رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 21/3/65
شماره دادنامه : 127/22
مرجع رسيدگي  : شعبه 22 ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده :

در تاريخ 7/3/60 آقاي فرجامخواه دادخواستي بطرفيت آقاي فرجام خوانده بخاسته فسخ معامله منزل واقع در حسين آباد عليا تقديم دادگاه بخش رفسنجان نموده و خلاصتا" توفيق داده كه خانده يك باب منزل وي را بدون قيمت معمار و كارشناس  ...  باينجانب داده وخانه مرا بقيت ارزان برداشه و تقاضاي صدور حكم بر فسخ معامله و يا انجام معامله بنظر كارشناس نموده است خوانده ضمن لايحه تقديمي اظهار داشته  ...  كه در مورد معامله خانه مورد بحث آقاي (الف ) دلال و واسطه بوده كه منزل ويرا باو معرفي كرده و حتي دلال مزبور به خواهان گفته چنانچه معمار مي خواهد بياورد اياشن پاخس داده كه باو معرفي كرده و حتي دلال مزبور بخواهان گفته چنانچه معمارمي خواهد بياورد ايشان پاخس داده كه صغير نيست و بنابراين معامله با رضايت انجام شده پس از تقديم خواسته خواهان درجلسه مورخ 10/4/660 دادگاه بخش رفسنجان اظهار داشته كه خوانده سرش كلاه گذاشته وروز سوم معامله نزد ايشان رفته و جريان را باوي در ميان گذارده است دادگاه بخش رفسنجان قرار عدم صلاحيت خود را بشايستگي دادگاه شهرستان كرمان صادر نموده كه بعشهب اول دادگاه شهرستان كرمان ارجاع گرديد. دادگاه مذكور پس ا ز انجام تبادل لوايح بجهت اينكه موضوع دعوي ظاهرا" فخس معامله بيع بعلت غبن است و بمنظور تقديم ثمن و ضمن و قيمت هر يك بشرح پرونده تفاوت قيمت جلب نظركارشناس را ضروري تشخيص و قرار ارجاع امر بكارشناس صادر و جهت اجراي قرار نيابت قضائي بدادگاه بخش رفسنجان تفويض كرده است ضمنا" خوانده ضمن لايحه مورخ 30/5/60 خلاصتا" اظهار داشته  ...  يا خريد و فروش چند سال فسخ دارد دادگاه بخش رفسنجان نسبت باجراي قرار اقدام و پرونده مرا پس از اظهارنظر كارشناس اعاده نموده است طبق نظريه مورخ 27/1/60 كارشناس ارزش خانه آقا ( واقع در حسين آباد 234800 تومان وارزش خانه آقا يحاجي مزارعي 133200 تومان مي باشد خوانده بشرح لايحه مورخه 3/1/61 خلاصتا" اظهار اشته كه  ... خانه من در قلب شهر وداراي آب و برق  ... و خانه خواهان در بيابان فاقد آب و برق بوده چون من شصخ دامدار هستم باين خريد راضي شدم كه مدت 18 ماه كارگر گرفته و از راه دور آب براي دامهايم آورده ام وگذشته در اثر همين خريد و فروش  ...  خانه را بصورت ساختمان ومحل دامهاي خود ومحل مسكوني خود درآورده ام  ...  و همين معمار كارشناس قادربه تعيني قيمت... روي دو ساختمان نيس مگر كارشناس كه علم مدني داشته باشد آقاي ...  طبق وكلاتنامه تقديمي خود را وكيل خوانده معرفي و ضمن لايحه مورخ 19/1/61 ضمن بيان مطالبي اظهار داشته براي اينكه خواهان بتواند خلط مبحث كند تاريخ معاوضه با جعلا" از سال  1358 بسال 1359 تبديل كرده وبيان تريب يك سا لخودش را به تاريخ تقديم دادخاست و دعوي غبن نزديك كردهاست ودليل اين امر معاوضه نامه عادي سال 1358 است كه براي معاوضه همين منزل تنظيم گردديه است و چون باين مسئله توجه نگرديده تقاضاي توجه دارم و آقاي ...  هم كه بعنوان كارشناس تعيين شده قيمت و باب منازل را در تاريخ 10/59 تعيين كرده نه تاريخ 10/58 و بهمين علت و سواستفاده خواهان از معاوضه نامه جعلي كارشناس را هم فريب داده است... موكل ازتاريخ معاوضه نامه خ واهان را كه فقط اسكلت ساختماني بوده با تحمل هزينه هاي نازك كاري وشيشه زدن درها و حياط سازي و ديوار سازي و غيره بيش از يك ميليون ريال وپانصد هزار ريال خرج آن كرده كه كارشناس به تصور وقوع معاوضه در10/59 بجاي 10/58 بهيچوجه توجهي به اينكار نكرده است و آقاي (ع ) نيز با تقديم يك برگ وكالتنامه خود را وكيل خواهان معرف يومضن لايحه تقديمي خلاصتا" اظهار داشته پس از انجام مهامله منزل موكل يا منزل آقاي خوانده و بلحاظ عدم اطلاع از موضوع معامله موكل متوجه مي شود كه در انجام عمل مرقوم مغبون و با مراجعه مكرر به آقاي خوانده نامبرده از فسخ معامله خودداري نموده است پس از تقديم دادخواست به آن دادگاه كه دادگاه موضع را بكارشناس ارجاع نموده تفاوت قميت مشخص شده است و ضمنا" طرح دعوي بر اساس موازين قانوني علي الخصوص مواد416و417 قانون مدني صورت گرفته است و دادگاه در جلسه مورخ 19/1/61 بلحاظ اينكه آقا ينازمند وكيل خوانده ادعاي جع لنموده بدفتر دستور داده كه وقت ديگري تعيين ودر اخطاريه آقاي (ن ) تذكر دهد كه دلائل ادعاي جعل را اعلام و در اخطاريه آقا (ع ) تذكر داده شود كه چون به مستند دعوي وي ادعاي جعل شده در صورت بقاء باستفاده اصول اسناد را همراه بايورد و آقا (ن ) ضمن لايحه تقديمي با راسال استشهاديه پيوست دلائل جعل را اعلام كرده وتقاضا نمود كه از طريق اعضاءنيابت قضايي مقرر فرمايند تا از مطلعين مرقوم ك دردادگاه معرفي خواهند شد تحقيق گردد و آقا (ع ) نكيل خواهان نيز با ارسال لايحه اي بقاء خود را بر استفاده از مستند اعلام كره دادگاه طبق صورتجلسه مورخ 23/3/61 قرار رسيدگي باصلالت بمستند خواهان صادر وبدرخواست آقاي وكيل خوانده نيابت قضائي دادگاه بخش رفسنجان داده ودادگاه مزبور در جلسات مورخ 12/8/61 و24/1/61 از گواه يخاهان در غياب وكيل خوانده و بدون ابلاغ بوي تحقيق نموده توضيح آنكه جهت جلسه مورخ 12/8/61 خواهان لايحه اي تقديم نموده بود و سپس پرونده رابدادگاه شهرستان كرمان اعاده داده وقت رسيدگي بروز28/1/61 تعيني شده ودر وقت مقرر دادگاه شهرستان منحل و دادگاه عمومي تشكيل شده بود و پس از يك جلسه تجديد بلحاظ مذاكرات اصلاحي و امكان سازش وقت رسيدگي بتاريخ 28/2/62 تعيين شده و در جلسه مقرر با حضور وكلاي طرفين تشكيل شده است آقاي وكيل خواهان با توجه بنظريه كارشناس واظهارات گواهان كه بوسيله موكلش معرفي شده بود تقاضاي صدورحكم بنفع موكلش نموده آقاي وكيل خوانده اظهار داشته ك طبق فتوكپي قباله اي كه پرونده مي باشد معاوضه در ديماه 58 بوده نه ديماه 59 و در جلسه 12/8/61دادگاه بخش رفسنجان با يابت قضائي مي بايستي از گواها موكل تحقيق نمايد وقت رسيدگي به بنده ابلاغ نشده و حتي آقاي رئيس دادگاه رفسنجان با علم باينكه وقت مزبور به بنده ابلاغ نشده هم از شهود خواهان تحقيق كرده و هم بدون آنكه جرحي برآنها بتوان وارد كرد مبادرت برسيدگي نموده اما آنچه مسلم است اين است كه آقا (ح )مالكيتي از اين خانه ندارد زيرا نامبرده ششدانگ آنرا بعيالش منتقل كرده ودر28/10/59 ديگر ايشان سمتي در اين خانه ندارد در عين حال در تاريخ 10/58 كه معاوضه صورت گرفته آقاي (ح ) نه مالك ششدانگ خانه بوده و نه مالك ششدانگ خانه اي كه ادعا مي كند در اثر معاوضه باو رسيده است بهرحال دعوي غبن بعد از18 ماه از تاريخ وقوع معامله صحيح نيست و ...  اينكه كارشناس خرج كرد موكل را در خانه مورد معاوضه در نظر نگرفته و بعنوان قيمت روز معامله به نفع خواهان حساب كرده نظر اياشن درست نيست اين خانه كه آقاي (ح ) بموكل انتقال داده يك منزل مخروبه بدون آب و برق بوده كه موكل آنرا تعمير وآباد كرده واحياء نموده از فاصله دور آب و برق كشيده و آنچه ازدياد قميت پيدا كرده در اثر اقدامات موكل بوده است آقاي وكيل خواهان اظهار داشته در سندي كه آقاي (ن ) اشاره فرموده فقطدو دانگ ق يد گريده و به محض اطلاع ازمغبون شدن تقاضاي فسخ معامله گرديده ومعامله هم در27/10/59 انجام گرفته است...  و دادگا پس از رسيدگي طبق دادنامه شماره  198-19/2/1362 بشرح زير مبادرت بصدور راي نموده است بحكايت محتويات پرونده امر و مستند خواهان معامله مشاراليه با خوانده دعوي ازتاريخ 27/10/59 وقوع يافته بوده ومشاراليه در تاريخ 2/3/60 به تقديم دادخواست براي فسخ معامله واستفاده از خيار غبن مبادرت نموده است نظر باينكه در فاصهل متجاوز از 4 ماه خواهان مرقوم با تصرف مبيع و استفاه از آن بكيفيت مبيع وخصوصيات آن در همان بدو امر عرفا" و مادتا" وقوف كامل پيدا كرده است ودليلي ابراز ننموده است كه علم او به غبن در زماني قريب به تقديم دادخواست حصال شده باشد و با وصف مذكور عرفا" و عادتا" تقديم دادخواست واستفاده از خيار غبن در چنين مهلت بعيده اي مغاير با فوريت خيار غبن مي باشددعوي مطروح بنظر غيرموجه تشخيص وقطع نظر از مدافعات خوانده دعوي ادعاي اودر باب تاريخ واقعي معامله كه حسب اظهار وي 28/10/58 بوده است حكم بر بطلان دعوي مطروح ضمن الزام خواهان بپرداخت مبلغ چهل و چهار هزا ريال بابت حق الوكاله وكيل در حق خوانه صادر و اعلام مي گردد.0 آقاي (ح ) از دادنامه مذكور فرجامخواهي نموده و ضمن لايحه پيوست دادخاست فرجامي خلاصتا" اظهارداشته  ...  دادگاته شهرستان كه مرجع رسيدگي به پرونده بوده با قبول ادعاي اينجانب مراتب رابكارشناس ارجع وكارشناس بشرح اظهرا نظر مضوبط در پرونده مبلغي را كه در انجام معامله مغبون گرديده ام اعلام  ...  و پس از مدتي فرجامخوانده ادعاي جعل نموده كه كذب بودن ادعايش محرز گرديده و استدلال ديگر دادگاه بر استفاده از موردمعامله مدت 4ماه و عدم طرح دعوي  ... از جمله ادعائي است كه صرفا" درجهت تعيين حق بدنه بوده كه پس از انجام معامله واز روز بعد از آن يعني 29/10/59 مرتبا" به ايشان مراجعه وتقاضا فخس معامله را نموده ام و بشرح استشهاديه پيوست عده اي كه ناظر مراجعه بنده در تاريخ 29/10/59 و بعدازآن به آقاي به آقاي فرجامخوانده بودمانده انداداءشهادت نموده اندواستهشاديه اي نيز در همين رابطه پيوست كرده است فرجامخوانده ضمن لايحه دفاعيه فرجامي اظهارات فرجامخواه را تكذيب كرده و از جمله اظهار داشته كه در مرحله فرجامي پيوست استهشاديه كه جنبه ماهوي دارد به بديوانعالي كشور وارد رسيدگي ماهوي نمي شود و اينكه ادعا گرديده روز بعداز معامله نامبرده  باينجانب مراجعه كرده و متذكر به فسخ آن شده كذب محض است ومنزل را با خرچ خدم تكميل كرده ام  ... وپس از انجام تبادل لوايح از طرف دفتر شعبه اول دادگاه عمومي حقوقي كرمان وارسال آن بديوانعالي كشور وارجاع آن بدوا" بشعبه 15 ديوان عالي كشور و پس از تاسيس شعبات جديد باين شعبه باتوجه به محتويات پرونده ومشاوره بشرح زير مبادرتب صدرو راي مي نمايد.

بسمه تعالي
راي : اعتراضات فرجامي فرجامخواه بدادنامه فرجامخواسته وارد بنظر مي رسد زيرا دادگاه اولا" جهت احراز غبن فاحش قرار ارجاع امر بكارشناس صادر وكارشناس نيز نظريه خود را تقديم كرده و دادگاه بدون توجه بنظريه وي واعتراض فرجامخوانده دائر باينكه پس از انجام معامله تعميراتي بهزينه خود انجام داده بااخذ توضيح از كارشناس و با انتخاب كراشناس ديگر ولدي الاقتضاء واقدامات قانوني ديگري كه موثر در موضوع مانحن فيه بوده توجه و رسيدگي مي نمود ثانيا" در شرائطي كه پژوهشخواه در جلسه مورخ 10/4/60 دادگاه بخش رفسنجان كه اهظار داشته سه روز بعدازن انجام معامله و در لايحه پيوست دادخواست فرجامي عنوان كرده كه روز بعد از انجام معامله جهت فخس معامله به فرجامخوانده مراجعه ليكن مشاراليه توجهي ننموده و فرجامخواندهمنكر اين امر گرديده ضرورت داشته كه دادگاه بدرخاست خواهان بدوي مراسم سوگند از خوانده (ك منكررجوع نامبرده بوي بوده ) انجام و سپس اظهار نظر مي كرد با توجه به مراتب فوق دادنامه فرجامخواسته كه بدون رسيدگي بمراتب مذكور صادر شده نقض و جهت رسيدگي مجدد بدادگاه حقوقي يك كرمان ارجاع مي گردد.

مرجع :
كتاب قانون مدني در آراء ديوان عالي كشور- خيارات واحكام راجع به آن - به اهتمام يداله بازگير - انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379 - چاپ دريا