رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده : 427/3594
شماره دادنامه : 406/27
تاريخ رسيدگي : 25/12/1370
مرجع رسيدگي : شعبه 27 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان  ... 

خلاصه جريان پرونده : آقاي (الف ) فرزند ... 55 ساله ، شغل دامدار متهم است به قتل عمدي مرحوم (ب ) در اثر تيراندازي ، بدين شرح كه مقتول به هنگام شب در تاريخ 24/9/68 كشته شده و جسد مقتول در فاصله 5..  متري محل مسكوني متهم يافت گرديده و اولياي دم و برادر مقتول ابتدا از چند نفر شكايت كرده اند ولي در نهايت ازمتهم شاكي شده اند و برادر مقتول با ذكر قرائني متهم را قاتل برادرش معرفي كرده (است.) از جمله قراين اين كه متهم با مقتول سر مرتع اختلاف داشته و كينه مقتول را به دل گرفته و او را تهديد به قتل كرده و چند بار هم دعوا كرده بودند و متهم شاخه هاي درختنان مقتول را شكسته و سال گذشته با تبر به مقتول حمله كرده و (هنگامي كه ) تعدادي از گوسفندان متهم به سرقت رفته بوده به مقتول مي گفته تو مي داني ، بايستي تو پيدا كني وگرنه انتقام آنها را از تو مي گيرم و هميشه او را تهديد مي كرده و ردپاي متهم زير جسد مقتول باقي مانده و چرا موقع حادثه تفنگ متهم در خانه اش نبوده و هيچ فرد عشايري تفنگ خود را به امانت خانه كسي نمي گذارد و در اولين بازجوئي گفته تفنگ ندارم و بعدا" به داشتن تفنگ اعتراف كرده وچه دليلي داشت كه دو روز قبل از حادثه صمد فرزند متهم به آقاي (ج ) گفته : ( در داخل اين تنگه (محل حادثه ) عده اي آماده هستند كه فردي را بكشند) و متهم در تمام مراحل تحقيق بزه انتسابي را انكار كرده و شاهد عيني وجود نداشته است. طبق گواهي پزشكي علت مرگ خونريزي دخلي توسط جسم خشن گرم (احتمالا" چهارباره )كه به سمت راست قفسه صدري و دست راست اصابت كرده اعلام گرديده (است.)
بر اساس شكايت اولياي دم دادسراي عمومي  ...  به موجب كيفرخواست شماره 6196/6/69 تقاضاي تعيين كيفر كرده و دادگاه كيفري يك ...  شعبه 13طي دادنامه شماره 71041/9/70 با توجه به محتويات پرونده و فقد دليل اثباتي به برائت متهم و پرداخت يك فقره ديه كامله از بيت المال راي صادر نموده كه مورد اعتراض اولياي دم قرار گرفته مبني بر اينكه (اطمينان صددرصد داريم كه متهم قاتل است )وهمسر مقتول سوگند ياد مي كندو متهم قاطر خود را از چند متري جسد مقتول گرفته و سوار شده و رفته و نيمه هاي شب بعد از حادثه برگشته واثر كفش متهم زير جسد مقتول بوده (است.) دادگاه به توضيحات مندرجه در پرونده توجهي ننموده و حكم صادر غيرعادلانه و غيرمنصفانه است و لذا تقاضاي تجديدنظر كرده اند و دادگاه مزبور به نظر خود باقي مانده و پرونده جهت تجديدنظر به شعبه 27 يدوان عالي كشور ارسال گرديده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ...  داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر لزوم بررسي و تحقيقات بيشتر مشاوره نموده چنين راي مي دهند:
(بسمه تعالي. با توجه به محتويات پرونده دلايل احصاء شده در دادنامه شماره 71041/9/70 بر بيگناهي متهم اگر چه كافي و متين به نظر مي رسدمع ذلك دادنامه مذكور از دو جهت مخدوش است : 1 صرفنظر از اينكه  ...  قرائن و امارات طنيه عليه كاظم. ..  ظاهر مي گردد،ولي به لحاظ اينكه اولياي دم اخيرا" فقط از(الف ) شكايت داشته اند و تقاضاي قصاص او را نموده اند در اين خصوص اگرچه دليل كافي براي اثبات مدعاي خود اقامه ننموده اند ولكن اولياي دم حق استحلاف متهم منكر را دارند وبايد قاعده مدعي و منكر اعمال گردد( به جواهر، ج 42،ص 232و تحريرالوسيله ،ج 2، ص 528،مساله 3 مراجعه شود) و حتي اگر پس از تفهيم حق مذكور به اولياي دم آنهاحلف متهم را قبول نداشته و يا به هر علت ديگري استحلاف نكردند دادگاه محترم بايد حكم به توقف دعوي و منع تعقيب صادر نمايد نه اينكه حكم به برائت متهم دهد2 اگر چه از مندرجات پرونده به دست نمي آيد كه محل وقوع حادثچ شارع عام و محل اياب و ذهاب مردم بوده يا نه كه اگر محل تردد نباشد( همان طوري كه ظاهرا" هم چنين به نظر مي رسد كه مرتع شوره  ...  دركنارجاده عمومي واقع نگرديده ) ماده 42 قانون استنادي دادگاه محترم به مورد پرونده صحيح نيست و حكم به پرداخت ديه مقتول از بيت المال مخدوش است ، زيرا اگر نسبت به يك يا چند نفر امارات ظنيه وجود دارد (ولو اينكه دركيفرخواست مطرح نگرديده باشد) بايد مراسم و مقررات قسامه نسبت به آنها اجرا شود. ..  در صورتي كه سابقه اختلاف و عداوت با هيچ يك در ميان نباشد و يا اگر بوده و اولياي دم چون يقين نداشتند نتوانستند قسامه را اجرا نمايند و قسامه را به متهمين يا متهم رد كردند و آنها انجام دادند در اين صورت بايد ديه از بيت المال ادا شود( همان طوري كه مرحوم شيخ طوسي (قده ) در تهذيب و استبصار چنين فرموده : (فامااذالم يكونوامتهمين اوجابواالي القسامه فلاديه عليهم ويودي من بيت المال ) و بالجمله و به لحاظ اينكه خصوصيت محل حادثه قتل براي شعبه محرز نيست كه آيا محل اياب و دهاب عمومي مردم (شارع عام ) بوده است يا خير تحقيقات غيركافي و رسيدگي ناقص به نظرمي رسد،لذا تصميم گيري مشكل است. باعنايت به مراتب مذكوره دادنامه فوق الاشاره نقض مي گردد و پرونده دراجراي ماده 5قانون تجديدنظر احكام دادگاهها بازگشت داده مي شود. )

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
48