رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده   : 378620
شماره دادنامه : 825/20
تاريخ رسيدگي  : 10/11/71
تجديدنظرخواه  : ...
تجديدنظرخواسته : دادنامه شماره 15207208/12/71 صادره ازشعبه 134 دادگاه كيفري يك ...
مرجع رسيدگي   : شعبه 20 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه     : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : دادسراي عمومي ... آقايان : 1(م )2(غ ) 3(ع )4(ف ) را به اتهام شركت در قتل عمدي (ص ) تحت تعقيب قرار داده و با صدور كيفرخواست شماره /26428/5/70 از دادگاه كيفري يك ... درخواست نموده كه درباره آنان تعيين كيفرنمايد . البته (م ) و چند نفر ديگر به اتهام شرب خمر و ايراد ضرب وجرح عمدي تحت تعقيب بوده اند كه فعلا" پرونده از بابات اتهامات شرب و خمر و ايراد ضرب و جرح عمدي تحت تعقيب بوده اند كه فعلا" پرونده از بابت اتهامات شرب و خمر و ايراد ضرب و جرح عمدي درباره آنان مطرح نيست. طبق مندرجات اوراق پرونده در تاريخ 12/10/70 آقاي (س )،(م ) را به منزل خود دعوت كرده ، (ب ) هم براي ديدن برادرش به آنجا رفته و (ص ) نيز به آنان پيوسته است و كليه آنان در منزل (س ) به شرب خمر پرداخته اند .به حكايت اوراق پرونده قبلا" بين (ص ) و(م ) اختلافاتي وجود داشته و از جمله حمايت از (ف ) به وسيله (م ) از موارد ا ختلاف بوده و پس از شرب خمر و استفاده گالن چهارليتري مشروب الكلي كه (م ) از منزل خودش به منزل (س ) برده بوده راجع به خصومت و اختلافات قبلي نسبت به يكديگر اعتراضاتي مي كنند و ايراداتي وارد مي نمايند و اين وضعيت و گفتگو درباره اختلافات به درگيري منتهي مي شود و طرفين ضرب و جرحهاي بشرح منعكس در گواهيهاي پزشكي به يكديگر وارد مي كنند و قبل از شروع به مشروبخواري و درگيري در اتاق محل درگيري را از داخل بسته اند .
در اين درگيري (م ) شديدا" مصدوم شده و دندانهاي وي كنده شده است. درنتيجه سروصدا خانواده (م ) از جريان درگيري مطلع شده اند و وقتي كه (ع ) به اتفاق (ف ) به در اتاق محل درگيري رسيده اند در را بسته ديده اند و آن را باز كرده اند و با بازشدن در (م ) خون آلود از اتاق بيرون افتاده است.
با اعلام به مراجع انتظامي مامورين در محل حاضر (شده اند) و اقداماتي بشرح منعكس در پرونده انجام داده اند . مصدومين به پزشكي قانوني معرفي شده اند و گواهيهاي پزشكي در پرونده مضبوط است.از شركت كنندگان در نزاع و درگيري و متهمين به شركت در قتل واشخاص ديگر به عنوان مطلع تحقيق شده است. به حكايت مندرجات اوراق پرونده چند ساعت بعد از خاتمه درگيري جسد(ص ) در داخل شوفاژ خانه كشف گرديده است. درگزارش معاينه جسد خونريزي از گوش راست و پارگي در لاه گوش و شكستگي طولي در استخوان گيجگاهي سمت راست مشاهده شده ، عروق مغزي داراي پارگي و نسج مغزي از هم گسيخته و علت مرگ ضربه مغزي در اثر برخورد با جسم سخت تعيين شده است.
در تحقيقات انجام شده (س ) گفته است : (گالن چهارليتري مشروب را (م ) آورد مشغول صرف مشروب بوديم كه (ص ) سررسيدواو هم مشروب خورد .) به علت مست بودن نديده است كه چه كسي (ص )را زده و چاقو يا قيچي در دست چه كسي بوده است.(م ) اظهارداشته : (به دعوت (س ) به منزلش رفتم 0 وقتي به آنجا رسيدم (ب )و(ح ) هم آنجا بودند بعد از مدتي (ص ) هم آمد و بعداز گفتگو در خصوص اختلافات قبلي شروع به كتك كاري وي كردند و بعد از اينكه افراد محل اطلاع پيدا كردند (ص ) گفت من فرار مي كنم 0) (ف )مي گويد:
(علي پسر(م ) به من اطلاع داد كه در منزل (س )سرو صدا(است )... آغشته به خون پرت شد بغل من 0(ص ) و(س ) و(ب ) هر سه نفر پشت سر مامورين آمدند و هر سه نفر مست بودند، ولي (ص ) كاملا"سالم بود و من نفهميدم (ص ) را چه كسي زده و چگونه به داخل شوفاژ خانه افتاده است.)
(ب ) گفته است : (براي ديدن برادرم از همدان به ... آمدم و به اتفاق (ص ) و حسين و برادرم و (م ) نشسته بوديم و (م )از منزل خودش مشروب آورد . همه ما مشغول خوردن مشروب شديم 0 بعدا" (ص ) با (م ) دعوا كردند . (ص ) چاقو كشيد و (م ) چاقو رااز دست (ص ) بيرون آورد . با آن چاقو دست مرا مجروح كرد و فرزندان (م ) هم بعدا" مرا كتك كاري كردند و فقط(ص )و (م )باهم درگير بودند و (ص ) سالم بود . بعد از اينكه مامورين آمدند و مارا ب كلانتري بردند نمي دانم چه كسي (ص ) را از پشت بام پرت كرد .)
(س ) نيز گفته است :(م ) و(ص ) درگير شدند ويكديگررا كتك مي زدند كه آنان را جدا كرديم و (م ) چاقو داشت كه دست برادرم را مجروح نمود و فرزندان (م ) در منزل را شكستند و وارد خانه شدند و ما را كتك كاري كردند و در اين موقع مامورين كلانتري مداخله كردند و ما را به كلاتري بردند . (ص ) را نديدم و بعد از ما مجروح گرديده و يا اينكه از بالاي پشت بام پرت شده ، نمي دانم 0 جسد (ص ) نزديك منزل (ف ) پيدا شده هر بلائي سر (ص )آمده باشد به آنان مربوط است.
(ع ) و(غ ) مي گويند براي نجات دادن پدرشان به محل درگيري رفته اند . از گزارش مامورين و بررسيهاي معموله وصورتمجلس معاينه محل آقاي بازپرس چنين برمي آيد كه سقوط (ص ) به داخل شوفاژخانه و ياپرت كردن وي به داخل محل مزبور با توجه به وضعيت و مشاهدات مامورين و آقاي بازپرس مقدوي نبوده و شهود نيز در خصوص درگيري و كشف جسد در شوفاژخانه اظهاراتي كرده اند كه در پرونده منعكس است ، ولي هيچ كس مصدوم شدن (ص ) رامشاهده نكرده و نمي دانند كه چگونه به داخل شوفاژخانه افتاده است.
متهمين در تحقيقات مقدماتي و در دادگاه منكر ارتكاب شركت در قتل شده اند و نحوه مداخله خود را در درگيري تشريح كرده اند . ولي دم كه منحصر به مادر مقتول است در تحقيقات مقدماتي و در دادگاه با طرح شكايت عليه متهمين تقاضاي صدور حكم به قصاص نفس نموده است.
در خاتمه رسيدگي شعبه 134 دادگاه كيفري يك ... خلاصه به شرح زير راي صادر كرده است.
(با توجه به اينكه در بدن (ص ) اثري از كوفتگي و جرح وغير آن يافت نشده و با توجه به شكستگي ناحيه راست جمجه چنين به نظر مي رسد كه وي با ضربه مستقيم به قتل رسيده نه بر اثرسقوط و ممكن است قبل از سرايت ضربه از ترس مامورين به داخل شوفاژخانه رفته باشد، خصوصا" اينكه هيچ يكاز همسايه ها با تحقيقات مفصلي كه از آنها به عمل آمده صداي سقوط نشنيده اند و اساسا" سقوط مستقيم به داخل حياط خلوت ممكن نيست. بنابراين با توجه به آخرين گواهي پزشكي مقتول بر اثر ضربه مستقيم به هلاكت رسيده است نه بر اثر سقوط0اما ضارب تفصيلا" معين و مشخص نبود و به نظر مي رسدمنحصرا" (م ) و پسرانش (غ ) و(ع ) باشند و به نظر نمي رسد كه ضارب (ف ) باشد، زيرا او بي طرف بوده و براي جدا كردن در درگيري مداخله نموده 0فلذا حكم برائت (ف ) از بزه انتسابي شركت در قتل عمدي صادر و اعلام مي گردد . اما چون معلوم نيست كه از بين (م )و دو فرزندش كدام يك قاتل مي باشند و قاتل هم طبق گواهي پزشكي يك نفر است كه محصور ميان نامبردگان مي باشد و ولي دم هم عاجز از تعيين بوده با قيد قرعه قاتل تعيين (شده ) و قرعه به نام (م ) اصابت نموده (است ) بنابراين نامبرده به استناد مقررات ماده 315 قانون مجازات اسلامي به پرداخت يك فقره بديه كامله محكوم مي گرددو حكم برائت (غ ) و(ع ) از بزه انتسابي شركت در قتل عمدي صادر مي گردد .)
مادر مقتول (ولي دم ) نسبت به حكم صادره اعتراض ودرخواست تجديد نظر نموده و پرونده با اعهلام نظر آقاي قاضي صادر كننده حكم جهت رسيدگي به درخواست تجديدنظر به ديوان عالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ...عضو مميز و اوراق پرونده و نظر كتبي آقاي ...داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر نقض حكم معترض عنه مشاوره نموده با اكثريت چنين راي مي دهند:
(نظر به اينكه : اولا" متهمين دركليه مراحل رسيدگي علاوه بر اينكه منكر ارتكاب قتل عمدي (ص ) شده اند ادعاي قتل عمدي شخص مزيور را به وسيله فردمعين مطرح نكرده اند ومقررات ماده 315قانون مجازات اسلامي استنادي شامل موردي است كه از دو نفر متهم به قتل عمدي يكي مدعي ارتكاب از ناحيه ديگري شود و علم اجمالي مبني بر وقوع قتل توسط يكي از آنان حصال گردد و مانحن فيه از مصاديق و مشمول مقررات مزبوره نيست و تفسير مضيق مقررات كيفري نيز مقتضي تعبير مرقوم مي باشد،ثانيا"، صدور حكم به پرداخت ديه بدون مطالبه مجوز قانوني و شرعي ندارد، ثالثا" صدور حكم برائت درباره متهمين با اوضاع و احوال منعكس در پرونده و محتويات آن تطابق ندارد . اعتراض وارد است بنابراين حكم تجديدنظرخواسته كلا" نقض و رسيدگي مجدد به دادگاه ديگري از محاكم كيفري يك ... ارجاع مي شود .)
مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
42