رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

.
تاريخ رسيدگي : 4/6/1368
شماره راي    : 460/21
مرجع رسيدگي  : شعبه 21ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده :
در تاريخ 13/5/1365 وكيل آقاي (غ ) دادخواستي به طرفيت آقاي (ش ) به خواسته ابطال و فسخ مبايعه نامه مورخ 26/1/1365بااستفاده از خيار غبن مقوم به پنج ميليون ريال واسترداد هفت فقره چك تسليم دادگاه حقوقي يك مشهد نموده بخلاصه اعلام داشته خواهان پنج درص از كل سهام كارخانه  ...  را از خوانده خريداري نموده پس از معامله واطلاع از غبن متوجه گرديده ارزش واقعي پنج سهم كمتر از مبلغي است كه ايشان داده است با استفاده از غبن اقدام نموده وبا مخابره تلگراف اعلام فسخ كرده است با توجه به مراتب فوق ودر نظر گرفتن مواد418 و416 قانون مدني فسخ مبايعه نامه مورخ 16/1/1365 و استرداد چكهاي پرداختي بابت معامله مزبور و ارجاع امر به كارشناس جهت تعيين قيمت واقعي سهام هنگام انجام معامله مورد تقاضاست وكالتنامه وفتوكپي هائي پيوست دادخواست شده باثبت بكلاسه 65/164 شعبه ششم وقت رسيدگي تعيين گرديده خوانده درجلسات دادگاه محاصل اظهار داشته سهام كارخانه را با آگهي در روزنامه فروخته است كه هر روزنرخي دارد بالا و پائين مي رود مانند ارز معتغيراست در تاريخ معامله ارزش سهام بالا بوده وبعد از چهار ماه ازتاريخ معامله خواهان مدعي غبن شده كه ادعايش بلادليل است غبن وجودندارد مورد فروش سهامي از شركت بوده نه كارخانه به تنهايي وسهام ارزش معاملاتي جداگانه اي دارد. دادگاه نظر كارشناسي نساجي و متعاقبا" نظر كارشناس امور ساختماني را جلب نموده پس از اظهارنظر مشاور بر رد دعوي رئيس دادگاه بشرح تصميم مورخ 16/9/1367 و به عنوان اينكه خواهان ب راثبات غبن فاحش دليلي پيوست دادخواست ننموده به جز ارجاع امر به كارشناس كه با ارجاع امر بكارشناس ماشين آلات كارخانجات وكارشناس امور ساختماني نظريه آنان واصل شده و ارزش معاملاتي سهام كارخانجات در بازار مانندارزثابت نيست بلكه دائما" متغير ودر نوسان است و به طور كلي ارز سهام وموافقت اصولي در عرف بازار بستيگي به ارزش ساخاتماني وماشين آلات و سرمايه كارخانه ندارد. در مورد تعيني ارزش سهام كارشناس رسمي وجود ندارد وبراي دادگاه مغبون بودن خواهان احراز نشده و راهي با گذشت متجاوز از دو سال براي احراز آن نيست نظر خود را بر رد دعوي خواهان ابراز داشته است. بر اثر اعتراض وكيل خواهان بنظريه مزبور پرونده در اجراي ماده 14قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودو بديوان كشور ارسال بكلاسه بالا ثبت به اين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  و اوراق پرونده مشاوره نموده چنين نظر مي دهند.
بشرح قرارداد مورخ 26/1/1365 پنج درصد صهام با پنجاه سهم از يك هزار سهم شركت نساجي  ...  مور معامله است. ارزش ملك وماشين آلات كالرخانه ملاك تعيين ارزش سهام موردمعامله نمي تواند باشد بلكه ارزش سهام در عرف بازار كه بستگي به عوامل متعدد داشته ملاك عمل بوده كه دليل بر اثبات اينكه ارزش سهام مور معامله در تاريخ تنظيم قرارداد كمتر ازمبلغ مندرج در آن بود ابراز نگرديده است تعيين ارزش سهام شركت مزبور در بازار به هنگام تنظيم قرارداداز طريق كارشناس امان پذير نيست به همين علت استناد خواهان به جلب نظر كارشناس به تنهائي مثبت وجود غبن نمي تواند باشد و لذانظريه استنباطي مورخ 16/9/1367 شعبه ششم دادگاه حقوقي يك مشهد از نظر نتيجه يعني رد دعوي بلحاظ عدم ثبوت وجود غبن درفروش سهام موضوع قرارداد ياد شده تائيد مي شود پرونده به شعبه مزبورارسال مي گردد

مرجع :
كتاب قانون مدني در آراء ديوان عالي كشور- خيارات واحكام راجع به آن - به اهتمام يداله بازگير - انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379 - چاپ دريا