رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 369022
شماره دادنامه : 248/20
تاريخ رسيدگي : 31/3/71
تجديدنظرخواسته : دادنامه شماره 281816/10/1370 صادره ازشعبه دادگاه كيفري يك ... 
مرجع رسيدگي : شعبه 20 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان  ... 

خلاصه جريان پرونده : دادسراي عمومي آقاي ... (الف ) فرزند ... را به اتهام قتل عمدي (ب ) تحت تعقيب قرار داده وباصدور كيفرخواست شماره 28716/11/66 از دادگاه كيفري يك ...  درخواست نموده كه كيفر مقتضي درباره اش تعيين و مورد حكم قرار دهد.  اولياي دم كه عبارتند از والدين مقتول نيز دعوي قتل عمدي عليه متهم طرح ودرخواست صدور حكم به قصاص نفس كرده اند. 
به حكايت مندرجات اوراق پرونده بين پدر و برادر و خانواده يعني (پدرمتهم ) و فرزندانش و (ج ) (پدرمقتول ) درگيري ايجادودر نتيجه (ج ) از ناحيه سر مصدوم شده و متعاقبا" (ب ) و برادرش نيز مجروح شده اند. (ب ) جهت معالجه به بيمارستان منتقل اما فوت شده و آقاي (د) (برادر(ب )) نيز به بيمارستان انتقال داده شده است. گواهي پزشكي مصدومين در پرونده موجود است. در گزارش معاينه جسد آثار ضرب چاقو در روي شكم در نزديكي ناف ديده شده و ضربه مزبور سبب بيرون ريختن قسمتي از روده كوچك شده كه آثار ضرب ديگري كه مربوط به چاقو بوده و نيز درفضاي بين دنده اي مشاهده شده و علت مرگ ضربه وارده به شكم اعلام و تعيين گرديده است.
در تحقيقات مقدماتي به شرحي كه در صفحات... پرونده منعكس است آقاي (الف ) به حضور در محل درگيري اقرارنموده ومي گويد:(يكدفعه ديدم (د)و(ب ) و(ه) و پدرش به طرف من مي آيند. بلندشدم كه (ب ) مرا گرفت و(د) با مشت به شكم من زده . )
از عده اي به عنوان مطلع تحقيق شده و به شرحي كه در پرونده منعكس است درخصوص درگيري ووقوع نزاع اظهاراطلاع نموده و(امادرباره ) درگيري و مصدوم شدن (واينكه ) (ب ) به وسيله چه كسي مصدوم گرديده اظهاري ننموده اند و تعدادي از شهود گفته اند كه در محل شايع است كه (ب ) در اثر ضربه كارد يا چاقوي (الف ) به قتل رسيده و حتي پدرش  ...  به وي گفته (اگر(ب ) را كشته اي فراركن 0)
شعبه نهم دادگاه كيفري يك ... حسب ارجاع به موضوع رسيدگي كرده و بدوا" آقاي مشاور دادگاه پس از مطالعه پرونده اعلام داشته كه نواقص تحقيقاتي در كيفرخواست وجود دارد و مورد طرح در دادگاه نيست. در تاريخ 4/2/67 با تصميم دادگاه پرونده جهت رفع نواقص به دادسرا اعاده گرديده است و پس از رفع نقص دستور تعيين وقت صادر و طرفين جهت رسيدگي دعوت شده اند. 
شعبه نهم دادگاه كيفري يك ...  طي جلسات متعدد به موضوع رسيدگي نموده (است.) اولياي دم (والدين مقتول ) (الف ) را قاتل عمدي فرزندشان معرفي و عليه وي شكايت و درخواست صدور حكم قصاص نفس كرده اند و پدر مقتول در دادگاه گفته كه با چشم خودش ديده كه متهم پسرش را با چاقو زده و مادر مقتول نيز اظهارات مشابهي كرده است. متهم حضور در محل درگيري و نزاع را تاييد كرده مي گويد:( موقعي رسيدم كه پدرم ومادرم و برادرم را زده بودند. احمد و پدرم را بيهوش كرده بودند.  از طرف پاسگاه آمدند، مرا نگاه كردند،هيچگونه زخمي نبودم.  تحقيقات بكنيد، من در صحنه دعوي نبودم ، اگر شاهد گفت من در دعوا بودم قبول دارم.  من آخر دعوا آمدم. .. )
در دادگاه از شهود نيز تحقيق شده و به شرحي كه در صورتجلسات دادگاه منعكس است اطلاعات خود را بيان داشته اند و از شهود كسي نگفته است كه مضروب شدن (ب ) را به وسيله (الف ) مشاهده كرده است. حسن  ...  (احد ازشهود) كه حسب مندرجات صورتجلسات دادگاه مورد قبول طرفين بوده گفته است : (ساعت 11شب بود بچه هايم تازه ازمسجد آمده بودند، باراني هم بود.  خانم بيرون آمد گفت جلوي منزل ( پدر متهم ) تصادف شده .  من آپدم نرسيده به منزل (پدرمتهم ) ديدم سه نفر به اسامي  ... ، ... و ...  ايستاده بودند.  برويد و به  ...  (برادرمتهم ) گفتم شما هم برويدعقب 0 آقاي (ج ) چندمتري عقب رفت و (الف ) (متهم ) آمد گفت (شما پدر مرا كشتيد كجا داريدمي رويد؟)دراينجا هر دو طرف پيش آمدند ومرا (هدف ) سنگ قرار دادند و سرم شكست. من وحشت كردم آمدم منزل 0 در نفر يكي ( پدر متهم ) ...  و دخترش آنجا افتاده بودند. ..  (متهم ) ... (برادرش ) و مادرش يك طرف بودند، آن طرف هم (ج ) و(د) بودند وقتي ديدم حمله شدت گرفت من در رفتم اضافه مي كنم كه (الف ) (متهم ) فحش مي داد وعربده مي كشيد، مي گفت من ول كن نيستم من آن ساعت چيزي در دستش نديدم ،ولي شديدا"حمله ور بود و برادرش آرامتر از خودش بود. )
پس از استماع مدافعات متهم و وكيل وي و اظهارات شهود دادگاه به اين استدلال كه حسب اظهارت گواهان مبني بر حضور متهم درصحنه درگيري و منازعه و درگيري وي با مقتول و اعترافات متهم در مراحل اوليه تحقيق مبني بر درگيري وي با مقتول و اظهارات متناقض متهم در جلسات دادرسي و اينكه اولياي دم منجزا" در مراحل اوليه تحقيق مبني بر درگيري وي با مقتول و اظهارات متناقض متهم در جلسات دادرسي و اينكه اولياي دم منجزا" در مراحل اوليه تحقيق متهم را به عنوان قاتل معرفي كرده اند موضوع را داخل در باب لوث تشخيص داده و بدوا" از متهم خواسته است تا در صورتي كه بينه اي براثبات بيگناهي خود دارد معرفي نمايد، اما متهم از اقامه بينه اظهارعجز نموده و گفته است (هيچ گونه شاهدي ندارم و شهود همان كساني بودند كه بازجوي داده اند. ) در اجراي ترتيبات قسامه و متعاقب اظهارعجز نموده و گفته است (هيچ گونه شاهدي ندارم و شهود همان كساني بودند كه بازجوئي داده اند. ) در اجراي ترتيبات قسامه و متعاقب اظهارعجز متهم در مورد معرفي شاهد پدر متقول وضو گرفته و بيان داشته كه (اينجانب  ...  (پدرمقتول )55 ساله يقين دارم كه آقاي (الف ) فرزندم را به قتل رسانيده زماني كه من مجروح شده بودم در همان حال پسرم گفت كه برادر مرا بگير يعني مرا گفتت و افتاد.  رفتم ديدم شكمش و پهلويش چاقو خورده بود. من تيغه چاقو را دردست متهم ديدم و ديدم كه متهم بالاي سر پسرم ايستاده چونكه ديدم پسرم را (الف ) كشته و آقاي (و) نكشته و شخصا" و به تنهائي و بدون مشخص شدن علت. اين پنجاه مرتبه به والله قسم و به خدا قسم كه (الف ) با كارد پسرم را عمدا" كشته (است.))
پس از استماع آخرين دفاع و كسب نظر آقاي مشاور دادگاه كه به صورت كتبي و در صفحات متعدد تنظيم گرديده و مبني برمجرميت متهم است با احراز مجرميت كه از طريق اجراي ترتيبات قسامه عملي گرديده و صدور حكم و به استناد ماده 1 و بند ب ماده 2 وماده 15 و بند 3 ماده 27قانون حدود و قصاص حكم به قصاص نفس درباره (الف ) صادر گرديده است. آقاي ...  به وكالت از (الف ) (متهم ) نسبت به حكم صادره اعتراض و درخواست تجديدنظر نموده و پرونده پس از اعلام نظر آقاي قاضي صادركننده حكم و ارسال به ديوان عالي كشورجهت رسيدگي به درخواست تجديدنظر به اين شعبه ارجاع گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ... عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ...  داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر  ...   مشاوره نموده چنين راي مي دهد:
(بسمه تعالي.قطع نظر از اينكه مادر مقتول درموقع اجراي ترتيبات قسامه در دادگاه حضور داشته و خواهان قصاص نيز مي باشد درمراسم قسامه شركت ننموده ،از اين جهت كه مدعي موقعي مي تواند شخصا" بر اثبات ادعاي خود در مورد قتل عمدي پنجاه بار قسم يادكندكه بستگان نداشته باشد واتيان سوگندننمايندومندرجات صورتجلسات دادرسي ترتيب عمل شده يعني پنجاه بار قسم ياد كردن پدر مقتول (مدعي ) را از جهات مذكوره توجيه نمي نمايند و شرايط قانوني اشاره شده متحقق نيست اعتراض نتيجتا" وارد است. بنابراين حكم تجديدنظر خواسته نقض و رسيدگي مجدد به دادگاه ديگري از محاكم كيفري يك ...  ارجاع مي شود. )

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2 تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
48