رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 17/7/72
شماره راي     : 339/21
مرجع رسيدگي  : شعبه 21ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده :
آقاي ... وكالتا" از طرف آقايان (س ) و(الف ) در تاريخ 23/7/1371 دادخواستي بطرفيت آقايان (ح ) و(م ) بخواسته اجراي بند دوازدهم قرارداد رسمي شماره 23281-15/5/1337دائر بر فروش اعيانات مستحدثه دبون احتساب قيمت زمين با جلب نظر كارشناس رسمي دادگستري بسبب انقضاء مدت قرارداد مقوم بمبلغ يك ميليون ريال و تحويل كارخانه به موكلين با توديع بهاء قدر سهمي خواندگان و منافع بمبلغ يك ميليون ريال و تحويل كارخانه به موكلين با توديع بهاء قدر سهمي خواندگان و منافع اجاره از سال 1365 تا روز تقديم دادخواست به مبلغ چهارصد هزار تومان جمعا" پانصدهزار تومان تقديم دادگاههاي حقوقي يك شهرستان رشت نموده و توضيح مي دهد، (خواندگان با مورث موكلين بر طبق قرارداد رسمي شماره 43281-15/5/1337 تراضي وتوافق كردند كه كارخانه اي در روستاي گيلوا احداث نمايند مدت قرارداد در بند دوم بمدت دهسال تعيين گرديد براي احداث كارخانه بوسيله مورث موكلين زمين اعطاء گرديد، و لذا اجاره بهائي براي زمين كارخانه بسود موكلين در قرارداد تعيين شده است در خلال دهسال والدين موكل فوت نمودند كه گواهي هاي انحصار وراثت ماخوذه پيوست مي باشدموكل رديف اول بعنوان وراث قانوني وانتقال قهري باخوانده رديف اول كه مدعي خريد قدر سهمي خوانده رديف دوم بوده وكارخانه در تصرف او قرار داشته ومديريت واداره آن نيز بعهده او بوده وارد مذاكرده شده واظهارنامه قانوني ارسال نموده كه مع الاسف مفيد و موثر واقع نشده تا در سال 1364 بوساطت عده اي از مصلحين موكل رديف اول تراضي توافق كردند كه در مورد خريد و فروش قدر سهمي خود به سه نفر به نام غلامحسين  ... ، حاج كوچك  ... و حاج غلامحسين  ...  مراجعه نموده و اظهرانظر آنها قطعي و بين طرفين لازم الاجراء باشد كه مع الاسف تلاش وكوشش داوران مثور مفيد واقع نشده و لذا موكلين ناچار متوسل بقانون ومرجع قضائي جگرديدندمسلما" در صورتي كه خوانده رديف اول خردي قدر سهمي خوانده دوم راقبول نمايددرجلسه نخست درباره خوانده دوم درخواست قانوني معمول خواهد گرديد لذا درخواست ارجاع امر كارشناس براي تعيين بهاي اعيانانت مستحدثه و تثبيت قدر سهمي خواندگان ومنافع و اجاره براي ايام مقيده در ستون خواسته و تحويل و استرداد كارخانه بموكلين با پرداخت بهاي قدر سهمي آنها را دارم 0
دادگاه پس از ملاحظه پرونده در تاريخ 26/7/71 در وقت فوق العاده باين شرح بصدور قرار مبادرت مي نمايد: در خصوص دعوي خواهانها به خواسته اجراي بند دوازدهم قرار شماره 43281-15/5/37 نظر باينكه بموجب قرارداد استنادي در صورت تخلف آقاي (ض ) بعنوان داورمرضي الطرفين انتخاب گرديده دادگاه قرار عدم استماع دعوي مطروحه را صادر و اعلام مي دارد. قرار درتاريخ 1/9/71 بوكيل خواهانها ابلاغ و مشاراليها در تاريخ 28/10/71 دادخواست تجديدنظرتقديم و پرونده پس از انجام تبادل لوايح حسب دستور دادگاه بديوانعالي كشور ارسال و باين شعبه ارجاع مي گردد لوايح طرفين هنگام شور قرائت خواهد شد.
هيئت عشبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  آقاي دكتر ...  عضو مميز اوراق پرونده و قرار شماره 352-71 فرجام خواسته مشاوره نموده چنين راي مي دهد:

بسمه تعالي
ايرادات واشكالات زير نسبت به قرار تجديدنظرخواسته وارد بنظر مي رسد.
1- مستفاد از بند سيزدهم قراردادمستند دعوي باين عبارت : (تخلف هر يك از مراتب مندرجات اين سند و عدم انجام وظائف علاوه بر اينكه براي شخص غير متخلف حق فخس اين قرارداد است شخص متخلف ملزم است مبلغ يكصد هزار ريال بدون عذر بطرف غير متخلف خود بپردازد و ثبوت تخلف به راي كتبي آقاي حاجي رضا استقامت دوست كه داور مرضي الطرفيناست خواهد بود) اين است كه اولا" تعيين مشارالهي صرفا" جهت تشخيص متخلف از وظائف مقرر در قرارداد جهت پرداخت وجه التزام مقرر در اين بند بوده نه بررسي و رسيدگي به كليه اختلافات طرفين قرارداد در رابطه با قرارداد موضوع بحث وحل و فصل دعوي 0 ثانيا" عبارت ( عدم انجام وظايف ) و (منظور نمودن حق فسخ قرارداد براي غير متخلف ) قرينه بر اينستكه مشاراليه صرفا" جهت تشخيص متخلف در مدت قرارداد بوده نه پس از انقضاءمدت قرارداد زيرا حق فسخ قرارداد براي غير متخلف در مدت قرارداد متصور است نه بعداز انقضاء مدت قرارداد فرضا" انفساخ آن 0
2- وكيل خواهانها در شرح دادخواست ادعا نمود است كه (موكل رديف  اول با خوانده اول تراضي كردند ك در مورد خريد و فروش قدر سهمي خود به سه نفر آقايان غلامحسين  ... ، آقاي حاج كوچه 00، و حاج غلامحسن  ...  مراجعه ونظر آنها قطعي و بين طرفين لازم الاجراء باشدكه مع الاسف مفيد واقع نشده 0)دادگاه در اينخصوص تحقيقي ننموده و مستندي در اين رابطه ارائه وابراز نگرديده و مشخص نشده است كه اين توافق كتبي بوده يا شفاهي و در صورت اول مفاد آن چه بوده و آيا مشارالهيم در اين رابطه به نتيجه اي رسيده اند يا همانطور كه وكيل خواهان ادعا نموده تلاش و كوشش داوران موثر واقع نشده است لذا صدور قرار عدم استماع دعوي آنهم باستناد بند دوازدهم قرار داد (در بند سيزدهم از آقاي استقامت دوست نام بدره شده نه بند دوازدهم ) با توجه بمراتب مذكور در فوق و حدوداختيارات مشاراليه و عدم تحقيق درخصوص اينكه آيا بنامبرده مراجعه شده يا خير؟ و وي در اين رابطه اظهار نظري نموده است يا خير وهمچنين عدم تحقيق در خصو صادعاي وكيل خواهانها بشرح منعكس در ذيل دادخواست ، واجد ايراد قضائي تشخيص و با نقض آن پرونده جهت رسيدگي بماهيت دعوي بدادگاه صادر كننده قرار منقوض مي گردد.

مرجع :
كتاب قانون مدني در آراء ديوان عالي كشور- خيارات واحكام راجع به آن - به اهتمام يداله بازگير - انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379 - چاپ دريا