده و اصولا" چرا فرار كردي گفته است من ندانستم كه فرار كنم ولي بلافاصله گفته است ميتوانستم كه قبل از درگيري فرار كنم ص 0756
وكيل قانوني از متهم دفاع كرده و متهم در جلسه دادگاه گفته است كه قبول دارم كه مرحوم اردشير را با چاقو زدم چاقوئي كه با آن اردشير را زدم ضامن دار بوده از خيابان خريدم و آنرا پس از ضربه زدن به مرحوم در جوي آب انداختم 0
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس از قرائت گزارش آقاي آموزگار عضو مميز واوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي علي اكبر عابدي داديار ديوانعالي كشور اجمالا" مبني بر تائيددادنامه مشاوره نموده چنين ميدهند:
بسمه تعالي
در خصوص تقاضاي تجديدنظرآقاي قربانعلي اژدار بوكالت از محكوم عليه به قصاص نفس آقاي غلامرضا زندي از دادنامه شماره 214- 26/2/78 صادره از شعبه 17 دادگاه عمومي همدان با بررسي اوراق پرونده و نظر به اقارير صريح متهم در ايراد ضربه چاقو ضامن دار به قلب و سينه مقتول مرحوم اردشير صامتي و اينكه ادعاي دفاع مشروع غير موجه و دادگاه بطور مفصل و مستدل اين ادعا را ردكرده است و اضافه ميشود كه اساس ادعاي قاتل مبني بر اينكه اول او مورد هجوم مقتول قرار گرفته و چاقو خورده است بي پايه است و صرفا" يك ادعا ميباشد چون قاتل بمدت سه سال از زمان درگيري متواري بوده و هيچ دليلي براي اثبات ادعاي خود ارائه نكرده و اظهاراتش در آگاهي و دادگاه متناقض است لذا تقاضاي تجديدنظر محكوم بوده است و حكم صادره مطابق اصول دادرسي را صادر گرديده است وابرام ميگردد.
رئيس شعبه 16ديوانعالي كشور       عضومعاون شعبه 16ديوانعالي كشور
سعدي حيدري                         آموزگار