رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي  23/7/69
شماره دادنامه  529/22
مرجع رسيدگي شعبه 22 ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده : در تاريخ 30/11/65 آقايان و بانوان : 1 عليرضا 2 محمدرضا 3 روح انگيز 4 فضه ...  5 ليلا000 بطرفيت آقاي رمضانعلي ...  دادخواستي به خواسته اعلام فسخ معامله فروشنامه مورخ 9/9/63 به علت عدم اعتبار قانوني 9/9/65 خواهان مبادرت به انجام معامله اي با خوانده درخصوص يك باب خانه سرا با سه باب مغازه و متعلقات واقع در خيابان امام خميني مقابل بانك ملي نموده ايم لذا برابر انحصار وراثت موجود وراث قانوني مرحوم ...  ضمير11 نفر مي باشند از آنجائي كه فروشنامه فقط با امضاء 5نفراز 11 نفر وراث مي باشد لذا اين معامله فضولي و صدور حكم به بطلان معامله فضولي داريم توضيح آنكه در اثناي اعتراضات شفاهي وكتبي به خوانده در مورد فسخ معامله و حتي شكايت يك نفر از وراث كه جزء اين پنج نفر نمي باشد (زرين تاج) خوانده با اعمال زور و با سوءاستفاده از عدم حضور همه ورثه در محل اقدام به تصرف غير قانوني يك باب مغازه نموده و حتي اقدام به تخريب وتغيير شكل اساس يك باب مغازه نموده و از سوي خوانده فقط دو ميليون ريال به عنوان پيش پرداخت معامله در نزد خواهان مي باشد ضمنا" مراتب اظهارنامه به اطلاع خوانده رسيده فتوكپي فروشنامه و اظهارنامه و وگواهي انحصار وراثت به ضميمه ايفاء مي گردد باتعيين وقت و ابلاغ به طرفين آقاي (س) با تقديم دو برگ وكالتنامه خود را وكيل بانو ليلا000 و آقاي محمدرضا000 و بانو معصومه ...  از خواهان ها معرفي و ضمن لايحه تقديمي خلاصتا" اظهار داشته اولا" به موجب فروشنامه مورخ 9/9/65 ظاهرا" 5 نفر از11 نفر ورثه مرحوم ابوعلي ...  سهمي خود را نسبت به يك دستگاه ساختمان مسكوني و سه باب مغازه به خوانده واگذار نموده و بقيه ورثه ذيل آن را امضاء نكرده و لذا معامله فضولي انجام شده و به استناد ماده 256 قانون مدني نافذ نبوده و باطل است ثانيا" خوانده با وجود آگاهي از اعلام فسخ وراث امضاءكننده فروشنامه با اعمال زور و بدون توجه به حقوق مسلم بقيه ورثه يك باب مغازه به طور غيرقانوني متصرف و اقدام به تغيير شكل اساس آن نموده ثانيا" قيمت تعيين خيلي كم و حتي از نصف مبلغ هم كمتر بوده و به همين جهت ورثه اش كه فقط ذيل سند را امضاء كرده اند به عنوان اينكه در معامله دچار غبن فاحش شده به طرح دعوي مبادرت كرده اند در همين رابطه پرونده ديگري توسط عده اي ديگر از ورثه به كلاسه 652/1117 حقوقي 2 آن دادگاه مطرح است كه رسيدگي توام آنها موردتقاضا است خوانده ضمن لايحه تقديمي خلاصتا" اولا" خواهان هاي دعوي كه مبادرت به تقديم چنين دادخواستي كرده اند عده ديگري با همين روال و با همين خواسته به شرح پرونده كلاسه 1117/2/65 دادخواست ديگري تقديم كرده اند كه رسيدگي توام مورد تقاضا است ثانيا" آقاي عليرضا000 بدوا" طي قولنامه مورخ 27/7/63 به عنوان وصي و نماينده تام الاختيار از طرف برادران و خواهران خود و سپس طي سند قطعي به تاريخ 9/6/62 كه به تصديق و تسجيل تعدادي از خواهان ها رسيده اقدام به عقد معامله نموده ثالثا" به علت عدم پرداخت ...  و عدم تحويل خانه توسط خانم ليلا00 دادخواستي به طرفيت وي بشرح پرونده كلاسه 20/5/65 حقوقي 2 تقديم كه خواهان بعضا" در دادگاه حاضر و صراحتا" به انجام معامله اقرار كرده اند ه پرونده مذكور مورد استناد است رابعا" طبق اظهار نامه هاي ارسالي از ناحيه ورثه ...  ضمير همگي اطلاع ازانجام معامله داشته اند كمااينكه عليرضا به عنوان اصيل ونماينده اقدام به تنظيم معامله نموده نه تنها غبني وجود نداشته و معامله فضولي نبوده بلكه تعهدات از ناحيه فروشنده در سند قانوني معتبر است طبق صورتجلسه مورخه 27/4/66 دادگاه پرونده هاي 65117 حقوقي 2و651126 حقوقي دو را به هم مرتبط تشخيص و توام نموده و چون ثمن معامله كلا" مبلغ هفت ميليون و پانصد هزار ريال بوده قرار عدم صلاحيت خود را به شايستگي دادگاه حقوقي يك قائم شهر صادر و پرونده رابه آن شعبه ارسال كرده است در پرونده 651175 بانوان زرين تاج وهما و معصومه به طرفيت آقاي رمضانعلي دادخواستي به خواسته اعلام بطلان معامله مورخ 9/9/63به لحاظ بيع فضولي تنفيذ نشده تقديم كرده است دادگاه مذكور پس از وصول نسبت به رفع نقص و تكميل پرونده اقدام و با تعيين وقت و ابلاغ به طرفين چون عده اي ازخواهانها نسبت به سهم خود اقدام به رفع نقض نكرده و محل اقامت عده اي ديگر نيز شناخته نشده دادگاه طبق قرار شماره 19521/10/67 قرار رد دادخواست خواهان ها (به غير از موكلين آقاي (س)) را صادر كرده دادگاه پرونده مورد استناد خوانده را مطالبه و مورد ملاحظه قرار داده و خلاصه آن را در اين پرونده منعكس كرده و سرانجام دادگاه پس از كسب نظر آقاي مشاور طبق نظريه مورخه 20/4/68 خلاصتا" چنين اظهار نظر كرده است (در خصوص دعوي آقايان عليرضا ومحمدرضا و بانوان ليلا000 وفضه ...  و روح انگيز000 به خواسته فسخ معامله 9/9/63 كه خوانده با آقاي عليرضا000 نسبت به يك قطعه زمين خانه سرا با تمام متعلقات سه باب مغازه و يك دستگاه منزل و آب وبرق و اشجار واقع در كياكلا" انجام داده نظر به اينكه خواهان ها جز آقاي عليرضا000 كه با خوانده معامله نموده بقيه مدعي عدم دخالت در انجام معامله مي باشد و خوانده نيز در اين مورد ادعائي ننموده و به طور ضمني عدم شركت در معامله را پذيرفته النهائيه مدعي است فروشنده ضمان درك مي باشد كه با توجه به اينكه خانه سراي مورد معامله متعلق به مورث خواهان ها بوده فروشنده احد از وراث و حق معامله را نسبت به سهم خود داشته است ادعاي خوانده موجه نيست و چون معامله وسيله ساير وراث و از جمله چهار نفر از خواهان ها تنفيذ نشده لذا دعوي خواهان ها به جز آقاي عليرضا000كه شخصا" معامله را انجام موجه بوده نظر به حقانيت آقاي محمدرضا00 وخوانده دعوي نسبت به سهم آنان صادر واعلام مي گرددآقاي رمضانعلي 00 به نظريه مذكور اعتراض كرده كه مفاد اعتراض وي تكرار مطالبي است كه در مرحله بدوي عنوان كرده و خلاصه آنكه اظهار داشته با اينكه آقاي محمدرضا و بانوان روح انگيز و فضه ... و ليلا000در جلسه عقد معامله حاضر بوده وانجام معامله را تصديق و تاييد كرده اند و طي اظهارنامه نيز عنوان كرده اند كه فقط ميزان سهم الارث خود را فروخته اند و با ارسال دادخواست با ايكه فروشنامه فقط به امضاء5 نفر از11 وراث مي باشد حاليه دادگاه فقط در موردعليرضابه تنهائي سند را معتبر دانسته وآقاي (س) در پرونده اقرار صريح به انجام معامله نموده و حال آنكه ساير ورثه نيز اطلاع كامل داشته اند كه پس از ارسال پرونده به ديوانعالي كشور و ارجاع ان به اين شعبه اينكه در وقت بالا هيئت شعبه تشكيل با بررسي محتويات پرونده و مشاوره بشرح زير مبادرت به صدور نظريه مي نمايد.

بسمه تعالي
نظريه : با ملاحظه محتويات پرونده اعتراض معترض به نظريه دادگاه در مورد اينكه دادگاه معتقد شده به اينكه فروشنامه مورخه 9/9/63 را فقط عليرضا امضاء كرده نه سايرين وارد است زيرا كليه امضاء كنندگان فروشنده بشرح محتويات پرونده جزء فروشندگان محسوب مي شوند و دادگاه به اين امر توجه لازم نكرده و نظريه مزبور در مورد مذكور مخدوش است امادر خصوص ساير مالكان معامله فضولي بوده و چون فروشنامه را تاييد نكرده اند بيع نسبت به آنان باطل است و در اينخصوص اعتراض موجهي نشده و نظريه معترض عنها تاييد مي گردد

مرجع :
كتاب قانون مدني در آيينه آراء ديوان عالي كشور - عقود وتعهدات
به اهتمام يدالله بازگير- انتشارات فردوسي - چاپ اول - چاپ دريا