رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 30/7/1373
شماره دادنامه : 73/416/18
مرجع رسيدگي  : شعبه 18 ديوان عالي كشور

خلاصه جريان پرونده :
در تاريخ 29/10/69 آقاي (الف ) به وكالت از آقاي (ب )دادخواستي به طرفيت آقايان  1-(خ ) 2- (م ) 3-(ه) تسليم دادگاه حقوقي يك زرين شهر نمود و تقاضاي رسيدگي واحراز مالكيت موكل نسبت به 5/68 مترمبع زمين ابتياعي ازقطعه زمين ضلع شمالي خيابان جديدالاحداث شريعتي ورنامخواست در پرونده كلاسه 69/176 مدني والزام خواندگان رديف يك ودو به انتقال رسمي قطعه زمين مذكور و صدور حكم به رفع مزاحمت خوانده رديف سه از قطعه زمين مذكور جمعا" به مبلغ دو ميليون ريال تقويم نموده كرده است و توضيح داه است كه درپرونده دستور موقت تمبر ابطال كرده است و بشرح دادخواست توضيح داده است كه  (خوانده رديف يك به موجب دو فقره اسناد عادي مورخ 18/2/68 و 21/2/68 به ترتيب 40مترمربع و 50/28 مترمربع و جمعا"50/68 متر مربع زمين مجانب و مجاور از يك قطعه ملك واقع در ورنامخواست ضلع شمالي خيابان جديدالاحداث شريعتي به حدود اربعه ازخوانده رديف دو آقاي (م ) به قصد صلح معوض انتقال گرفته و در حاشيه يكي از همان اسناد و نيز طي سند عادي مورخ 4/3/68 مورد مصالحه را به خواهان آقاي (ب ) مصالحه نموده است در همان تاريخ (4/3/68) آقاي (الف ) ملكي 40مترمربع از همان قطعه زمين كه مدعي بوده كلا"148متر مربع مي باشد به آقاي (ه) فروخته است آقاي (ب ) كه مغازه اي حدود شصت مترمربع در چندمتري همين قطعه زمين داشته و اكنون مغازه اش در طرح تعويض خيابان شريعتي قرار گرفته و عنقريب از ممانعت و مزاحمت شهرداري و آقاي (ه) به عنوان اخذ مجوز، ساختماني ودومي به ادعاي مالكيت مواجه مي شود آقاي (ب ) دادخواستهائي كه به خواسته تامين دليل با جلب نظر كارشناس و صدور حكم بر دستور موقت ومنع ادامه عمليات ساختماني در قطه مذكور به كلاسه هاي 69/63 و 69/176 در آن دادگاه محترم تقديم مي دارد كه در پرونده اول كارشناس منتخب آقاي  ...  نظريه شماره 405-9/3/69 را ارائه مي دهند نتيجتا" بر اينكه 1- آقاي (م ) بايستي جوابگوي زمين مورد قباله هاي عادي فوق الذكر باشد و مسئوليت هر گونه اشكالي در معامله متوجه شخص وي آقاي (م ) مي باشد 2- چنانچه مقدار5/81 مترمبع مندرج در نامه شهرداري را ملاك عمل قرار دهيم آقاي (م ) پس از فروش زمين به (خ ) (مقدار خريداري را به آقا (ب ) فروخته ) ديگر40مترمربع زمين نداشته كه به آقاي (ه) بفروشند يعني به نظر اينجانب اين مورد موجب فساد در معامله اخير است (فروش (م ) به (ه) و معامله رامخدوش مي سازد و در پرونده دوم طي دادنامه شماره 41-12/2/69 قرار منع ادامه عمليات ساختماني ومداخله وسيله آقاي (ه) و(ب ) تا تعيين تكليف تنهائي صادر شده كه به اين ترتيب قانونا" بايستي پرونده مختومه شده باشد ولي به دليل بي توجهي دادگاه بازهم باتعيين وقت پرونده مفتوح است.
از آنجا كه به صراحت مواد2و70 و779 و780 قانون آئين دادرسي مدني هيچ دادگاهي نمي تواند به دعوائي رسيدگي كندمگراينكه شخصي يا اشخاص ذينفع رسيدگي به دعوي را مطابق مقررات قانون درخواست نموده باشند شروع به رسيدگي در دادگاههاي دادگستري محتاج به تقديم دادخواست دستور موقت به هيچ وجه تاثيري در اصل دعوي ندارد پس از صدور دستور موقت در صورتي كه قبلا" اقامه دعوي نشده درخواست كننده بايد ظرف ده روز با رعايت مدت مسافت ازتاريخ صدور دستور به دادگاه صالح براي اثبات دعوي خود تظلم نمايد.00) و با توجه به مصالح نامه هاي عادي مورخ 18/2/68و21/21/68و4/3/68كه مورد تائيد خواندگان ريدف يك ودو قرار گرفته و طبق ماده 1291 قانون مدني در حكم اسناد رسمي ا ست و با عنايت به نظريه شماره 405- 9/3/69 آقاي  ... كارشناس رسمي دادگستري بالاخص قسمت اخير آن كه نتيجه مي گردد (معامله (م ) و(ه)مخدوش مي باشد)  اقدام به تقديم اين دادخواست نموده و تقاضاي رسيدگي دقيق و احراز مالكيت موكل و الزام خواندگان رديف يك و دو به انتقال رسمي پلاك و صدور حكم بر رفع آقاي (ه) (منظور رفع يد و مزاحمت است ) را دارد و فتوكپي دلائل خود را ضميمه نموده است.
دادگاه مرجوع اليه با تعيين وقت طرفين را براي رسيدگي دعوت نموده و آقاي (ب ) درخواست نموده گواهي براي تسليم دادخواست به او داده شود و دادگاه گواهي مذكور را تسليم داشته است و در روز 16/10/1370 جلسه دادگاه با حضور طرفين تشكيل شده و با ملاحظه لايجه آقاي (ه)1488-12/10/70و25-10/8/70 واستماع اظهارات وكيل خواهان و خواندگان چون وكيل خواهان علاوه بر مواردي كه در داخواست ذكر كرده است خواسته خود را افزايش داده وتحويل وتصرف دادن ملك مذكور را نيز تقاضا كرده دادگاه مقرر داشته است پس از تقويم آن پرونده را به دادگاه ارسال دارند كه وكل مرقوم بشرح لايحه وارده به شماره 1511-18/10/70 خواسته مذكور را كه الزام خواندگان رديف يك ودو به تحويل و تصرف دادن ملك موازي 50/68متر مربع زمين ابتياعي موكل خود مي باشد به ستون خواسته الحاق و اضافه و آن را به مبلغ يكصد هزارريال تقويم وتمبرالصاق وابطال كرده است در روز28/10/70 دادگاه در وقت فوق العاه تشكيل جلسه داده و پس از مشاوره واعلام ختم رسيدگي نظريه خود را كه متفقا" رئيس و مشاور دادگاه امضاء نموده اند بشرح زير صادر نموده است  (درخصوص دادخواست خواهان (ب ) فرزند يدالله به وكالت آقاي (ش ) به طرفيت خواندگان 1-(خ )فرزند.00 2-(م ) فرزند.00 3-(ه)فرزند.00 به خواسته 1- احراز مالكيت 50/68 مترمربع زمين خريداري شده ضلع شمالي خيابان جديدالاحداث شريعتي  ...  2- الزام خواندگان رديفهاي يك و دو به انتقال رسمي زمين مذكور 3- رفع مزاحمت خوانده رديف سه از زمين مذكور 4- الزام خواندگان رديف يك و دو به تحويل و تصرف دادن قطعه زمين مورد نظر تقويمي جمعا" به مبلغ دو ميليون و يكصد هزار ريال با بررسي محتويات پرونده و با عنايت به مبايعه نامه عادي 18/2/1368 و12/2/68و(21/12/68) صحيح است )4/3/68(ب ) مالك جمعا" 50/68 مترمربع زمين مورد نظر مي باشدو به تائيد و اقرار خواندگان رديفهاي يك ودو رسيده است و معارضي به عنوان مالك پيدا نشده است - لذا در اين قسمت نظر به تائيد مالكيت خواهان موصوف نسبت به 50/68 مترمربع زمين مورد نظر دارد دراين مرحله از دادرسي مردود تلقي مي شود لكن خواهان مي تواند ازطريق كميسيون ماده 147- اصلاحي قانون ثبت اسناد تقاضاي سندرسمي نمايد در خصوص قسمت سوم خواسته هر چند خوانده رديف سه (ه) به موجب مبايعه نامه عادي مورخ 3/4/68 به ميزان چهل مترمربع زمين موردنظر را جهت ساختن مغازه از خوانده رديف دو (م ) خريده بوده است لكن چون قبلا" خواهان به موجب مبايعه نامه عادي مورخ 18/2/68 همين مقدار زمين چهل مترمربع را به موجب سند حاشيه نويسي از(خ )خوانده رديف يك خريده بوده است و او نيز آن را از(م ) خريداري كرده است 
و اين موضوع به اقرار و تائيد خواندگان رديفهاي يك و دو در جلسه دادرسي مورخ 16/101/70 رسيده است و به نظر دادگاه اينگونه معامله فضولي محسوب مي شود و خواهان كه خريدار اولين و قانوني بوده تائيد و تنفيذ ننموده است باطل بوده و نظر به رفع مزاحمت از ناحيه خوانده رديف سه (ه) دارد النهايه (ه) نيز جهت احقاق حق خود مي تواند به فروشنده (م ) مكراجعه و طرح دعوي نمايد.
در خصوص قسمت چهارم خواسته چون خواندگان رديف يك ودو اقرار به مالكيت خواهان و تائيد اسناد عاي فروش مورخ 18/2/68و21/2/68 نموده اندو اركان بيع صحيح پس از پرداخت ثمن معامله توسط مشتري تحويل و تسليم مبيع توسط بايع مي باشد لذا در اين قسمت نيزنظربه تحويل و تصرف دادن 50/68 مترمربع ابتياعي موضوع مبايعه نامه هاي عادي 18/2/68و21/2/68 از ناحيه خواندگان رديفهاي يك و دودارد)  پس از ابلاغ نظريه آقايان (ه) طي لايحه وارده به شماره 1625-17/11/70 ثبت شده نسبت به نظريه دادگاه اعتراض كرده اند و دادگاه پرونده را به ديوان عالي كشور فرستاده است شعبه 18 ديوان عالي كشور طي راي شماره 71/270-29/6/1371 بشرح زير اظهارنظر كرده است :
اعتراض بر نظريه دادگاه حقوقي يك زرين شهر مالا" وارد به نظر مي رسد زيرا" در خصوص مالكيت آقاي (م ) نسبت به قطعات زمين نزاع از اداره ثبت اسناد واملاك استعلام به عمل نيامد است لذا نظريه را واجد ايراد قضائي تشخيص و پرونده به دادگاه مربوطه اعاده مي گردد تا پس از استعلام از اداره ثبت و احراز مالكيت آقاي (م ) مبادرت به انشاء ححكم مقتضي نمايند) پس از اعاده پرونده دادگاه دستور داده از اداره ثبت اسناد واملاك راجع به ماليكت آقاي (م ) نسبت به قطعات مندرج در فروشنامه ها وضعيت مالكيت استعلام شود دفتر دادگاه طي نامه شماره 69/770 مدني 8/9/71 چنين استعلام كرده است دستور فرمائيد با توجه به سوابق امر وضعيت مالكيت آقاي (م ) فرزند.00 واقع در ورنامخواست خيابان شريعتي را به اين دادگاه اعلام دارند)  اداره ثبت انساد واملاك زرين شهر طي نامه شماره 7982-11/9/71 اعلام داشته است  ( به حكايت پرونده ثبتي سابقه مالكيتي به نام آقاي (م ) فرزند.00 از پلاك 59 اصلي واقع در ورنامخواست بخش نه ثبت اصفهان به دست نيامده خواهشمند است دستور فرمائيد چنانچه مداركي دال بر مالكيت نامبرده در آن دادگاه محترم وجود است ارسال دارند تا پاسخ مقتضي متعاقبا" اعلام گردد)  و در تاريخ 22/9/1371 دادگاه در وقت فوق العاده تشكيل جلسه داده و با كسب عقيده آقاي مشاور ختم رسيدگي را اعلام و راي تجديدنظر خواسته را كه به امضاي مشترك آقايان رئيس ومشاور دادگاه رسيده بشرح زير صادر نموده است. (در خصوص دعوي آقاي خواهان (ب )فرزند.0 با وكالت آقاي (ش ) وكلي دادگستري به طرفيت خواندگان 1-(خ )فرزند.0 2-(م )فرزند.00 3-(ه)فرزند.00 به خواسته 1- احراز ماليكت 50/68 مترمربع زمين خريدراي شده ضلع شمالي خيابان جديدالاحداث شريعتي 00 2- الزام خواندگان رديفهاي يك و دو به انتقال رسمي قطعه زمين مذكور 3- رفع مزاحمت خوانده رديف سه از زمين مذكور 4- الزام خواندگان رديفهاي يك دو به تحويل و تصرف دادن قطعه زمين مورد بحث تقويمي جمعا" به مبلغ دو ميليون و يكصد هزار ريال بابررسي محتويات پرونده و عايت به پرونده كلاسه 69/770 مدني با التفات به مبايعه نامه هاي عادي 18/2و12/2و(21/12صحيح است ) و4/3/68كه (ب ) مالك جمعا"50/68 مترمربع زمين مورد نظر مي باشد و به تاييد و اقرار خواندگان رديفهاي يك ودو رسيده است وتعهد فروشنده به اينكه چنانكه قسمتي در طرح قرار گرفت جبران كند لذا در اين قسمت حكم به تائيد مالكيت خواهان نسبت به 50/68 مترمربع زمين مورد بحث دارد درباره قسمت دوم دادخواست چون مالكيت خواندگان حسب نامه شماره 7982-11/9/71 ثبت زرين شهر واظهارات وكيل خواهان ثبتي نبوده حكم به رد دعوي خواهان در اين قسمت صادر و اعلام مي شود و در خصوص قسمت سوم خواسته هرچند خوانده رديف 3(ب ) به موجب مبايعه نامه عادي مورخ 3/4/68 به ميزان 40مترمربع زمين مورد نظر را جهت ساختن مغازه از خوانده رديف دو(م ) خريده بوده است لكن چون قبلا" خواهان به موجب مبايعه نامه عادي مورخ 18/2/68 مقدار معين (چهل مترمربع ) را به موجب سند حاشيه نويسي از(خ ) خوانده رديف يك خريده و او نيز آن را از (م ) خريداري كرده و اين موضوع به اقرار و تائيد خواندگان رديفهاي يك ودو در جلسه دادرسي 6/10/70 رسيده واينگونه معامله فضولي محسوب وخواهان كه خريدار اوليه قانوني بوده تائيد و تنفيذ نكرده و باطل است.حكم به رفع مزاحمت (ه)نسبت به ملك صادر مي گردد و نامبرده (ه) جهت احقاق حق خود مي تواند به فروشنده (م ) مراجعه و طرح دعوي كند و نسبت به قسمت چهارم نيز با عنايت به اقرار خواندگان به فروش 50/68 مترمربع زمين طبق اسناد فوق الاشعار ملزم به تحويل وتصرف دادن مبيع به خواهان مي باشد راي صادره پس از ابلاغ قابل تجديد نظر در ديوان عالي كشور است و پس از ابلاغ راي آقاي (ه) نسبت به راي صادره به طرفيت آقاي (ب ) درخواست تجديدنظرخواهي و نتيجتا" فسخ راي صادره را خواسته شده است و پس از تكميل پرونده دادگاه به موجب تصميم مورخ 21/2/72 اعلام كرده راي صادره صحيحا" صادرشده است پرونده به ديوان عالي كشور فرستاده شود آقاي (ش ) كه درمرحله بدوي وكالت آقاي (ب ) را عهده دار بوده است به وكالت از مشاراليه لايحه اي در دو سه صفحه تنظيم و تسليم داشته كه به شماره 139-5/2/72 ثبت دفتر لوايح دادگاه زرين شهر شده و طي آن پس از توضيحاتي درخواست تائيد راي صادره را نموده است دادگاه پرونده را به ديوان عالي كشور فرستاده است كه به كلاسه بالا ثبت و جهت رسيدگي به اين شعبه ارجاع گرديده پرونده را به ديوان عالي كشورفرستاده كه به كلاسه بالا ثبت و جهت رسيدگي به اين شعبه ارجاع گرديده است و دادخواست و لايحه جوابيه هنگام شور قرائت خواهد شد.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس از قرائت گزارش آقاي  ...  عضو مميز و بررسي ارواق پرونده نسبت به دادنامه شماره 763-28/9/1371 مشاوره و چون بين آقاي  ...  رئيس شعبه و عضو ...  معاون اختلاف حاصل شده آقاي  ...  مستشار به عنوان قاضي سوم شركت نموده و اكثريت چنين راي مي دهد:
بسمه تعالي
از ناحيه تجديدنظرخواه در اين مرحله از رسيدگي ايراد و اعتراض موثر و موجهي كه با يكي از شوقق ماده 10 قانون تجديدنظر آراء دادگاهها مصوب مرداد1372 منطبق بوده و نقض دادنامه تجديد نظري را ايجاب نمايد به عمل نيامده است و از طرفي دادنامه تجديدنظر خواسته موجها" و مستدلا" اصدار يافته واز جهت رعايت و قواعد دادرسي هم فاقد اشكال موثر است لهذا دادنامه مزبور مستندا" به ماده سه وبند يك ماده پنج قانون فوق الذكر ابرام مي شود.

مرجع :
كتاب صلح و اجاره و احكام راجع به آنها ، تاليف يداله بازگير
چاپ اول ، سال 1379 ، چاپ گيتي ، انتشارات فردوسي