رای اصراری هيات عمومي ديوان عالي كشور

راي شماره : 6542-11/12/38

راي اصراري هيات عمومي ديوان عالي كشور
"ازطرف وكيل فرجامخواه اعتراض موجهي بعمل نيامده است وازلحاظ رعايتب قانون واصول دادرسي هم اشكال موثري بنظرنمي رسدلذاقرارفرجام - خواسته به اتفاق آراءابرام مي شود."
* سابقه *

ختم دعوي به صلح - گزارش اصلاحي
6542-11/12/38
شخصي به وكالت ازديگري به تقاضاي وزارت دارائي به ثبت شش قطعه زمين به ارزش يكصدوپنجاه ميليون ريال معترض شده وبااشعاربه اينكه دادخواست سابق اوردشده دادخواست مزبورتجديدشده وتوضيح داده كه اراضي موردگفتگوجزءاراضي عشرت آباداست بموجب فرمان ربيع الاول مظفرالدين شاه به پدرموكل اوانتقال داده ووزارت دارائي هم بموجب نامه 48281 20/8/25مراتب راازحيث اصالت اسنادوحقانيت موكل تصديق نموده و تقاضاي وزارت دارائي به ثبت آن بعنوان موات بي وجه وبااظهاراعسارنسبت به هزينه دادرسي حكم به حقانيت موكلش رادرخواست كرده ورونوشت فرمان وحدودنامه ودستخط شاه وتلگراف صدراعظم هاي وقت ونامه وزارت دارائي به پيوست دادخواست مي باشد.
دادگاه حكم اعسارخواهان راراجع به هزينه دادرسي به شماره 74- 21/1/33صادركرده است .
سپس نسخه ثاني دادخواست ومنضمات رابه وكيل بانك ساختماني ابلاغ ومشاراليه ايرادكرده كه خواهان درسال 25به استنادفرمان وحدودنامه مجعول نسبت به ششدانگ عرصه واعيان واراضي عشرت آبادوقنوات واجورآن درديوان دادرسي دارائي اقامه دعوي كرده ودر18/3/26تمام مورددعوي ازعرصه واعيان واراضي عشرت آبادوقنوات متعلقه به آن ضميمه اجورنوزده ساله به مبلغ دو ميليون ريال صلح گرديده باالتزام به اينكه بهيچوجه ازاوآغازسخني نشودكه صلح مزبورطي شماره 98تجديدنظرديوان دادرسي دارائي اعلام گرديده ومطالب ديگرهم ازطرف وكيل مزبورعنوان شده كه احتياجي به ذكرآن نيست ووكيل مع الواسطه خواهان درپاسخ ايرادات وكيل بانك لايحه تقديم كرده مشعربر اينكه حكم ديوان دادرسي دارائي كه صلح دعوي رااعلام نموده است راجع به محوطه داخلي عشرت آباداست .
دادگاه درزمينه رسيدگي به ايرادوكيل بانك  ساختماني راجع به صلح دعوي مقررداشته پرونده مربوطه كه به راي شماره 98 تجديدنظرمورخ 18/3/26 منتهي گرديده است ملاحظه شودوپس ازملاحظه پرونده كه بطرفيت وزارت جنگ درديوان دادرسي دارائي تشكيل يافته بوده است در30/12/33بشرح زيرراي داده است :
ايرادوكيل خوانده دايربراينكه دعوي خواهان مسبوق به حكم قطعي از طرف ديوان دادرسي دارائي است باملاحظه پرونده متشكله درديوان مزبوركه پيوست اين پرونده گرديده واردبنظرمي رسدزيرامطابق حكايت محتويات پرونده ديوان دادرسي دارائي خواهان اين دعوي در30/11/22دادخواستي بطرفيت وزارت جنگ ايران به ديوان مزبورتقديم داشته ودرآن خواسته را اينطورتوصيف كرده :(رفع يدغاصبانه ازششدانگ  عرصه واعيان اراضي عشرت آبادوقنوات آن به انضمام اجورنوزده ساله مقوم به مبلغ پنجاه ميليون ريال )ودرمتن دادخواست نيزدرخواست رفع يدازعشرت آبادشده است ودرحكم 4891مرحله بدوي ديوان دادرسي نيزنسبت به ششدانگ عشرت آباددولت مالك شناخته شده وخواهان محكوم به بيحقي گرديده ودرمرحله تجديدنظرطبق محتويات پرونده وصورت جلسه مورخ 10/3/26شخصي بااختياراتي كه ازخواهان داشته به اين نحوانشاءصلح نموده است "بموجب اختياري كه ازطرف خواهان درامرصلح دارم دادخواست موكل رابخواسته ششدانگ عرصه واعيان واراضي عشرت آبادوقنوات به انضمام اجورنوزده ساله جمعامقوم به پنجاه ميليون ريال كه يك جزءازآن مبلغ بابت اجور19ساله است بطرفيت وزارت جنگ كه دردادگاه شعبه اول ديوان دادرسي دارائي طرح ومنتهي به صدورحكم شماره 4891 آن دادگاه مبني برذيحق نبودن موكل دردادخواهي گرديده به انضمام كليه خسارات ازهرجهت وهرحيث وبهرعنوان ازعناوين خساراتي درمبلغ دوميليون ريال صلح مي نمايدباالتزام به اينكه آغازهيچگونه سخني ازهرجهت وبابت وبهرعنوان ازعناوين متصوره ازناحيه موكل مربوط به دادخواهي نامبرده نشودوچنانچه اظهارداشته مال الصلح به چهارقسط گرفته شودويك قسط آن گرفته شده است "واين صلح موردقبول نماينده دولت واقع شده درمرحله تجديد نظرگزارش اصلاحي شماره 98صادرگرديده است بنابه مراتب مذكوره وباتوجه به اينكه اولاششدانگ  عشرت آبادواراضي وقنوات يك واحدومحل مشخصي است وتعددپذيرنيست ودردادخواست تقديمي به ديوان دادرسي وصورت مجلس اصلاحي وهمچنين گزارش اصلاحي قيدبعض نشده است وثانيادردادخواست تقديمي اخيركه بعنوان اعتراض برثبت تسليم گرديده تصريح شده به اينكه اراضي مورداعتراض جزءاراضي عشرت آباداست ثالثااوراقي كه ازطرف وكيل مع الواسطه خواهان تقديم وپيوست دادخواست گرديده است همان اوراقي است كه مدرك دعوي سابق خواهان درديوان دادرسي بوده است رابعاطرف دعوي درهردودادخواست يعني دادخواست سابق كه به ديوان مرقوم تقديم گرديده و دادخواستي كه بعنوان اعتراض برثبت به اين دادگاه تسليم شده دولت بوده و دراولي وزارت جنگ ودردومي وزارت دارائي وبالاخره بانك ساختماني ومورد اين دعوي قبلادرضمن ششدانگ  عشرت آبادواراضي آن بطرفيت خوانده اقامه دعوي شده وبشرح بالامنتهي به اصلاح وصدورگزارش اصلاحي وبالاخره حكم قطعي گرديده است واظهارآقاي وكيل خواهان به اينكه مورداين دعوي ارتباطي با مورددعوي مطروحه وخاتمه يافته درديوان دارائي نداردبامتن دادخواست مخالفت داردزيرادردادخواست تقديمي نوشته شده اراضي مورداعتراض جزء اراضي عشرت آبادودعوي مطروحه درديوان دادرسي نيزمربوط به ششدانگ عرصه واعيان واراضي عشرت آبادوقنوات آن بوده وهيچ ملكي بيش ازششدانگ عرصه واعيان واراضي وقنوات نمي تواندباشدعليهذاموردمشمول فراز8از ماده 197قانون آئين دادرسي مدني بوده ودعوي خواهان طبق دستورمادتين 202 203قانون مذكورمردوداست .)
وكيل مع الواسطه خواهان به تقديم دادخواست پژوهشي مبادرت وخلاصه اعتراضش آن است كه دردعوي سابق موردمطالبه متصرفات وزارت جنگ از عشرت آبادبوده است محدودبه باغ عشرت آبادواراضي وقنوات داخل درباغ كه ازمان شاه فقيدبنام محوطه لشكرعشرت آباددرتصرف وزارت جنگ بوده است وآنچه بعداصلح شده به صراحت اظهاروكيل خواهان مربوط به دعوي و مربوط به متصرفات وزارت جنگ بوده وسوابقي كه منجربه تصويب نامه شده است وازجمله نامه شماره 48281-20/8/25وزارت دارائي بعنوان نخست وزير ونامه اداره مهندسي ومخابرات ارتش مي باشدكه حدودمتصرفي خودرامعين كرده است برصحت اين معني دليل خواهدبود.دادگاه استان پس ازرسيدگي به صدورراي بشرح زيرمبادرت كرده است :
اعتراضات آقاي وكيل پژوهشخواه برقرارموردشكايت دراين دادگاه غيروارداست زيرادفاع واعتراض وكيل پژوهشخواه درمرحله بدوي واين مرحله درمقابل ايرادوكيل پژوهشخوانده به مختومه بودن موضوع دعوي اعتراض اين است كه خواسته دعوي سابق كه منتهي به ختم دعوي به صلح وصدورگزارش اصلاحي از دادگاه تجديدنظرديوان دادرسي دارائي شده است منحصراباغ عشرت آبادو قنوات بوده ،اراضي خارج ازباغ جزءخواسته نبوده ،ازاين لحاظ موضوع اين دعوي مختومه نشده است وچون بشرحي كه تفصيلادرقرارموردشكايت درج گرديده است مسلم است كه خواسته دعوي سابق ششدانگ عرصه واعيان اراضي عشرت آباد وقنوات آن به انضمام اجور19ساله بوده وكلمه باغ كه درستون خواسته دادخواست سابق باخط وجوهرديگرنوشته درنسخه ثاني دادخواست كه طرف ابرازكرده نبوده واصولاوكيل پژوهشخواه هم ازاستنادبه كلمه مرقوم منصرف گرديده است ودرصورت مجلس اصلاحي تنظيمي درمحضردادگاه تجديدنظرديوان دادرسي هم تصريح شده كه موردصلح ششدانگ عرصه واعيان اراضي عشرت آبادو قنوات به انضمام اجور19ساله مي باشدوعنوان استثنائي دربين نبوده است بعلاوه عشرت آبادداراي دهكده وقريه نيست تاتصورشودكه يك قسمت ازاراضي اين قريه فعلامورددعوي بوده وقسمت هم مسلم است كه آقاي پژوهشخواه معترض بعنوان اينكه شش قطعه زمين به پلاكهاي فوق الذكرجزءاراضي عشرت آباداست درمقام ادعاواعتراض برآمده است وباوجودمراتب مرقومه لوايح ونامه هاي مورداستنادوكيل پژوهشخواه غيرقابل ترتيب اثراست وچون درنظراين دادگاه اشكال موثرديگري هم برقرارموردشكايت واردنيست وصحيحاصادر گرديده است لذادادگاه آنرااستواروپژوهشخواه رامحكوم به تاديه يك ميليون ويكصدوسي هزارودويست وپنجاه ريال بابت خسارت حق الوكاله اين مرحله درحق بانك ساختماني مي نمايد.
اين راي موردفرجامخواهي واقع شده ودرديوان كشوربشرح واستدلال ذيل : مورددعوي فرجامخواه بروزارت دارائي كه بعدابانك ساختماني طرف دعوي قرارگرفته قطعات زميني است كه بنابه اظهاروكيل خواهان بعنوان موات موردتقاضاي ثبت وزارت مزبورواقع گرديده است واگرموضوع ادعاي فرجامخواه بروزارت جنگ كه سابقادرديوان دادرسي طرح شده بوده است در دادخواست تقديمي اخيرپلاك معين بوده است بي شبهه ازجهت يكي بودن خواسته بافقره هشت ازماده 197لايحه اصلاحي قانون آئين دادرسي مدني منطبق بوده ولي به حكايت دادخواستي كه به ديوان دادرسي داده شده فرجامخواه به ادعاي اينكه ششدانگ عشرت آبادبه موجب فرمان باواگذارووزارت جنگ اووخانواده اش راازخانه مسكونيش خارج وغاصبانه درآن تصرف كرده است معلوم است كه مورد ادعابروزارت جنگ  اراضي وعمارتي بوده كه درتاريخ اقامه دعوي درتصرف وزارت جنگ بوده ودليلي براينكه اراضي مورددعوي فعلي جزءمتصرفات وزارت جنگ درآن زمان بوده است ازطرف وزارت دارائي وبانك ساختماني ارائه نشده وباتوجه به اظهاروكيل خواهان بدوي كه ثبت اراضي ازطرف وزارت دارائي بعنوان موات بوده ودرنظرگرفتن اينكه وكيل فرجامخوانده درمرحله بدوي ضمن لايحه دفاعيه خوداراضي مرقومه راموات معرفي كرده بوده اين خود تصديق به عدم سابقه تصرف درقطعات است استظهاردراحرازوجودشرط وحدت موضوع به مجرداستعمال كلمه ششدانگ ازباب اينكه واحداملاك است مورد نداشته است وباوجودنامه كه نسبت آن وزارت جنگ داده شده ومشعراست بر اينكه وزارت مرقوم وجوداراضي رادرخارج ازمتصرفات خودكه به آن احتياج داشته وموردتقاضاي ديگري واقع گرديده تصديق داشته است واين خودقرينه بوده براينكه كلمه ششدانگ نسبت به متصرفات وزارت جنگ ششدانگ  جميع اراضي مشمول عنوان عشرت آبادواراضي آن نبوده است بنابراين امتناع از رسيدگي به دعوي به اعتبارانطباق آن بادعوي سابق درحدودماده سابق الذكر قانوني نبوده مضافاآنكه طرح دعوي بافرض وحدت موضوع وختم قطعي آن ناظر به ختم شدن دعوي بعنوان حكومت وصدورحكم ازدادگاه بوده وختم دعوي بعنوان صلح وسازش مشمول فقره 8 مرقوم درفوق نبوده است ومفروض اين است كه دعوي خواهان درتجديدنظرديوان دادرسي به صلح خاتمه يافته است وهمانطوركه اگر صلح دردفتراسنادرسمي ثبت مي شدبه سندصلح ،حكم اطلاق نمي شدبه گزارش دادگاه براعلام صلح هم حكم اطلاق نمي شود،حكم فرجامخواسته مخدوش تلقي و شكسته شده است .
شعبه 5 دادگاه استان پس ازوصول رونوشت راي ديوان كشوربشرح زير مبادرت به اصدارراي نموده است : اعتراضات پژوهشخواه خلاصتاآنست كه دادگاه بدوي معتقداست موضوع خواسته اين دعوي بادعوائي كه سابقاعليه وزارت جنگ درديوان دادرسي دارائي طرح ودرتجدنظرصلحاخاتمه يافته يكي است وحال آنكه دعوي مزبور به حكايت پرونده محدودبه باغ عشرت آبادواراضي وقنواتي بوده كه داخل در باغ مرقوم ودرتصرف وزارت جنگ بوده است وخواسته فعلي اراضي خارج ازباغ است وحدودنامه ضميمه پرونده موردتوجه واقع نشده وچنانچه موردصلح راشامل محدودمستندات موكل بدانيم مالك اراضي موضوع دعوي وزارت جنگ خواهدبود ودخالت وزارت دارائي چه صورتي داردوعنواني كه وزارت نامبرده براي ثبت مورداعتراض قائل شده است عنوان اراضي موات مي باشدكه اگراين اراضي جزءموردصلح باوزارت جنگ بوده اطلاق عنوان موات براي آن موردپيدانمي كرد اعتراضات مزبوربشرح زيرغيرواردبنظرمي رسدزيرابرطبق صورت مجلس مورخه 10/3/26ديوان دادرسي دارائي وكيل خواهان صريحااظهارداشته حسب اختياري كه ازطرف خواهان درامراصلاح دارم دادخواهي موكل رابخواسته شش دانگ عرصه واعيان واراضي عشرت آبادوقنوات به انضمام اجورونوزده ساله به انضمام كليه خسارات ازهرجهت وبهرعنواني ازعناوين درمقابل دوميليون ريال صلح نموده ونماينده دادستاني وزارت دارائي به نمايندگي دولت قبول صلح نموده بنابراين صلح مزبوربنظردادرسان اين دادگاه شامل كليه عشرت آبادواراضي بايرودايرآن بوده ودرواقع بااخذمال الصلح مزبوربراي پژوهشخواه هيچگونه سمت وعنوان مالكيت دراراضي عشرت آبادباقي نمانده و دولت ازهرجهت قائم مقام كليه حقوق ادعائي مشاراليه نسبت به تمامي عشرت آبادشناخته مي شودوچون طبق ماده 630ازقانون آئين دادرسي مدني مفاد صلحنامه ماننداحكام دادگاههابموقع اجراگذاشته مي شوداعم ازاينكه مورد سازش مخصوص به دعوي مطروحه بوده ياشامل دعاوي ياازامورديگري باشد اعتراض برثبت شش قطعه ازاراضي عشرت آبادكه جزئي ازموردصلح بوده اگرچه خارج ازموضوع دعوي باوزارت جنگ هم تصورشودچون مربوط به اراضي عشرت - آباداست كه بشرح فوق موردصلح واقع گرديده مختومه به سازش تلقي ونظربه اينكه گزارش اصلاحي هم ازنظرآثارماننداحكام است ودرواقع ونفس الامر موجب ختم كاروفصل دعاوي مي شودبنظراين دادگاه مشمول مقررات بند4ماده 198بوده وقابل رسيدگي مجددنمي باشدوازاين روقرارپژوهشخواسته كه بررد دعوي خواهان بدوي صادرشده نتيجتاتاييدمي شود.
اين راي نيزموردشكايت فرجامي واقع شده است .موضوع درهيئت عمومي ديوان عالي كشورطرح گرديده وبه اتفاق بشرح زيرراي به ابرام حكم فرجام - خواسته داده اند:

مرجع :آرشيوحقوقي كيهان "مجموعه رويه قضائي "
آراءهيئت عمومي ديوان عالي كشورازسال 1328تاسال 1342
جلددوم ،آراءمدني ،چاپ دوم سال 1352                  صفحه 108تا116
19