رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

.
تايخ رسيدگي : 10/12/71
شماره دادنامه : 817/3
مرجع رسديگي : شعبه سوم ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده :
در تاريخ 11/1/71 آقاي (ص ) دادخواستي بطرفيت آقاي (م ) بخواسته صدور حكم بر فسخ معامله وابطال قولنامه عادي مورخ 21/12/69 به استناد خيار غبن وخيار شرط فسخ بشرح متن دادخواست بارزش هفت ميليون رايل وبا استناد به مواد399و401و414و420 قانون مدني به دادگاه حقوقي يك فريدن تسليم و با ارائه فتوكپي مصدق سندعادي مورخ 21/12/69 در توضيح دعوي بخلاصه اعلام داشته طبق قولنامه ساختماني را واقع در روستاي چقا از خوانده بمبلغ هفتصد هزار تومان خريداري كردم حال متوجه شدم واطلاع حاصل نمودم در معامله دچار غبن فاحش شده ام كه قابل صرفنظر كردن نيست در ذيل قولنامه شرط فسخ در ازاء پرداخت مبلغ دو ميليون ريال قيد گرديده لكن با مراجعات و تذكرات مكرر بخوانده حاضر بفسخ معامله و استرداد ثمن باينجانب نيست تقاضادارم دادگاه باجلب نظر كارشناس رسمي دادگستري و با استاد بخيار غبن در مرحله اول و بااستفاده از خيار فسخ در مرحله دوم حكم بابطال قولنامه عادي و فسخ معامله صادر نمايد خاطر نشان مي شود ثمن معامله طي يك فقره سفته بسررسيد10/1/71 پرداخت شده ومبلغ سيصد هزار تومناز ثمن نقدا" تاديه گرديده 0 دادخواست تحت كلاسه 71/9 در دادگاه مورد رسيدگي قرار گرفته با تعيين وقت وابلاغ دعوي بخوانده طرفين جهت رسيدگي دعوت شده اند خواهان لايحه داده كه بشماره 180-11/5/71 ثبت شده ودرجلسه 11/5/71 دادگاه كه طرفين حاضر بوده اند خوانده دعوي اظهرا داشته تمام زندگيم را فرخته ام و 405 هزار تومان بدهكارم و حاضربفسخ قرارداد نيستم 400 اصله درخت مرا خشكانده ومدت زيادي از معامله گذشته ادعاي خواهان را قبول ندارم دادگاه با استماع اظهارات طرفين و كسب نظر مشاور در تاريخ 13/5/71 خلاصتا" چنين اظهرا نظر كرده است (نظر باينكه خواهان جهت فسخ معامله استناد بخيار شرط نموده وبا بررسي مبايعه نامه عادي مورخ 21/12/69 منعقده بين اصحاب دعوي خيار شرط فسخ تحت عنوان پشيمانكرد عنون شده كه هر كدام پشيمان شوند مبلغ دويست هزار توان بعنوان خسارت بطرف مقابل بدهكار باشد ولي مدتي براي خيار مذكور معين نشده لذا و با توجه بماده 401 قانون مدني بعلت بطلان شرط وبيع دعوي خواهان محمول بر صحت تلقي ومعتقد به ابطال بيع ومبايعه نامه عادي مورخ 21/12/69 مي باشد) با ابلاغ رونوشت نظريه دادگاه خواهان بشرح لايحه تقديمي ثبت شده بشماره 271-6/7/71 نسبت بنظريه دادگاه اعتراض و ابطال آنرا تقاضا كرده و حسب تصميم 25/7/71 دادگاه پرونده بديوانعالي كشور ارسال بكلاسه 2/6670 ثبت و باين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالاتشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز واوراق پروندهمشاوره نموده چنين اظهار نظر مي نمايند:
با توجه به محتويات پرونده و قرارداد عادي 21/12/69 و اينكه براي خيار شرط تعيني مدت نشده ودرچنين صورتي وفق ماده 401 قانون مدني هم شرط خيار وهم بيع باطل است لذا نظريه مورخ 13/5/1371 دادگاه حقوقي يك فريدن در پرونده شماره 71/9 مبني بر اعلام بطلان معامله موضوع سند عادي 21/12/69 نتيجتا" صحيح و بلااشكال تشخيص و تائيد مي شود و در اجراي ماده 14 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودو پرونده بمنظور انشاء حكم بدادگاه مرقوم ارسال مي گردد.

مرجع :
كتاب قانون مدني در آراء ديوان عالي كشور- خيارات واحكام راجع به آن - به اهتمام يداله بازگير - انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379 - چاپ دريا