رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 13/6/70
شماره دادنامه : 376/22
مرجع رسيدگي  : شعبه 22 ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پروده :
آقاي (ج ) بوكالت از معترض عليه دادخواستي در تاريخ 2/3/69 بطرفيت معترض بخواسته خلع يد يكباب از خانه به پيوست فتوكپي مدارك استنادي كه قيمت خانه در سند مزبور هشت ميليون ريال قيد شده بدادگاه حقوقي 2بتكابن تسليم واعلام نموده 1- طبق سند مورخه 24/12/68 خوانده خانه مزبور را بموكل فروخت سپس برابر تعهدنامه مورخ 16/2/69 تعهد كرده در20/2/69 مورد معامله را بخواهان تحويل دهد ولي تاكنون از تحويل آن خودداري كرده لذا بشرح دادخواست تقاضاي رسيدگي و صدور حكم مي نمايم پرونده با تعيين وقت اقدام قرار گرفته و دادگاه حقوقي 2 در جلسه مورخه 13/8/69 انعكاس اظهار خوانده و همچنين دادخواست دعوي متقابل خوانده بطرفيت خواهان بخواسته فسخ معامله مورخه 24/12/68 كه بلحاظ غبن مقوم به دو ميليون و يكصد هزار ريال تقديم داشته بصورتجلسه سپس با صدور قرار عدم صلاحيت رسيدگي پرونده را بدادگاه حقوقي يك فرستاده وخلاصه دادخواست تقابل اينستكه آقاي (ك ) اظهار كرده فردي بي سواد و بي تجربه هستم بدون رضايت خانوده ام ملك را فروخته ام بعد متوجه شده ام مالك مزبور سه برابر قيمت بقيه پول را هم نگرفته ام و تقاضاي رد دعوي در پرونده ادامه پيدا كرده بلحاظ فوت آقاي ...  وكيل دادگستري به شخص خواهان دعوي بجلسه دادرسي دعوت شده و آقاي ...  بوكالت از وي حاضر شده و بيان داشته خواند هدعوي اصلي و مدعي دعوي تقابل در تاريخ 18/1/69 مبلغ دو ميليون ريال ديگر بعنوان ثمن معامله دريافت  داشته و حدود9 ماه پس از تاريخ وقوع معامله اقدام بطرح دعوي تقابل نموده و مدعي غبن شده با توجه بماده 420 قانون مدني خيار وي ساقط است و قانونا" مسموع نيست ساير اظهاراتش هم وارد نيست لذا تقاضاي خلع يد وي وهمچنين بطلان دعوي تقابل نامبرده مورد تقاضاست خوانده دعوي اصلي طي لايحه وارده بشماره 38-31/1/70 ضمن بيان شرحي اعلام داشته با وجود صغير وعدم تقسيم املاك پدري كه اين زمين جزيي از آنست كه قطعا" هيچگاه سهم اينجانب اين مقدارنخواهد بود و حق صغير و يتقمي در شرف تضييع است و اين معامله باطل مي باشد و در لايحه ديگري هم اعلام دشاه اين ملك جزء نسق زراعتي پدر متوفايم مي باشد و فتوكپي حصر وراثت تقدمي داشته واضافه نموده موضوع دعوي خلع يد ملك شش نفر مي باشد ضمنا" در مورد نسقي بودن آن تقاضاي استعلام از اداره كشاورزي مي نمايد دادگاه با كسب نظر آقاي مشاور در پايان جلسه دادرسي 2/2/70 طبق نظريه صادره و طي استدلالي ضمن رد دعوي تقابل به استنادمواد308و 339و420قانون مدني اظهار عقديده بخلع يد خوانده دعوي اصلي كرده پس از ابلاغ آن و اعتراض خوانده مزبور بنظريه دادگاه پرونده بديوانعالي كشورواصله و بشعبه 22 ارجاع شده لايحه معترض هنگام طرح پروده قرائت خواهدشد
هيئت شعبه در تاريخ  بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز واوراق پرونده مشاوره نموده چنين نظر مي دهند.

بسمه تعالي
نظريه ايرادات زير بر نظريه صادره وارد است 1- دادگاه در شرايطي كه خوانده اصلي مدعي وقوع غبن در معامله گرديده اقتضاء داشته كه با جلب نظر كارشناس روشن مي نمود كه مبيع در تاريخ وقوع معامله به چه مبلغي ارزش داشته است و چنانچه مسلم مي گشت كه غبن فاحش يا افحش تحقق يافته چون خوانده مزبور اشعار داشته باينكه مراتب غبن وفسخ معامله را بخواهان ابلاغ نموده ولي مشاراليه ترتيب اثر به آن نداده است دادگا در صحت و سقم اين ادعابررسي و سپس برابر نتايج حاصله اتخاذ تصميم شايسته مي نمود در حالي كه دادگاه بهيچيك از اين مراتب توجه ننموده و بصرف اينكه دادخواست تقابل در تاريخ 13/8/69 تقديم گرديده وقوع فسخ را بجهت عدم رعايت فوريت آن منتفي اعلام داشته است. 2- بفرش اينكه معامله انجام شده از حيث وقوع غبن خالي از اشكال بوده باشد اين اشكال بر نظريه صادره وارد است كه دادگاه بمالكيت ملك مورد معامله رسيدگي ننموده و حال آنكه خوانه اصلي مدعي شده كه مبيع مزبور نسق زراعي مورث آنان بوده و معامله را نسبت بسهم بقيه وراث بنحو فضولي انجام داده و آنان معامله را تنفيذ نكرده اند و از طرفي ديگر با تقديم فتوكپي قيمنامه اشاره بوجود صغير در ميان وراث نموده كه هر يك از اين مراتب مي توانسته منشاء حصول خدشه در انتقال ملك از سهم ساير وراث بخواهان اصلي بود باشد بنابمراتب نظرهي صادره بجهت نقص در رسيدگي قابل تائيد نيست مخدوش اعلام مي گردد.

مرجع :
كتاب قانون مدني در آراء ديوان عالي كشور- خيارات واحكام راجع به آن - به اهتمام يداله بازگير - انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379 - چاپ دريا