رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي : 26/1/71
شماره دادنامه : 38/3
مرجع رسيدگي  : شعبه سوم ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده : آقايان (ح) و (ع) درتاريخ 21/8/69دادخواستي به طرفيت آقاي (غ) داير به الزام و تعيين و پرداخت سهم الارث پدري به شعبه 25 دادگاه عمومي 2 اصفهان تقديم و به استناد فتوكپي مصدق وصيت نامه 17/12/45 تقاضا نموده اند كه با توجه به مستند مذكوردو هزارمترمربع زمين واقع در صحرا دستجرد اصفهان في مابين متداعيين مشترك مي باشد ولي خوانده از آن استفاده مي نمايد و بر مبناي اعتماد به نام خوانده ابتياع گرديده و بايستي نصف آن زمين به اينجانبان داده شود خواهانها مبلغ خواسته را به يك ميليون ريال تقديم نموده اند و متعاقبا" آقاي (ش) به وكالت از نامبردگان (خواهان ها) با تقديم فتوكپي وكلاتنامه توضيح دادهاست كه زمين در واقع متعلق به مورث متداعيين بوده ليكن خوانده به نام خويش خريداري نموده ، منشاء ثمن خريد زمين از درآمد چاهي كه براراضي زير ده حفر گرديده تامين گرديده و مشترك مي باشد و خوانده ازبقيه اراضي ماترك سهم خود را دريافت داشته ليكن حاضرنيست سهم موكلين را اداء نمايد .  وكيل خوهانها توضيح داده است كه در جهت رفع اختلاف و به اصرار معتمدين محلي ، خوانده كه برادر بزرگتر و وصي بوده است نصف زمين مذكور را طي قباله اي به موكلين داده و قباله نيز شخصي به نام (م) مفقود گرديد و عده اي ازجريان قضيه وصينامه دقيقا" اطلاع دارند فلذا ضمن تقاضاي تحقيق و معاينه محلي وجلب نظر كارشناس الزام خوانده به تحويل زمين پس ازتعيين ميزان سهميه موكلين مورد تقاضا است آقاي (ق) به وكالت از خوانده در جلسه دادرسي به وكالتنامه وكيل خواهان ها، جهت اينكه فتوكپي است وعدم الصاق تمبر قانوني و ميزان خواسته و صلاحيت دادگاه ايراد و ضمن تكذيب از دعوي و مستند من حيث اينكه فاقد امضاء موكل مي باشد تقاضاي ابراز اصل مستند را نموده و چون اصل مستند به دادگاه تقديم نشده تقاضاي خروج آن را از عداد دلايل نموده است كه دادگاه بدوا" قرار ارجاع امر به كارشناس از جهت تعيين ارزيش زمين رابه نرخ روز صادر و با وصول نظر كارشناس مبني بر تقديم ده هزارمتر مربع زمين به بهاي ... /000/120 ريال قرار عدم صلاحيت صادر نموده ، اين پرونده به شعبه 5 دادگاه حقوقي اصفلهان ارجاع گرديده وكيل خواهانها طي لايحه ارسالي عنوان نموده كه فروشنده زمين آقاي حاج (م) بوده كه از معتمدين محلي است و حاضربراي شهادت مي باشدوعلاوه بر متن وصيتنامه اهالي محل از جريان امر آگاهند و خوانده قبل از سفر مكه به حاج (م) گفته است بعد از مراجعت حقوق آنها را مي دهد .  آقاي (ق) وكيل خوانده در جلسه دادرسي حاضر و اعلام داشته موكلش حاضر مي باشد و اجازه انكار و ترديد نسبت به سند طرف را به امضاء ذيل صورتچلسه به وي تفويض مي نمايد و سپس وكيل خوانده اظهارنموده مفاد دادخواست و ادعا مورد تكذيب است و هرگاه (م) شهادتي در اين زمين بدهد كذب آن را ثابت خواهم نمود و بر شهادت يك نفراثري مترتب نيست و در متن وصيتنامه قيد شده است با حضور (غ) (ح) (ع) و حال آنكه امضاء موكل در وصيت نامه وجود ندارد و ضمن تكذيب از وصيت نامه چون اصل آن ابراز نگرديده تقاضاي خروج از عداد دلايل را نموده و چنين اعلام داشته كه با تحقيق و معاينه محلي نمي توان مالكيت و ماترك براي متوفي تعيين و مشخص نمود .  مرجع رسيدگي با اعلام ختم دادرسي و جلب نظر مشاور چنين ابراز نظر نموده است نظر به اينكه خواهان ها اقرار نموده اند زمين به نام خوانده خريداري شده و حسب ماده 196 قانون مدني كسي كه معامله مي كند آن معامله براي خود او محسوب است مگر آنكه خلاف آن ثابت شود و نظر به اينكه خوانده منكر مالكيت مورث خود بوده و اعلام داشته شخصا" زمين را خريداري نموده و دليلي بر خلاف اين امر ابراز نشده ادعاي خواهانها بر مالكيت مورث خود بلادليل بوده و فلذا وصيت نامه ادعائي نيز صرفنظر از اينكه به استناد خوانده نرسيد و ابراز نگرديده با عنايت به ماده 841 قانون مدني باطل است و مدلول آن قرينه بر اينست كه مورث خواهان ها مالك زمين بوده و نظربه بطلان دعوي اعلام مي گردد .  اين نظريه مورد اعتراض وكيل خواهان ها واقع شده كه لايحه مذكوربه هنگام مشاوره قرائت خواهد شد.
هيئت شعبه در ترايخ بالا تشكيل گرديدپس ازقرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز واوراق پرونده مشاوره نموده به اكثريت چنين اظهارنظر مي نمايند.

نظريه
سواي اينكه اظهارنظر دادگاه به باطل بودن وصيت نامه ابرازي خواهان ها با لحاظ بند2 ماده 3 لايحه قانوني دادگاه مدني خاص خارج از حدود صلاحيت دادگاه اظهار شده و صحيح نيست با عنايت بااينكه خواهان ها سهمي از زمين مورد نظر را به عنوان سهم الارث پدري مطالبه كرده اند از طرفلي دليلي بر مالكيت مورثشان ابراز نداشته اند كه بتوانند به عنوان سهم الارث و چه به عنوان جرئي از موصي به مطالبه كننده نظريه مورخ 31/6/71 شعبه پنجم دادگاه حقوقي يك اصفهان در پرونده شماره 41071/5 نتيجتا" صحيح و بالااشكال تشخيص و تاييد مي شود و پرونده به منظور انشاء حكم به دادگاه مرقوم ارسال ميگردد

مرجع :
كتاب قانون مدني در آيينه آراء ديوان عالي كشور - عقود وتعهدات
به اهتمام يدالله بازگير- انتشارات فردوسي - چاپ اول - چاپ دريا