رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 174 3305
شماره دادنامه : 62/4
تجديدنظرخواه :  ...
تجديدنظرخواندگان : اولياي دم مرحوم
تجديدنظرخواسته : دادنامه شماره 1369859 صادره از شعبه 7 دادگاه كيفري يك ...
مرجع رسيدگي : شعبه 4  ديوان عالي كشور
هيئت شعبه  : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : طبق كيفرخواست شماره 12376/1368 دادسراي عمومي ... آقاي (ع ) فرزند22... ساله مشهور به ...متهم شده است به قتل عمدي مرحوم (ح ) بر اثر تيراندازي 0 دادسرابه استنادماده اول قانون حدود و قصاص از دادگاه كيفري يك ... درخواست تعيين كيفر براي او كرده است.
طبق گواهي پزشك علت فوت آقاي (ح ) فرزند... اصابت گلوله به قلب و ريه سمت چپ بوده است. محل ورود گلوله مشخص بود و گلوله با شكافتن جسد از بدن خارج شد و ضبط گرديد .
وراث مقتول عبارتند از پدر و مادر و همسر و فرزندان وي كه به اصالت و ولايت از متهم شكايت كرده اند .
آقاي (الف ) فرزند... 75 ساله ، پدر مقتول جريان قتل را چنين توضيح داده است : آقايان (ل و(ع ) فاضل آبي دارند ك ه به داخل كوچه مي آيد جلو حياط پسر من و چند نفر ديگر0 پسر من به نام (ح ) (عضو شوراي اسلامي آبادي است ) مي گويد شما بايستي فاضل آب خودرا درستكنيد كه (ع ) بهاو گفت من درست نمي كنم و او به وي گفت كه من مسئول هستم ، فردا شكايت شما را مي كنم كه يكدفعه (ع )به بالاي پشت بام رفت و من خودم داشتم نگاه مي كردم كه تعداد دو تير، تيراندازي كرد و پسرم به نام (ح ) صدا زد كه ( پدرتيرخوردم 0) به وي گفتم تير به كجايت خورده گفت ( به شكمم ) كه ديدم خون از بدنش مي رود... (ع ) تيراندازي مي كرد و حتي اسلحه اش كوچك بود 0 جانشين بازپرس هم از وي تحقيق كرده ، وي ضمن تاييد مفاد توضيحات فوق اضافه كرده است : (تير اول به (پسرم ) نگرفت و تير دوم كه شليك شد (ح ) گفت (آي گفتم چه شد گفت (تير به من خورد .) وقتي نگاهكردم زير قلبش بود... از دست آقاي (ع )فرزند... معروف به ... شكايت دارم ،چون به صورت عمدي با اسلحه فرزند مرا كشته است ووراث مرحوم ... من و مادرش ... و عيالش ... و پنج پسر به اسامي ... هستيم 0 ضمنا" عيالش هم حامله است ، به عنوان ولي قهري از طرف صغار هم از (ع ) معروف به ... شكايت دارم 0)
بانو... 65 ساله ، مادر مقتول هم از (متهم ) شكايت كرده وگفته (او (متهم ) گفت من درست نمي كنم رفت داخل حياط و (بعد) بالاي پشت بام رفت. يكدفعه متوجه شدم كه صداي دو تير آمد و پسرم به زمين افتاد .(ع ) فرزند...(تيراندازي كرد) فقط از او ( شكايت دارم )0 وي در نزد جانشين بازپرس هم مراتب فوق را مفادا" تكرارو تاييد كرده است.
بانو... فرزند... (همسرمقتول ) هم مشابه مادرشوهرش جريان را تعريف كرده و گفته است : (يكدفعه رفت داخل حياط و از آن جا به بالاي پشت بام رفت و شروع به تيراندازي كرد . دو تير انداخت كه در تير اول خبري نبود، ولي در تيردوم شوهرم به زمين افتاد... بلي ، من خودم ديدم حتي يك تير از دست او به زمين افتادوآن را برداشت و داخل تفنگ گذاشت. فقط از (ع ) شكايت دارم ، چون خودم ديدم شوهرم را زده است و گلوله دوم كه شليك شد به شوهرم اصابت نمودو (متهم ) سر اسلحه را به طرف پايين گرفته بود .)
عبدالحسين 17 ساله (فرزند مقتول ) هم از (ع ) شكايت كرده و گفته است : (... صداي دو تير شنيدم به محل نزاع رفتم ديدم پدرم افتاده ... در همين موقع (ع ) سر پشت بام بود و كلتي در دست ايشان بود 0 من از (ع ) شاكي هستم كه قاتل پدرم مي باشد و با كلت پدرم را كشته است.) وي در نزد جانشين بازپرس هم همان مطلب تكرار و اضافه كردهاست : ( ... سر اسلحه رو به پايين بود .)
آقاي (م ) فرزند... 45 ساله (گواه ) در نزد مامورين پاسگاه ژاندارمري چنين شهادت داده است : (... مي خواستم نماز بخوانم متوجه شدم زير آبادي شلوغ است. رفتيم آنجا ديديم (ع )با(ح ) در بحث و گفتگو هستند كه ما(ع ) و پدرش (ل ) را داخل حياط هدايت كرديم كه (ع ) يكدفعه به بالاي پشت بام رفت. متوجه شديم كه اسلحه اي به شكل كلت در دست دارد به پدرش (ل ) گفتم كه نگذار پسرت تيراندازي كند،اما (ل ) خودش چوبي در دست داشت و از پسرش جلوگيري نكرد كه (ع ) تعداد دو تير شليك كرد . تيراول خبري نبود . درتير دوم (ح ) به زمين افتاد...(سه نفربه اسامي ...3...2...1 آنجا بودند)0)
جانشين بازپرس از وي تحقيق كرده و وي گفته است :(آقاي (ح ) گفت من دعوا ندارم و ناگهان ديديم كه (ع ) به پشت بام در معيت ظدرش رفت و يك فشنگ تيراندازي كرد . به پدرش گفتيم فلان فلان شده دستش را بگير و پدرش به نام (ل ) سنگ به پاي (ح ) پرتاب كردو سپس فشنگ در اسلحه گير كرد و يك دقيقه طول كشيد گلوله دوم كه شليك شد و (ح ) افتاد و من دويدم دنبال ميني بوس ... (متهم ) (موقع تيراندازي ) سر اسلحه را به طرف جمعيت گرفته بود... بنده اسلحه اي در دست هيچكس غير از (متهم ) نديده ام 0) در دادگاه هم از گواه نامبرده تحقيق شده وي مطالب فوق را تاييد كرده است.
مامورين ژاندارمري از آقاي (ج ) معروف به ... فرزند 52 ساله نيز به عنوان گواه تحقيق كرده اند . وي گفته است : (ع ) و پدرش (ل ) و (ت ) را به داخل حياط (ل ) بردند . من برادر (ح ) را گرفته بودم يكدفعه متوجه شدم كه صداي دو تير به گوشم آمد، ولي من خود به چشم نديدم كه (متهم ) او را بزند، ولي مي گفتندكه (ع ) او را زده است.وي در نزد جانشين بازپرس هم به نحو مزبور گواهي داده و اضافه كرده (ح ) افتاد و گفت پدر مرا كشتند .من اسلحه اي در دست كسي نديدم 0فقط صداي تيراندازي شنيدم 0)
ژاندارمري از (خ ) فرزند... 42 ساله به عنوان گواه تحقيق كرده و وي گفته است : (ع ) گفت من اين كار را نمي كنم كه (ح ) به اومي گفت بايستي اين كار را بكني كه باهم گلاويز شدند . مشهدي ... متهم را برد داخل حياطش او از جلو (مشهدي )... به پشت بام رفت و صداي شليك تير به گوش رسيد . تيربه گوش رسيد . تير اول و دوم كه صدا آمد (ح ) به او مي گفت بايستي اين كاررابكني كه باهم گلاويز شدند .مشهدي ... متهم را برد داخل حياطش او از جلو(مشهدي )... به پشت بام رفت و صداي شليك تير به گوش رسيد . تير اول و دوم كه صدا آمد (ح ) به زمين افتاد و من داخل حياط...(متهم ) بودم و بيرون آمدم (ح ) را سوار ماشين نموديم تا به بيمارستان ببرند . جانشين بازپرس هم از گواه تحقيق كرده ووي گفته است : (... بلافاصه ... (متهم ) به بالاي پشت بام رفت و تنها آنجا ايستاده بود، بلافاصله ديديم صداي گلنگدن آمد و اولي صداي ترقه كرد وشليك نشدوبلافاصله گلنگدن را كشيد و در شليك دوم ديديم (ح ) افتاد و(ح )گفت ( اي بابا،مردم ) و اشهد خود را گفت و روي زمين افتاد... اسلحه رابه طرف مردم گرفته بود و 7 نفر در پايين بوديم و نديدم تير هوائي شليك شود... من سريعا" در پشت بام اسلحه را از وي گرفتم وبه وي گفتم (مردم را مي كشي ،چه شده است ؟) گفت (من مي كشم و از كسي ترس ندارم ) و اسلحه را از من گرفتند و به داخل خانه بردند ... اسلحه اي در دست طايفه متقول نديدم و كسي قصد حمله به منزل  ... (متهم ) را نداشت ...)
از گواه آقاي (د) فرزند... 75 ساله تحقيق شده (و وي گفته است :) (ح ) و(ع ) با هم دعوا نمودند كه (ع ) رفت بالاي پشت بام و من صداي تيراندازي شنيدم و متوجه شدم كه ... (متهم ) تير اندازي مي كند و من صداي دو تير شنيدم كه يكدفعه (ح ) به زمين افتاد .جانشين بازپرس هم از گواه نامبرده تحقيق كرده و وي گفته است : (ديدم ...(متهم ) به پشت بام رفت و يك گلوله تيراندازي كرد و گلوله دوم به ...(مقتول ) اصابت نمود و به زمين افتاد وسراسلحه را...(متهم ) به طرف جمعيت گرفته بود و من نديدم كه غير از  ... (متهم ) كسي ديگري اسلحه داشته باشد .)
مامورين ژاندارمري از آقاي (ت ) شهرت ... فرزند...  18 ساله تحقيق كرده اند . وي گفته است : (ديدم كه (ع ) تيراندازي كرد .0 روي كلام الله مجيد نمي دانم (ع ) زده يا (ش ) (ش ) هم كلت در دستش بود (آقاي (ش ) برادر مقتول است ... مستشار)
طبق صورتمجلس مورخه 3/9/1368 مامورين ژاندارمري (پس ازجستجو شخص قاتل كه در منزل شخص ديگري به نام ...داخل انباري جاي هيزم ... مخفي شده بود دستگير شد .) طبق صورتمجلس ديگري در همان روزوبعد از دستگيري متهم ... درطي اعترافات شخص قاتل به نام (ع ) فرزند .0 كه اظهار داشت اسلحه بكار رفته را در منزل ... مخفي نموده ام به اتفاق قاتل به محل عزيمت كرديم و قاتل به خواهرش به نام ... گفت برو اسلحه را بياور كه خواهر وي با چند نفر از مامورين به منزل رفتند و اسلحه بكار رتفه كشف و همراه هفت تير فشنگ با يك خشاب مربوطه ضميمه گرديد .نوع اسلحه كلت كاليبر 9 ميليمتر مي باشد .)
جانشين بازپرس از هيئت كارشناس اسلحه شناسي درباره انطباق گلوله مكشوفه از جسد با گلوله هاي ضبط شده امكشوفه ازمتهم واسلحه مكشوفه نظريه خواسته است.افسران كارشناس اظهاركرده اند(...قطر گلوله مكشوفه توسط دستگاه اندازه گيري تراشكاري اندازه گيري (شدكه ) 6ميليمتر و با قطر گلوله مكشوفه از خشاب اسلحه ارائه شده توسط متهم به قتل نير يك اندازه (6ميليمتر) بود و كلا" اظهارنظرشد كه گلوله مكشوفه از بدن مقتول نيز از نوع گلوله هائي كه در خشاب اسلحه است مي باشد و توسط يك اسلحه شليك شده است.)
بازپرس از محل حادثه بازديد وكروكي آن را ترسيم كرده و محل ورود گلوله ومورب بودن مسير آن به علت شليك از بالا به پايين را ترسيم و صورتمجلس كردهاست كه اوضاع و احوال و شهادت گواهان انطباق دارد .
1 از متهم (ع ) فرزند... 22  ساله ،بدوا" به وسيله مامورين ژاندارمري تحقيق شده و وي آن حادثه را چنين بيان كرده است : (داخل كوچه فاضل آبي بود...من درستش كرده بودم ...توسط (مقتول ) پر شده بود و آمد فحاشي كرد و سروصدا نمود... خودش و برادرش آمدند مرا كتك كاري كنند مادرم مرا به داخل منزل برد . جلسه اول دعوا تمام شد . بعدا" پدرم از صحرا آمد، ايشان را صدا كرد... با برادرش و عمويش و مادر و خواهرش كلا" آمدند در منزل ماباشممشير، كارد، چاقو واسلحه كه خانه ما را تاراج كنند . بعدمن چون چاره اي نداشتم ، چون مي خواستند به داخل منزل بيانيد، من هم دوتيرهوائي شليك كردم و خدائي نمي دانم مال من بوده كه به ايشان خورده يا مال خودشان و آنان نيز شليك كردند . آنان داراي كلت و اسلحه بلند مي باشند... اسلحه را پس ازشليك داخل خانه بالائي ،پشت درگذاشتم ... و پس از آن من از منزل خارج شدم و به منزل ... شوهر...(عمه ام ) رفتم ...)
جانشين بازپرس هم از وي تحقيق كرده وي ماجرا را چنين گفته است : (ديروز (مورخه 3/9/68) سر فاضلاب ساعت 3 بعدازظهربا مقتول حرفمان شد و نسبت به من فحاشي نمود ويقه مراگرفت وحرفي درابتدا به وي نزدم و (مقتول ) به من گفت با تو حرفي ندارم تا پدرت از صحرا بيايد وبعدا" كه پدرم در ساعت 5/5 غروب از صحرا آمد ... (مقتول ) به اتفاق آقاي (ش ) و (ض ) برادرزاده اش و برادرش ... و آقاي ... با زن وبچه آمدند . عموي مقتول به نام (م ) نيز در دعوا دخالت داشت و آقاي (ش ) اسلحه شورشي و(ض ) نيز كلت كمري همراه داشت و چند تير شليك كردند كه ما را بكشند و مارابه داخل خانه بردند و آنها به در خانه ما آءدند و خواستند خانه ما را غارت كنند و منيز دفاع از خودمان كردم و ابتدا دو تير هوائي شليك كردم و(ض ) و (ش ) و (م ) مي خواستند دوباره بيايند داخل حياط ما با اسلحه و تيراندازي مي كردند...موقع تيراندازي من بالاي ديوار حياط خودمان بودم كه آنها بالانيايند .) در تاريخ  4/9/68 مجددا" از وي تحقيق شده ، وي گفته است : (آقايان (ح )و (ش )و (ض ) و (و) و(ي ) و حاجي ... با زن و بچه و با شمشيرواسلجه و چاقو به در حياط ، آءدند و چنا تا تير هم شليك كردندوبااسلحه من هم از خودمان دفاع كردم و دو تير هوائي شليك كردم 0 طرفهاي مقابل چهار تير شليك كردند و خواستند ما را بزنند مادفاع كرديم و نگذاششتيم كه ما را بزنند . من روي ديوار حياط ايستاده بودم و شليك نمودم و گلوله دوم به پشت بام عمويم خورد... پس از اينكه دو تير شليك نمودم به داخل حياط رفتم 0 پدرم و عمويم به نام ... اسلحه را ازمن گرفتند و آنجا بودم تا وقتي كه تاريك شد وبه خانه خاله ام در بالاي روستا رفتم ... از وقتي كه يادم مي آيد اسلحه را داشته ايم و پدرم هم نمي دانم از چه كسي خريداري نموده است.ابتدا تير هوائي شليك كردم 0 بعدا" اسلحه مسلح نشد و گلنگدن راكشيدم و به طرف پشت بام عمويم شليك كردم گرد و خاك آن را ديدم ... فاصله تقريبي محل من تا محل ورود گلوله حدودبيست متري بود .) (جانشين بازپرس در معيت متهم و مامورين از محل حادثه و محل ادعاي اصابت گلوله دوم متهم به پشت بام معاينه كرده و آثاري آنجا نبوده و ثابت گرديده است  مستشار0)
جانشين بازپرس از (م ) فرزند... و(ض )و(و)و(ي ) تحقيق كرده است. آنها گفته اند اصلا" در موقع حادثه در محل نبوده اند 0 پرونده پس از صدور قرار مجرميت و تنظيم كيفر خواست درشعبه هفتم دادگاه كيفري يك ... با حضور وكيل تسخيري متهم و خودوي و اولياي دم رسيدگي شده است. پدر و مادر مقتول و همسر وفرزندكبير مقتول قصاص نفس از متهم را خواستار شده اند( زن حق قصاص از قاتل شوهر را ندارد ماده 47 قانون حدود و قصاص )0 متهم (ع ) فرزند (ل ) مشهور به ... كيفرخواست و اتهام وارده را قبول نكرده وگفته (دعوا دسته جمعي بوده و هوا تاريك بوده 0 از طرف ما من بودم ،(ث )بود و (ج ) واز طرف آنها (ش ) و (ض ) و (الف ) با زن و بچه هايش همگي بودند...(متقول ) رئيس شورا بوده ، معلوم نيست چه كسي زده ، هزار تا دشمن دارد، معلوم نيست چه كسي زده است.) وي شهادت شهود را هم نپذيرفته است وقتي اظهاراتش را براي وي قرائت كرده اند قسمتي از آن را قبول و قسمتي را رد كرده و گفته (صورتمجلس كشف اسلحه را دروغكي درست كرده اند .) وي اظهارات پدر خانم خودرا هم نپذيرفته و حتي اظهارات مورخه 4/9/68خودش را قول نكرده است. وكيل وي از او دفاع كرده است. دادگاه با اعلام ختم دادرسي مبادرت به صدور حكم بدين شرح كرده است :
با توجه به محتويات پرونده و شكايت شكات و معاينه جسدوجواز دفن صادره و اظهارات حاضر در صحنه در مراجع انتظامي ودر دادسراي محترم عمومي ...و اظهارات خود متهم درمراحل مختلف تحقيق ...وموضوع صورتجلسه هاي كشف اسلحه و گزارش صورتجلسه فرمانده پاسگاه ... و همچنين مشاهده عيني دو نفر از گواهان عر محضر دادگاه كه نسبتا" عدالت نامبردگان محرز شده (است ) از كليه مراتب مذكوره علم حاصل و بزه انتسابي به متهم محرز و مسلم است و با بند الف و ب ماده 2 قانون حدودو قصاص انطباق دارد . نظر به شكايت اولياي دم كبير و مطالبه قصاص از ناحيه نامبردگان و تعهد بر توديع يا تضمين سهم صغار از ديه مورثشان مستندا" به ماده مذكور مواد 1و5و15 قانون حدود و قصاص و...حكم صادر و اعلام و بهاولياي دم كبير اذن واجازه داده مي شود كه پس از توديع يا تضمين سهم ديه صغار مقتول از ديه موثشان آقاي (ع ) فزند (ل ) معروف به ... را در مقابل قتل عمد مرحوم (ح ) قصاص نموده و بكشند و يا با دعايت غبطه صغار قصاص را به ديه تبديل نموده يا وي را مورد عفو قرار دهند...)
محكوم عليه به حكم صادره اعتارض كرده است و دادگاه در عقيده خود باقي مانده و پرونده را به ديوان عالي كشور ارسال نموده كه به اين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد وپس ازقرائت گزارش آقاي 00 عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ...داديارديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر رد اعتراض و تاييد دادنامه شماره 1369859 تجديدنظر خواسته مشاوره نموده چنين راي مي دهند:
(حكم صادره از لحاظ قصاص ازمتهم (ع )معروف به ... به وسيله اولياي دم كبير مقتول ... با توديع سهم صغار از ديه به استناد مواد قانوني مستند دادگاه با حذف بند الف ماده 2 قانون حدود و قصاص از جزو مستندات با توجه به ماده 33 قانون تشكيل دادگاههاي كيفري يك و دو وديوان عالي كشوروبند ب ماده 10 قانون تعيين موارد تجديدنظر احكام دادگاهها و نحوه رسيدگي آنها موجه و مطابق با مقررات تشخيص و تاييدو پرونده براي اجراي حكم اعاده مي گردد .)

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
44