رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 9/8/1368
شماره دادنامه : 68/794/18
مرجع رسيدگي  : شعبه 18 ديوان عالي كشور

خلاصه جريان پرونده :
در تاريخ 2/5/64تجديدنظرخواندگان دادخواستي به طرفيت تجديد نظرخواه به خواسته يك ميليون وهشتصد و پنجاه هزار ريال خسارت و ضرر و زيان تسليم دادگاه حقوقي عمومي يزد نموده اند و بشرح آن توضيح داده اند كه (به موجب محتويات پرونده كلاسه 64/75 كيفري دادگاه صلح مستقل بافق كه مورد استناد مي باشد و براساس نظريه كارشناس در پرونده استنادي آقاي خوانده در رابطه با رها كردن گوسفند خود در مزرعه آب ريز شصت كيلومتري توابع شهرستان بافق يزد چرانيدن محصول آن تخريب كل اراضي و از بين بردن اشجار و غيره به نسبت قدرالسهمي مالكيت اينجانبان نه طاق از جمله 24 طاق و تامبلغ خواسته يك ميليون و هشتصد و پنجاه هزار ريال خسارت و ضرر و زيان به اينجانبان وارد آورده است ناچار و ناگزيربه تقديم دادخواست شده از دادگاه محترم تقاضاي احضار و رسيدگي وملاحظه و بررسي محتويات پرونده استنادي و ملاحظه نظر كارشناس در پرونده داير به ورود خسارت معادل پنج ميليون ريال به مزرعه مذكورانجام هر گونه اقدام قانوني و صدور حكم به محكوميت وي به پرداخت اصل خواسته به اضافه ساير خسارات را خواستاريم ودادگاه مرجوع اليه به روز19/9/64 تعيين وقت و طرفين را براي رسيدگي دعوت نموده و خوانده لايحه اي داده كه به شماره 121614/9/64 ثبت دفتر گرديده و بشرح آن اعلام كرده است كه اولا" دعوي خواهانها تكذيب مي شود به علاوه خواهانها دليل مالكيت خود را ضميمه دادخواست ننموده اند و نيز پرونده كلاسه 64/75 كيفري به افق نيز حكايت از ورود خسارت وسيله سيل دارد ثانيا" خود را مالك قسمتي معرفي كرده است ثالثا" سهم خواهانها از سال قبل لم يزرع باقي مانده و كشت در آن صورت نگرفته است رابعا" چون اين ده و چشمه در دشت واقع شده ممكن است وسيله اشخاص متفرقه خسارت وارد گرديده باشد و از تشكيل جلسه ويا دستور دادگاه در روز19/9/64 ملاحظه نمي شود فقط در ظهرنامه شماره 1461/16/15165/5/64 نامه شهرباني به افق مبني بر اعاده اخطاريه ابلاغ شده خواهان قيد شده است وقت رسيدگي روز7/10/64 ساعت 12/10 صبح ولي با اينكه اخطاريه صادر و طرفين براي روز اخير دعوت شده اند ولي از صورت جلسه تشكيل دادگاه اثري ديده نمي شود و بشرح تصميم مورخ 15/10/64 كه رونوشت آن در پرونده برگ چهاردهم ضبط است با اين شرح اتخاذ تصميم شده است (به تاريخ 15/10/64در وقت فوق العاده شعبه سوم محاكم عمومي حقوقي يزد به تصدي امضاءكنندگان ذيل تشكيل و پرونده كلاسه 63210 تحت نظر قرار گرفت ملاحظه مي شود پرونده استنادي واصل گرديده با ملاحظه اوراق آن نظر به اينكه خواهانهابشرح دادخواست تقديمي كلا" به پرونده استنادي واصل گرديده با ملاظحه اوراق آن نظر به اينكه خواهانها بشرح دادخواست تقديمي كلا به پرونده موصوف استناد نموده اند لذا اخذ توضيح ازنامبردگان درخصوص مدارك مالكيت وارائه موارد استناد لازم و ضروري است لذا نظر به اينكه طرفين در حوزه دادگاه صلح مستقل بافق مي باشندقرار اعطاي نيابت قضائي به دادگاه موصوف صادر و اعلام مي گردد تارياست محترم دادگاه به نيابت از اين دادگاه با دعوي طرفين ازخواهانها خواسته شود كه مورد استناد خود را از پرونده استنادي از جهت مالكيت و خسارات ادعائي ارائه موارد ارائه منعكس و با توجه به نتيجه حاصله عنداللزوم نيز نيابتا" كارشناس قضيه درپرونده كيفري احضار از نامبرده توضيح خواسته شود كه ميزان خسارت ناشي از چرانيدن گوسفندرا صريحا" تعيين و اعلام و پس از ابلاغ نظريه كارشناس به طرفين و گذشت مهلت اعتراض پرونده را با اوراق جديد التحصيل اعاده فرمايند مقرر است دفتر با تعيين نوبت و تشكيل بدل پرونده ها بارونوشتي از تصميم دادگاه به دادگاه صلح مستقل بافق ارسال شود0 (با ارسال پرونده به دادگاه بافق و تعيين وقت به روز19/11/64 و دعوت طرفين خوانده لايحه اي داده كه به شماره 87890/11/64 ثبت دفتر شده و دادگاه در وقت مقرر باحضور سه نفر از خواهانها و خوانده تشكيل جلسه داده و پس از استماع اظهارات و توضيحات خواهانها و اظهارات خوانده مقرر داشته است با تعيين وقت به روز18/12/64 طرفين و آقاي (ز) جهت اخذ توضيح دعوت شوند ( شخص اخير كارشناس پرونده كيفري بوده است ) و در جلسه مزبور آقاي كارشناس پس از اداي توضيحات واعلام اينك كل خسارت مبلغ پنج ميليون ريال بوده است وبراي تعيين خسارت ناشي از گوسفندان بايستي محجددا" از مزرعه بازديد و نظر خود را اعلام كنم و ظرف ده روزنظر خود را اعلام خواهم نمود خواهان ها فتوكپي سيزده برگ اسناد عادي دليل مالكيت خود و يك برگ استشهاديه راتقديم دادگاه نموده اند كه ضميمه شده است و در تاريخ 27/12/64 آقاي كارشناس در محضر دادگاه حاضر و اعلام نموده است كه مبلغ يكصد و هشتاد هزار تومان از خسارت وارده ناشي از سيل بوده و بقيه خسارت وارده تا مبلغ پانصد هزار تومان خسارت ناشي از چرانيدن كل ششدانگ مزرعه مي باشد و پس از ابلاغ نظريه كارشناس آقاي ...  خوانده بشرح لايحه ثبت شده به شماره 16192/1/65 نسبت به نظريه كارشناسي اعتراض كرده و دادگاه در تاريخ 19/1/1365 به لحاظ اعتراض خوانده كارشناس در امور كشاورزي انتخاب نموده تاخسارت وارده را تعيين نمايد و كارشناس منتخب بشرح وارده شماره 211235/2/65 نظريه خود را اعلام داشته وخواهانها بشرح لايحه ثبت شده به شماره 31584/3/67 نسبت به نظريه كارشناس اعتراض نموده اند ودادگاه كارشناس ديگري انتخاب نموده است و آقاي كارشناس بشرح وارده به شماره 114041/7/65با ذكر اينكه با حضور طرفين از محل بازديد كرده است و خسارت وارده به سهم خواهانها را توسط گوسفندان پانزده هزارتومان تعيين نموده است و خواهانها نسبت به نظريه بشرح لايحه ثبت شده به شماره 4225 13/8/65 اعتراض كرده اند و پس از اعاده پرونده در اين موقع در يزد دادگاه حقوقي يك و دو تشكيل شده و پرونده درشعبه دوم دادگاه حقوقي يك مورد رسيدگي قرار گرفته و دادگاه با تعيين وقت به روز 22/2/1366 و دعوت طرفين سرانجام درتاريخ ياد شده باحضورخواهانها تشكيل جلسه داده و با ملحوظ داشتن لايحه خوانده و استماع اظهارات خواهانها وكسب عقيده آقاي مشاور دادگاه و اخذ توضيح ازآقاي كارشناس را ضروري دانسته و با دعوت مشاراليه و استماع توضيحات آقاي كارشناس  ملاظحه نظريه آقاي مشاور دادگاه ختم رسيدگي را اعلام و دادنامه تجديدنظرخواسته را به اين شرح (بسمه تعالي با بررسي و توضيحات مجدد كارشناس اعتراضات وارده بر نظريه ازناحيه خواهانها غيرموجه و مردود اعلام مي گردد و در ماهيت امر با توجه به مندرجات دادخواست و مدافعات خوانده ميزان خسارت مورد مطالبه در حد يكصد و پنجاه هزار ريال موجه تلقي و حكم به پرداخت آن از ناحيه خوانده درحق خواهانها صادر و اعلام مي دارد و نسبت به بيشتر از مبلغ ياد شده دعوي خواهانها محكم به رد است.) صادر نموده كه پس از ابلاغ خوانده تقاضاي تجديدنظرخواهي نموده است كه دفتر دادگاه صادر كننده حكم نسخه دوم دادخواست و ضمائم را جهت تجديد نظرخواندگان ارسال داشته ومشاراليهم به شرح لايحه نسخه دوم دادخواست و ضمائم راجهت تجديدنظرخواندگان ارسال داشته ومشاراليهم بشرح لايحه وارده به شماره 222795/5/66 تقاضاي صدور حكم نهائي نموده است و با ارسال پرونده به ديوان عالي كشور رسيدگي به اين شعبه ارجاع و به كلاسه بالا ثبت شده است دادخواست تجديدنظرخواهي و لايحه جوابيه هنگام شور قرائت خواهدشد0
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز واوراق پرونده نسبت به دادنامه شماره 107/1366 تجديد نظرخواسته مشاوره نموده چنين راي مي دهند:

بسمه تعالي
با بررسي اوراق پرونده ملاحظه مي شود در نسخه اول دادخواست تقديمي وقت رسيدگي به روز19/9/64 ساعت 9صبح تعيين و قيد شده (برگ 2پرونده ارسالي ) و اخطاريه براي اصحاب دعوي ارسال شده ولي برگ صورتمجلس تشكيل جلسه دادگاه در پرونده مشاهده نمي گردد و نيز به شرح برگ 6پرونده وقت رسيدگي به روز7/10/64ساعت 12/10 صبح تعيين واخطاريه جهت طرفين دعوي فرستاده شده ولي صورت مجلس تشكيل جلسه دادگاه در پرونده وجودندارد و رونوشت تصميم مورخ 5/10/64 كه در وقت فوق العاده اتخاذ گرديده و بشرح آن نيابت قضائي به دادگاه صلح مستقل به افق اعطا گرديده است كه برابر صورتمجلس اقداماتي را انجام دهند برگ 14 پرونده موجود و برگ اصلي صورت مجلس تشكيل جلسه دادگاه مشاهده نمي گردد چون ملاحظه صورت مجلس ياد شده در اظهارنظر نهائي موثر خواهد بود لذا مقرر مي دارد دفتر پرونده را به دادگاه حقوقي يك (شعبه دوم ) يزد برگشت دهند تا با ملاحظه بدل پرونده در صورت وجود اوراق مذكور بالا را ضميمه و ثانيا" پرونده را اعاده نمايند و در صورت عدم وجود و يا با مراجعه به دفتر اوقات دادگاه جلسه دادرسي تشكيل نشده باشدباگواهي مراتب پرونده را جهت اتخاذ تصميم ارسال نمايند0

مرجع :
كتاب سقوط تعهدات - ضمان قهري - به اهتمام يداله بازگير
انتشارات فردوسي - چاپ اول 1379  - چاپ دريا