رای اصراری هيات عمومي ديوان عالي كشور

راي شماره : 2803-17/12/39

راي اصراري هيات عمومي ديوان عالي كشور
"دادگاه بااينكه ضمن مقدمه راي اذعان نموده مسامحه وتقصيري ازناحيه فرجامخواه نشده معهذابعنوان اينكه زائدازظرفيت اتومبيل حمل نموده بي مبالاتي وغفلت وي رامحرزدانسته ونتيجتاحكم بربطلان دعوي اوصادركرده ، اين استدلال دادگاه وجهه قانوني نداردزيراطبق مقررات قانون مدني امين در صورتي مسئول است كه مرتكب تفريط ياتعدي گرددوحمل نمودن اضافه برظرفيت اتومبيل درامركيفري تاثيرداشته ولي درمواردامورمدني ممكن است اين مطلب محمول برتعدي ياتفريط نگرددتعدي وتفريط به لسان قانون مدني اموري است كه پيش بيني آن درحيطه قدرت امين بوده باشد،درموردبحث هم واژگون شدن اتومبيل دراثروجودسيلاب بوده كه نظركارشناس هم مويدبراين است و ميزان وتعدادمحموله تاثيري درامرنداشته است تابتوان طبق مقررات قانون مدني امين رامسئول تعدي ياتفريط دانست بنابه مراتب حكم فرجامخواسته مخدوش و....."

* سابقه *
مسئوليت متصدي حمل ونقل

فرجامخواه بطرفيت اداره دخانيات رشت بخواسته مبلغ يكصدوهزار ريال به انضمام خسارات دردادگاه شهرستان رشت اقامه دعوي نموده است و چنين توضيح داده كه بموجب پيمان منعقدفيمابين فرجامخواه واداره دخانيات رشت توتونهاي آن اداره راحمل به رشت مي نموده وبراثر بارندگيهاي خيلي شديدوآمدن سيلابهاي خطرناك كليه جاده هاوپلهاريزش پيداكرده بطوري كه غالب ماشين هازيرآوارمانده اندوازجمله راه صومعه سراي رشت كه براثرخرابي شديدوبارندگيهاي ممتدخطرناك بوده يك قسمت ازجاده موقع عبوركاميون شماره 8373 ريزش كرده وماشين واژگون شده وبدون هيچگونه مجوزي زائدبرمبلغ خواسته راكه اداره دخانيات بخواهان مديون بوده پرداخت نكرده لذابه تقديم دادخواست مبادرت گرديده تاپس ازرسيدگي خوانده به پرداخت مبلغ خواسته وخسارات به خواهان محكوم شده و مبلغ موردمطالبه بابت وديعه وكرايه مي باشدمستنددعوي عبارت است از محتويات پرونده كاردراداره دخانيات ونظركارشناس وتحقيقات معاينه درزمينه اطلاع مطلعين .
دادگاه شهرستان رشت پس ازرسيدگي به دعوي چنين راي مي دهد:(خواهان مدعي است كه بموجب پيمان منعقده بااداره دخانيات به حمل توتون مبادرت نموده فعلامبلغ يكصدهزاريال بابت كرايه وسپرده ازاداره مزبورطلبكار است كه خوانده ازپرداخت آن امتناع داردخوانده (اداره دخانيات )دعوي راتكذيب ننموده ولي مدعي است محمولاتي كه طبق بارنامه هاي 159الي 167از انبارصومعه سرابه مقصدرشت حمل شده بوده آب خوردوفاسدشده است وغرامت 1836كيلوتوتون فاسدراطبق قراردادبه قراركيلوئي شصت ريال بااستناد به خواد328و516 قانون مدني وماده 385 قانون تجارت مطالبه نموده وكيل خواهان فسادتوتون راناشي ازريزش جاده وواژگون شدن ماشين دانسته كه براثر آن مقداري توتون درب ريخته وفاسدشده است باتوجه به گواهي گواهان مبني بر واژگون شده ماشين پيمانكاروريزش توتون باتوجه به نامه مورخ 15/1/31 كارشناس فني شهرباني كه درمعاينه ازكاميون 8273گواهي نموده بعلت ريزش جاده كاميون واژگون شده وهيچ گونه غفلتي ازطرف راننده نشده است وباملاحظه نامه 12172-12/8/32اداره دخانيات كه درآن قيدشده (بموجب گواهي كاردان فني شهرباني خسارت ناشي ازعدم اجراي ماده 4پيمان نبوده وهيچگونه غفلتي ازطرف راننده بعمل نيامده وكاميون حامل توتون مدل 51 ونوبوده ودرنامه مذكورذكرگرديده اين اداره بعدازوقوع حادثه ازنظراحتياط ازپرداخت بقيه كرايه طلب پيمانكارخودداري نموده است )وطبق اين نامه وقوع حادثه وطلب خواهان تاييدشده علاوه برنامه اداره دخانيات توسط نماينده اداره مزبوردرجلسه 12/12/34بدين عبارت (طلب خواهان بابت كرايه وسپرده كفايت خسارت اورابه اداره دخانيات نمي دهد)تصديق گرديده ودرصورتي كه ثابت شودتلف شدن كالامربوط به حوادثي بوده كه هيچ متصدي مواظبتي نمي توانست ازآن جلوگيري ازآن ازقدرت وتوانائي پيمانكارخارج بوده بنا براين ادعاي خوانده درموردخسارات ناشي ازفسادتوتون بيموردومردوداست وچون خوانده طي نامه شماره 10287-16/6/36اعلام نموده كه مبلغ 7/961/51 ريال ازمحل كرايه وسپرده بابت خسارت توتون وصول گرديده يعني طلب خواهان رانسبت به مبلغ مذكورتاييدنموده بنابراين خوانده محكوم است مبلغ پنجاه ويكهزارونهصدوشصت ويكريال وهفتادديناربابت كرايه وسپرده ومبلغ دو هزاروپانصدونودوهشت ريال حق الوكاله ودويست ونودوچهارريال بابت هزينه دادرسي بخواهان پرداخت نمايدونسبت به بقيه خواسته چون ازطرف خواهان دليلي اقامه نشده بنابراين درموردزائدازمبلغ مذكورخواهان محكوم به بيحقي ورددعوي است اين راي حضوري است .)
اداره دخانيات رشت ازراي مزبورپژوهشخواسته وشعبه 1دادگاه استان گيلان پس ازرسيدگي به موضوع چنين راي ميدهد:
هرچندباتوجه به مجموع محتويات پرونده ونظريه مورخ 5/10/31 كارشناس كه موردتوجه واستدلال دادگاه بدوي درزمينه صدوردادنامه مستانف عنه قرارگرفته پژوهشخوانده مسامحه وتقصيري ننموده است ليكن نظريه ثانويه كارشناس كه پس ازمعاينه دقيق اتومبيل اعلام واظهارشده مفاداو مدلولامفهم اين معني است كه راننده زائدازميزان ظرفيت اتومبيل كه دوتن بوده بارزده ومحموله اي به ميزان شش تن كه خارج ازحدودقدرت وتوانائي و ظرفيت ماشين بوده ازمقصدحمل نموده است كه بااين مقدمه نمي توان پژوهش - خوانده ارمبري ازمسئوليت دانست بخلاف استنباط محكمه بدوي بي مبالاتي وغفلت پيمانكارثابت ومدلل است گواهي گواهان باوصف وجودتناقض بين موداي شهادت آنان وكيفيات مذكورموثردرمقام نبوده ونمي تواندرافع مسئوليت پژوهشخوانده باشدقطع نظرازتناقض گوئي شهودكه درپرونده منعكس است اكثريت گواهان تعرفه شده اظهارداشته اندكه براثرشكستن پل ماشين حامل توتون واژگون گرديده كه اين خوددال بربي مبالاتي ومسامحه بيشتري ازطرف پژوهشخوانده مي باشدمضافابه اينكه بابودن ماشين ديگري درسمت راست جاده لازم بوده كه ازطرف راننده توجه ودقت بيشتري هنگام عبورازبغل ماشين مزبوربشودبنابرمراتب ادعاي پژوهشخواه باتوجه به دلائل مذكور ثابت تشخيص وحكم پژوهشخواسته فسخ وحكم بربطلان ادعاوبيحقي پژوهشخوانده صادرواعلام مي گردد.
محكوم عليه ازاين حكم فرجامخواهي نموده وشعبه اول ديوان عالي كشوربه استدلال اينكه :
چون مستندحكم فرجامخواسته نظريه كارشناس بوده وطبق محتويات پرونده اظهارنظركارشناس دلالت برتعدي ياتفريط فرجامخواه نداردچه كارشناس درنظريه مورخه 5/10/31مي نويسد:(هيچگونه غفلتي ازطرف راننده نشده است )ومطابق مقررات قانون مدني امين درصورتي مسئول است كه مرتكب تفريط ياتعدي گرددودررسيدگي دادگاه اين معني مدلل وبه مرحله ثبوت نرسيده است ازاين جهت رسيدگي ناقص است ،حكم فرجامخواسته رانقض نموده است .
پس ازنقض راي بنحومذكورموضوع موردرسيدگي شعبه دوم دادگاه استان گيلان واقع شده كه چنين راي داده است :
هرچندباتوجه به مجموع محتويات پرونده ونظريه مورخ 5/10/31 كارشناس كه موردتوجه واستدلال دادگاه بدوي درزمينه صدوردادنامه مستانف عنه قرارگرفته پژوهشخوانده مسامحه وتقصيري ننموده است ليكن نظريه ثانوي كارشناس كه پس ازمعاينه دقيق اتومبيل اعلام واظهارشده مفاداومدلولامفهم اين معني است كه راننده زائدازميزان ظرفيت اتومبيل كه دوتن بوده بارزده ومحموله اي به ميزان شش تن كه خارج ازحدودتوانائي وقدرت ماشين بوده از مقصدحمل نموده است كه بااين مقدمه نمي توان پژوهشخوانده رابري از مسئوليت دانست وبرخلاف استنباط محكمه بدوي بي مبالاتي وغفلت پيمانكار ثابت ومدلل است گواهي گواهان باوصف وجودتناقض موداي شهادت آنان به كيفيات مذكورموثردرمقام نبوده ونمي تواندرافع مسئوليت پژوهشخوانده باشدقطع نظرازتناقض گوئي شهودكه درپرونده منعكس است اكثريت گواهان تعرفه شده اظهارداشته اندكه براثرشكستن پل ماشين حامل توتون واژگون گرديده كه اين خوددال بربي مبالاتي ومسامحه بيشتري ازطرف پژوهشخوانده مي باشدمضافااينكه بابودن ماشين ديگري درسمت راست جاده لازم بودكه از طرف راننده توجه ودقت بيشتري هنگام عبورازبغل ماشين مزبوربشودبنابه مراتب ادعاي پژوهشخواه باتوجه به دلائل مذكورثابت تشخيص وحكم پژوهشخواسته فسخ وحكم بربطلان ادعاوبيحقي پژوهشخوانده صادرواعلام مي شود
ازاين راي فرجامي خواهي شده است وچون حكم دادگاه مبتني به همان جهات وعللي كه حكم منقوض مبتني برآن بوده صادرگرديده است راي اصراري تشخيص شده است .موضوع درهيئت عمومي ديوان عالي كشورطرح گرديده واكثريت به استدلال وشرح ذيل راي به نقض حكم فرجامخواسته داده اند:

مرجع :آرشيوحقوقي كيهان ،مجموعه رويه قضائي
آراءهيئت عمومي ديوان عالي كشورازسال 1328تا1342
جلددوم ،آراءمدني ،چاپ دوم سال 1353                   صفحه 414-419
20