رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

راي شماره : 20 - 15/8/1369

راي اصراري هيئت عمومي ديوانعالي كشور(شعب حقوقي )
نظربه اينكه صدورچك مستنددعوي ازناحيه تجديدنظرخوانده وواگذاري آن باظهرنويسي به تجديدنظرخواه موردايرادواشكال نيست ونظربه اينكه طبق مواد312و314و249قانون تجارت صادركننده چك درقبال انتقال گيرنده مسئول است وكيفيت رابطه ظهرنويس باصادركننده چك نيزتاثيري درحق دارنده چك نداردبنابه مراتب دادنامه شماره 937شعبه 5حقوقي يك تبريز كه مغايرباجهات مذكورصادرگرديده است به اكثريت آراءنقض مي گردد، رسيدگي مجددبه شعبه ديگردادگاه حقوقي يك  تبريزمحول مي شود.دادگاه با توجه به ماده 576 قانون آئين دادرسي مدني مكلف به تبعيت ازاين راي خواهد بود.

* سابقه *
پرونده اصراري كلاسه :19/25/1915ح          رديف :66/72هيئت عمومي
فرجامخواه :آقاي غلامعلي سعادت باقري باوكالت آقاي ايوب عطري به نشاني تبريز.
فرجامخوانده :آقاي يحيي اذانچي باويلي مقيم تبريز.
فرجامخواسته :دادنامه شماره 937صادره ازشعبه 5 دادگاه حقوقي يك تبريز.
تاريخ ابلاغ دادنامه به فرجامخواه 23/7/65تاريخ وصول دادخواست فرجامي 27/7/65.
مرجع رسيدگي :شعبه 25ديوان عالي كشور.
هيئت شعبه آقايان :ابوالفتح قطبي رئيس صلاح الدين فلسفي مستشار.
خلاصه جريان پرونده :
درتاريخ 9/4/63آقاي ايوب عطري بوكالت ازآقاي غلامعلي سعادت باقري بطرفيت آقاي يحيي اذانچي باويلي بخواسته استردادمبلغ يك  ميليون وهفتصدهزارريال باكليه خسارات قانوني طرح دعوي نموده وضمن دادخواست اجمالاتوضيح داده خوانده بموجب چك  شماره 918930-03/2/63خواسته را مديون مي باشدكه به لحاظ عدم تاديه برگشت شده است وجوداصوص اسناددريد موكل دلالت براشتغال ذمه خوانده دارداولاتقاضاي صدورقرارتامين خواسته ثانيارسيدگي وصدورحكم رادارد.مدارك پيوست دادخواست علاوه برفتوكپي وكالتنامه فتوكپي چك وبرگ برگشت بوده است (چك به تاريخ 30/2/63به مبلغ يك ميليون وهفتصدهزارريال دروجه آقاي اسكندريان صادرشده كه درظهر آن امضاءرضااسكندريان وجودداردوطبق گواهي بانك درتاريخ 3/3/63ششصد ريال موجودي داشته است )پس ازجري پرونده درشعبه 3دادگاه عمومي تبريزو دعوت طرفين جهت رسيدگي خوانده بشرح لايحه تقديمي ثبت شده بشماره 612 1/7/63درمقام دفاع بطورخلاصه توضيح داده (شخصي بنام رضااسكندريان در حدوددوميليون ويكصدوپنجاه هزارريال شكلات وسانديس به اينجانب فروخته وبااخذچهارصدوپنجاه هزارريال بموجب (دوفقره چك 3/2/63-29/1/63) بقيه رابموجب چك 918930-30/2/63وعده داردريافت ومقررگرديددرعرض دوسه روزنسبت به ارسال جنس اقدام نمايدمعلوم گرديدكلاهبرداربوده و مرتكب چندفقره كلاهبرداري نيزشده بامراجعه به مقامات قضائي واعلام مراتب درروزنامه فعلاپرونده بشماره 63/422دردادياري شعبه اول درجريان رسيدگي است به لحاظ بي اعتباروبي ارزش بودن چك حكم به رددادخواست را خواستارشده است )دادگاه جلسه رابمنظورملاحظه پرونده كيفري تجديدنموده سپس خلاصه پرونده مزبوردرصورتجلسه 28/11/63بدين شرح انعكاس يافته (محتويات پرونده حاكي ازاين است كه آقاي رضااسكندري بنابه شكايت آقايان يحيي اذانچي به اتهام كلاهبرداري تحت تعقيب واقع پس ازصدور كيفرخواست ازطرف شعبه 21كيفري 2تبريزدر15/9/63به تحمل هشت ماه جبس تعزيري وايرادپنجاه ضربه شلاق محكوم گرديده اضافه مي شودشكايت اين بوده كه نامبرده چكي به مبلغ يكصدوهفتادهزارتومان به تاريخ 30/2/63ازوي گرفته كه درقبال آن شكلات تحويل دهدازتحويل جنس خودداري نموده است )متعاقبا دادگاه به خلاصه ذيل راي داده است (...خوانده درمقام دفاع خلاصتاادعانموده چك رابه آقاي رضااسكندريان درقبال اجناس ابتياعي داده بوده چون نسبت به تحويل اجناس اقدام نكرده وكلاهبرداري وي محرزگرديده چك مذكورقابل پرداخت نبوده خالي ازاعتبارمي باشدنظربه اينكه حسب محتويات پرونده كيفري وباعنايت به دفاعيات چك درقبال اجناس موردمعامله دروجه آقاي اسكندريان صادرشده بوده كه نامبرده دررابطه باهمان معامله وچك به اتهام كلاهبرداري محكوميت حاصل نموده وباوصف فوق چك مذكورنيزازاعتبارساقط گرديده است وواگذاري آن چنان سندي به خواهان باتوجه به تاريخ واگذاري (توضيحادرظهرچك تاريخ واگذاري قيدنشده )كه درواقع ادامه ارتكاب كلاهبرداري مشاراليه بوده است نمي تواندموجدحقي باشدعليهذادعوي خواهان راغيرموجه وغيرثابت تشخيص وبااحرازبرائت ذمه خوانده حكم بربطلان دعوي صادرواعلام مي دارد)براثرفرجامخواهي ازراي مزبورشعبه 25ديوان عالي كشور درپرونده فرجامي كلاسه 35/1052وبموجب دادنامه شماره 116-23/2/65چنين راي داده است (باتوجه به لايحه مورخ 1/7/63فرجامخوانده پيوست پرونده بدوي كه بموجب آن اشعارداشته كه آقاي رضااسكندريان مقداري جنس (شكلات و سانديس )به وي فروخته كه چندروزبعدمبادرت به ارسال آن نمايدوچك مستند ازاين جهت دروجه نامبرده صادروتسليم كرده است (صرفنظرازاينكه درمتن چك اشاره اي به اين مطلب نشده )ونظربه اينكه چك موصوف باظهرنويسي منتسب به شخص مذكوربه فرجامخواه واگذارگرديده است باعنايت بمواد249 و312و314قانون تجارت واينكه كيفيت رابطه بين صادركننده چك وكسي كه چك دروجه اوصادرمي شودتاثيري درحق دارنده چكي كه وفق مقررات به وي منتقل مي شودندارداعتراض فرجامخواه مالابردادنامه فرجامخواسته كه بارعايت جهات مذكورصادرنگرديده وارداست لذابانقض آن رسيدگي به شعبه ديگر دادگاه حقوقي يك تبريزمحول مي شود)پرونده پس ازنقض فرجامي درشعبه 5 دادگاه حقوقي يك تبريزموردرسيدگي واقع ودرتاريخ 5/7/65پس ازكسب نظر مشاوردادگاه نسبت به آن به خلاصه آتي راي صادرشده است (نظربه اينكه چك موضوع پرونده كيفري باچك موضوع دعوي حاضريكي است ونظربراينكه مستند دعوي بموجب خلاصه پرونده كيفري وراي دادگاه كيفري محرمانه وبه نحو متقلبانه تحصيل گرديده مقررات وضوابط مندرج درمواد249و312و314 قانون تجارت ناظرواردبه موارداغلب است وبه مورداستثنائي وخاصي كه صدورچك ناشي ازعمل مجرمانه تحصيل كننده آن باشدشامل نمي شودبعبارت ديگر تصرف شخص محكوم عليه پرونده كيفري درانتقال وظهرنويس چك تحصيل شده از عمل مجرمانه اوبوده وبالنتيجه نفس واگذاري به آن به شخص خواهان خوانده صادركننده رادرقبال دارنده بعدي مسئول ومكلف نمي كندعليهذادعوي خواهان درمطالبه خواسته ازخوانده بلاموجه است وبه تبع محكوميت كيفري ظهرنويسي ازجهت تحصيل مجرمانه چك استنادي خواهان وبي اعتباربودن چك نسبت به صادركننده آن حكم به بطلان دعوي صادرمي شودخواهان مي تواندبه ظهرنويس مراجعه نمايد)نسبت به راي مزبورنيزاعتراض شده كه پرونده به اين شعبه ارجاع گرديده است .به تاريخ بالاهيئت شعبه تشكيل است بالحاظ محتويات پرونده چون راي مورداعتراض اصراري است مقرراست جهت رسيدگي به هيئت عمومي اصراري ديوان عالي كشورارسال گردد.
به تاريخ روزسه شنبه 15/8/1369جلسه هيئت عمومي ديوان عالي كشوربه رياست حضرت آيت الله مرتضي مقتدائي رئيس ديوان عالي كشوروباحضور جناب آقاي مهدي اديب رضوي نماينده دادستان محترم كل كشوروجنابان آقايان روساومستشاران واعضاءمعاون شعب حقوقي ديوان عالي كشورتشكيل گرديد.
پس ازطرح موضوع وقرائت گزارش وبررسي اوراق پرونده واستماع عقيده جناب آقاي مهدي اديب رضوي نماينده دادستان كل كشورمبني بر"باتوجه به اينكه دارنده چك ازروابط بين صادركننده وظهرنويس مطلع نبوده لذا مستحق دريافت وجه چك مي باشدوحق مراجعه به صادركننده وظهرنويس هردورا دارد.بنابه مراتب راي شعبه 25ديوان عالي كشورتائيدمي شود."مشاوره نموده واكثريت بدين شرح راي داده اند.

مرجع :
مجموعه آراءاصراري هيئت عمومي ديوانعالي كشور( 1369 )
ضميمه روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران صفحه 48 تا 52

2