رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

تاريخ رسيدگي 30/8/68
شماره دادنامه 629/24
مرجع رسيدگي شعبه 24 ديوانعالي كشور

خلاصه جريان پرونده : در تاريخ 30/8/1366 آقاي (م) به وكالت از آقاي (ع) به ... دادخواستي به خواسته مطالبه سرقفلي كه فعلا" ازحيث تعيين صلاحيت دادگاه مبلغ دو ميليون و يكصدهزار ريال تعيين مي شود با خسارت و غرامات متعلقه مقوم به مبلغ يك ميليون ريال جمعا"به مبلغ 000/100/3 ريال عليه بانو (ت) به دادگاه حقوقي يك مراغه تقديم مي دارد و توضيح مي دهد كه به موجب گواهي انحصار وراثت كلاسه 61170 مدني مراغه بانو (ش) صالح به دادگاه شهرستان مراغه دادخواستي تقديم و اعلام مي نمايد كه آقاي (ه) فوت نموده و خود مشاراليها عيال و بانو (ت) دختردائي متوفي مي باشند و غير ازآنان وارث ديگري ندارد و درخواست صدور گواهي انحصار وراثت مي كند .  دادگاه پس از انجام تشريفات لازم گواهي انحصار ورراثت به نام آنان صادر و تسليم مي نمايد 00.
2 چون (ه) در ميدان مصلي يكباب دكان (قهوه خانه) داشته اندلذا خانم خوانده با همكاري بانو (ش) صالح به وراثت از طرف آن مرحوم اقدام به فروش سرقفلي در ملكيت موكل و آقاي (ق) قرارمي گيردومغازه را در اختيار آنان گذاشته مي شود.
3 موكل سهمي آقاي (ط) را از سرقفلي دكان خريداي مي نمايد وسر قفلي تماما" به موكل تعلق مي يابد.
4 موكل مبالغي از حيث نصب كاغذ ديواري و شيشه و ويترين و لوستر ونصب درب ورودي و غيره خرج مي نمايد كه اين هزينه هاحداقل به مبلغ يك ميليون ريال بالغ مي شود.
5 پس از انتقال سرقفلي به موكل وخرج مبالغ فوق الذكر آقايان يعقوب وملاسمند ...  دادخواستي به دادگاه وقت مراغه تقديم و مدعي مي شوند كه ايشان نيز فرزندان مرحوم (ه) هستند دادگاه پس از انجام تشريفات لازم اعتراض آنان را وارد تشخيص وگواهي حصروراثت سابق را به صدور را تصحيح و قيد مي نمايد .  يك چهارم اموال منقول و بهاي اعياني غيرمنقول فرض بانو (ش) عيال متوفي و مابقي اثلاثا" به سه نفربه نامهاي بانو (ت) وآقايان يعقوب و محمد ... تعلق مي گيرد
6 آقايان محمد و يعقوب 000 سپس با تقديم دادخواستي كه به كلاسه 65/316 دادگاه حقوقي يك مراغه ثبت شده است تقاضاي تسليط يك و دو3/2 سرقفلي مغازه موكل را مي نمايند كه دادگاه پس از رسيدگي به موجب دادنامه شماره 5279/7/66 معامله موضوع قرارداد مورخ 16/11/61 را معامله فضولي تشخيص و به لحاظ عدم تنفيذ آن ازناحيه صاحبان حق باطل اعلام ومالا" حكم به تسليط يد آقايان يعقوب ومحمد ...  در نصف سرقفلي مغازه موكل صادر مي نمايد لذاتقاضاي رسيدگي وصدور حكم به خواسته فوق دارد خوانده دفاع مي كند كه امروز وراث در نزديكترين اطلاع بودم و متحمل هزينه كفن و دفن و پرداخت ديون متوفي و ساير هزينه هاي ديگر شده است .  دادگاه به منظور برآورد سرقفلي امورا" به كارشناس ارجاع مي نمايد آقاي كارشناس طي نظريه وارده به شماره 377/2/67 سرقفلي مغازه را140000000 ريال برآورد مي نمايد دادگاه پس از كسب نظر مشاور بر محكوميت خوانده به پرداخت مبلغ هفت ميليون ريال بابت ثمن و خسارات وارده مورددعوي خواهان نسبت به مازاد از اين مبلغ نظريه صادرواضافه مي نمايدكه ... /900/3 ريال خواهان بابت هزينه دادرسي بايد پرداخت نمايد نظريه صادره در تاريخ 8/4/67 به خوانده ابلاغ مي شود .  تاريخ 11/4/67 در مقام اعتراض برمي آيد سپس پرونده به ديوانعالي كشور ارسال و به اين شعبه ارجاع مي گردد و لايحه اعتراضيه به هنگام شور قرائت مي شود.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...  عضو مميز واوراق پرونده مشاوره نموده چنين راي مي دهند . :
در دعوي مطروحه خواهان به استناد اينكه در معامله كه باخوانده انجام داده قسمتي از مبيع مستحق للغير درآمده و دادگاه قبلي معامله را فقضولي تشخيص و به لحاظ عدم تنفيذ آن از طرف صاحبان حق آن را باطل اعلام كرده مطالبه سرقفلي به اضافه غرامات نموده و دادگاه نيز باارجاع امر به كارشناس جهت تعيين ميزان سرقفلي و پس از وصول نظريه كارشناس اظهارنظر بر صدور حكم به محكوميت خوانده به پرداخت سرقفلي نموده است در صورتي كه طرح دعوي تحت عنوان مطالبه سرقفلي صحيح نبوده و طبق مقررات قانون مدني درفصل مربوط به معاملات فضولي و به خصوص مادتين 262و263 مشتري مي تواند براي استرداد ثمن مبايع فضولي رجوع و چنانچه بر فضولي بودن معامله جاهل بوده باشد حق دارد كه براي ثمن و غرامات مبايع فضولي رجوع كند بنابراين مطالبه سرقفلي وارجاع امر به كارشناس صحيح نبوده و در نتيجه نظريه دادگاه واجد ايراد قضائي تشخيص و مستندا" به ماده 15 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك و دو پرونده امر جهت  اقدام مقتضي اعاده مي گردد.

مرجع :
كتاب قانون مدني در آيينه آراء ديوان عالي كشور - عقود وتعهدات
به اهتمام يدالله بازگير- انتشارات فردوسي - چاپ اول - چاپ دريا