رای اصراری هيات عمومي ديوان عالي كشور

راي شماره : 2928-26/10/43

راي اصراري هيات عمومي ديوان عالي كشور
اعتراضات فرجامخواه بااحرازاصالت وقفنامه مستنددعوي ومودي گواهي گواهان فرجامخوانده كه گواهي داده اندمخداخله فرجامخواه درمورد اعتراض بعنوان وقف بوده وبالحاظ سايرجهات ودلائل مذكوردحكم فرجام خواسته موثردرمقام نبوده وازحيث دلالت قانون وقواعددادرسي هم حكم مزبور خالي ازاشكال است لذاطبق قسمت اول ماده 8قانون آئين دادرسي مدني به اكثريت آراءابرام مي شود.

* سابقه *
اعتراض به ثبت
تجديددادخواست - رددرخواست اقامه گواه معارض
تصرف بعنوان مالكيت

ابتدااداره اوقاف اصفهان دادخواستي به طرفيت آقاي حبيب الله ... بعنوان اعتراض به درخواست ثبت نامبرده ازقريه هسته ارزيابي به مبلغ 380/15ريال سمتندابه رونوشت وقفنامه ورونوشت حكم ورونوشت مشروحه حاج علي ميرزاعلي واعظ ورونوشت دوبرگ رسيدحق النظاره به دادگاه شهرستان اصفهان تقديم ودرخواست نموده كه چون تحقيقات محلي نسبت به ششدانگ قريه مزبوردرپرونده ديگري كه اعتراض به ثبت نسبت به سهام سايراخوان خوانده بعمل آمده بامراجعه آن پرونده توامارسيدگي شده وچون وكيل اداره اوقاف حاضرنشده دادخواست ابطال گرديده ودرموقع تجديدشده است پس ازدفاع خوانده وتكذيب ازمدارك دادگاه قراررسيدگي به اصالت آنهاراصادركرده وبعلت عدم حضوروكيل اداره اوقاف براي اجراي قرارمدارك ازعداددلائل خارج گرديده ودادگاه اداره اوقاف رابه بطلان دعوي محكوم كرده است .
ازاين حكم پژوهشخواسته شده وشعبه دوم دادگاه استان اصفهان بشرح حكم شماره 44-9/6/33به استدلال اينكه :"چون درمرحله نخستين ازطرف اداره اوقاف بطرفيت آقاي حبيب الله ...به وسيله دادخواست تجديدي عليحده اقامه گفتگوشده كه درنتيجه دادنامه شماره 524 پژوهشخواسته دراين موضوع صادرگرديده ودرمرحله پژوهشي هم مستقلارسيدگي وخاتمه يافته ازاين جهت ارتباطي به پرونده كلاسه 20/15/4راجع به اداره اوقاف وحاج ميرزاعلي وغيره داردتااينكه تواماراي شايسته صادرگرددلذامبادرت به صدورراي شده وبا ملاحظه اينكه دراثردرخواست وكيل اداره اوقاف راجع ؟؟؟؟ت تصرفات وقف نسبت به متصرفي حبيب الله پژوهشخوانده املاك دهكده هسته واحرازاصالت ، ومفادبرگهاي مستندگفتگورونوشت برگ  وقفنامه وسايربرگهاي ديگر استناديه،بازجوئي ازگواهان محلي ومقيم اصفهان شده كه قراربازجوئي محلي صادرگرديده كه به هزينه اداره اوقاف اجراگرددوطبق جريان پرونده در اثرطفره وتعلل درخواست تجديدوقت اوقات بازجوئي محلي ازطرف وكلاي اداره اوقاف كاشف ازعدم وجودگواهان است وبموجب درخواست وكيل پژوهش خوانده قراربازجوئي محلي ازعداددلائل اداره اوقاف خارج گرديده ووكيل اداره اوقاف درجلسه اخيردادرسي به برگ بازجوئي محلي كه راجع به پرونده 20/15/4درموضوع گفتگوي اداره اوقاف بطرفيت حاج ميرزاعلي وغيره تنظيم يافته استنادنموده كه به مستندرونوشت برگ مزبوروپرونده نامبرده دادنامه برله اداره اوقاف صادرگرددگذشته ازاينكه گواهان اقامه شده و سايردلائل راجع به پرونده نامبرده تاثيري درموضوع اين گفتگونداردنظربه اينكه گواهي گواهان به مستنداستماع ازديگران است وبه شهادت حسي ومشاهده گواهي نداده وبافرض گواهي حسي هم به تنهائي مثبت وقفيت واثبات اصالت وقفنامه كه اساس ومبناي اين گفتگومي باشدنخواهدشدوبالجمله چون ازطرف پژوهشخواه دليل كه قاطع ومثبت وقفيت بوده باشداقامه نگرديده ودراثرفقد دليل كافي بروقفيت موردگفتگودادنامه پژوهشخواسته درست بوده واستوار مي شود."
ازاين حكم اداره اوقاف بطرفيت آقاي حبيب الله فرجامخواهي نموده است .
شعبه سوم ديوان عالي كشوربشرح راي مورخ 22/10/25به استدلال اينكه : "ازجمله اعتراضات فرجامي اين است كه اداره اوقاف نسبت به تمام ششدانگ قريه هسته اعتراض نموده ودرپرونده سايرمتقاضيان ثبت موارداستفاده به نفع فرجامخواه موجوداست كه باوجودتقاضاي مشاراليه دادگاه ازمراجعه به پرونده مذكورخودداري كرده است اين اعتراض ازنظرماده 307قانون آئين دادرسي مدني واردورسيدگي دادگاه ناقص بنظرمي رسدبنابراين به استناد ماده 559 قانون آئين دادرسي مدني حكم فرجامخواسته شكسته مي شود."
پس ازنقض ،پرونده به شعبه اول دادگاه استان اصفهان رجوع شده است . آقاي حاج ميرزاعلي ....لايحه اي درتاريخ 11/4/30به دادگاه نوشته واعلام نموده كه پرونده به آن شعبه ارجاع شده واداره اوقاف درمدت قانوني تقاضائي ننموده وچندسال گذشته ،چون طبق سندرسمي ومعامله قطعي قائم مقام آقاي ميرزا حبيب الله هستم تقاضاي صدورقرارسقوط دعواي اداره اوقاف رانسبت به 11 حبه دارم دادگاه به نامبرده اخطارنموده كه رونوشت سندخريداري خودرا ارسال داردوپس ازوصول رونوشت سندانتقال به تقاضاي سقوطي كه بعمل آمده رسيدگي نموده وبشرح راي مورخ 28/8/39،قراررددادخواست سقوط دعوي را صادركرده ودرماهيت امربه لحاظ حكم ديوان عالي كشوربه وكيل اداره اوقاف گواهي داده كه درموارداستفاده خودراازپرونده 20/15/4اخذنمايدودرظرف يك هفته ازتاريخ ابلاغ گواهينامه به دفترتسليم داردواصل پرونده 20/15/4را به پيوست كرده پس ازشنيدن اظهارات وكيل اداره اوقاف واينكه عين برگ وقفنامه ازطرف نامبرده ابرازشده وموردملاحظه دادگاه آقاي حاج ميرزاعلي درجلسه 29/7/40قرارگرفته واستماع دفاعات آقاي حاج ميرزاعلي شعبه اول دادگاه استان پايان رسيدگي رااعلام وبشرح حكم شماره 119-29/7/40به استدلال اينكه :
اولا- درموردايرادجانشين پژوهشخوانده كه دراين جلسه اظهارداشته كه حكم بدوي به نفع آقاي حبيب الله صادرگرديده قطعيت يافته ودعواي استينافي عليه نامبرده اقامه نشده تاموردي براي طرح آن دراين مرجع باشد اشعارمي داردكه خلاف  اين مطلب به حكايت پرونده ودادخواست استينافي و لايحه اعتراضي كه درمهلت مقررازطرف وكيل اداره اوقاف درتاريخ 6/1/21 تقديم شده وضميمه است ثابت مي باشدوايرادمزبورحسب مجموع اوراق پرونده ودادنامه صادرازطرف ديوان عالي كشورمردودمي باشدثانيادرخصوص اينكه اظهارداشته دليل منحصربه شهادت شهودبوده واثبات وقفيت باشهادت شهود ثابت نمي شوداعلام ميداردكه طبق محتويات پرونده دليل اداره اوقاف عبارت بوده ازرونوشت اصل وقفنامه وغيره واستنادبه گواهي گواهان ازجهت انتساب ورقه مدركيه واحياناتصرفات اداره اوقاف بوده ثالثااينكه نامبرده ابرازاصول اسنادي راكه درتاريخ 22/5/40براي ايشان فرستاده شده خواستارگرديده است چون اين اوراق فقط عبارت ازرونوشت صورت جلسه هاي گواهي گواهان اقامه شده درپرونده شماره 20/15/4كه عين پرونده ومحتويات آن درحلسه اخيرموردملاحظه قرارگرفته اوراق آن ابرازشده ديگرموردي براي خواستن اصول نبوده وعين وقفنامه كه مستندديگراداده اوقاف بوده نيزارائه شده است رابعادرخصوص اينكه نامبرده تقاضاي تجديدوقت نموده كه شهود معارض اقامه نمايدچون اين تقاضاموردموافقت نماينده اداره اوقاف نيست مجوزي قانوني ندارد،خامسادرمورداينكه مشاراليه اظهارداشته كه فرمان دولتي داردكه ملك  راشخصاازدولت خريداري نموده ومثال آن را پرداخت كرده ودرخواست اعطاي گواهي كرده تاموارداستفاده خودراازچهار پرونده گرفته وتقديم دارداشعارمي داردكه علاوه ازاينكه اين تقاضابه موقع ومقام ودرواقع به منزله استدلال جديداست كه قابل پذيرش نيست اولا چون شماره پرونده هارابه دادگاه نداده ازاين رواجابت اين درخواست مقدور نيست .امادراصل مطلب ،نظربه رونوشت گواهي شده عين وقفنامه مورداستناد كه صحت انتساب آن حسب گواهي وشهادت آقاي سيدمهدي سلطان العلماامام جمعه اصفهان وسيدالعراقين وحاج حسين شهشهاني وغيرثابت ومسلم است واز طرفي عين وقفنامه وكيفيت امهاروتسجيلات دردادگاه موردملاحظه قرارگرفت خودمويداصالت آن مي باشدعليهذاوباتوجه به مجموع من حيث المجموع موداي سايرگواهي گواهان كه دراوراق رونوشت منعكس ومندرج است ودرپرونده مربوطه نيزصورت مجلس آن موردتوجه قرارگرفته واينكه ايرادات جانشين پژوهشخوانده نيزمدلل وموجه نمي باشد.نتيجتادادگاه اعتراض اداره اوقاف رانسبت به قدرالسهم مطروحه واردوضمن فسخ دادنامه موردپژوهشي راي خودرابروقفيت دوسهم مشاع از13سهم ششدانگ دهكده هسته صادرواعلام مي دارد.
ازاين حكم آقاي حاج ميرزاعلي فرجامخواهي نموده است .
شعبه چهارم ديوان عالي كشوربه شرح راي مورخ 15/3/41به استدلال اينكه : باتوجه به اينكه پس ازنقض حكم شماره 44شعبه دوم دادگاه استان اصفهان بعلت نقض دررسيدگي دادگاه استان به تقاضاي وكيل اداره اوقاف فرجامخوانده گواهينامه صادركرده تاموارداستفاده خودراازپرونده 20/15/4اخذكندوپس ازاخذوتقديم موارداستفاده دادگاه باتعيين وقت جهت رسيدگي اوراق مذكورراكه رونوشت صورت جلسه گواهي گواهان بوده ضمن اخطاريه جلسه براي فرجامخواه ارسال داشته ودرجلسه فرجامخواه اظهارداشته گواهان معارضي داردونيزتقاضاي اعطاي گواهي نامه نموده تاموارداستفاده خودراازپرونده ثبتي ومحقق ثبت اخذوتسليم دارداستدلال دادگاه به اينكه تقاضاي اعطاي گواهينامه درغيرموقع بعمل آمده ومجوزقانوني نداردوهمچنين درمورداقامه گواه معارض كه اين تقاضاازباب اينكه موردموافقت نماينده اداره اوقاف واقع نشده نپذيرفته است برخلاف اصول دادرسي ومحتويات پرونده مي باشدبعلاوه همانظوركه فرجامخواه اعتراض نموده تصرف سابق وقف ولواينكه به ثبوت برسدتصرفات فعلي بعنوان مالكيت راازاعتبار نمي اندازددادگاه استان هم دليلي درحكم فرجامخواسته مبني برغصبيت يا اماني بودن منشاءتصرفات فعلي فرجامخواه ويدسابق اووانتزاع عين موقوفه بدون مجوزقانوني وبنحوعدوان ذكرنكرده لذاحكم فرجامخواسته بعلت نقض رسيدگي طبق ماده 559 قانون آئين دادرسي مدني شكسته مي شودورسيدگي به شعبه ديگردادگاه استان اصفهان رجوع مي شود.
موضوع درشعبه دوم دادگاه استان اصفهان مطرح گرديده طبق صورت جلسه 24/6/41دادگاه استان به تصدي سيدمحمدباقردادخواه رئيس شعبه وآقاي رضا شيخ بهائي دادرس علي البدل تشكيل گرديده اخذتوضيح ازآقاي حاج ميرزاعلي رادرباب تحقيق ازگواه معارض واعطاي گواهينامه ضروري دانسته وتعيين وقت كرده بعدادرذيل صورت مجلس مذكورنوشته شده (رياست دادگستري دراين پرونده اينجانب سبق عقيده واظهارنظردارم پرونده بنظرعالي مي رسدكه مستشارصالحي معرفي فرمائيد)ازطرف رئيس دادگستري نوشته شده آقايان اماميان وشيخ بهائي رسيدگي فرمايند.جلسه بعدكه روز3/8/41بوده به تصدي آقايان نامبرده بالاتشكيل گرديده وليكن ازجلسه 4بهمن 41تاپايان رسيدگي وصدورحكم فرجامخواسته به تصدي آقايان سيدمحمدباقردادخواه وآقاي مرتضي ملادادرسي انجام شده است .
آقاي حاج ميرزاعلي بموجب لايحه اي كه درپاسخ اخطاريه مورخ 6/8/41 داده به شماره 738-2/4/42ثبت شده درباره توضيح دادگاه بيان كرده يك تقاضاي گواهي ازاداره تحقيق ثبت اسنادكه موارداستفاده خودرااخذوتقديم نمايم .دو- تقاضاي گواهي ازبراي اداره خالصجات مركزكه طبق فرمان معتبر دولتي وقبض بازخريدمنال قريه هسته سه دانگ خالصه وسه دانگ اربابي است ودولت فروخته ومنال رابازخريدكرده ام سوم - گواهي براي اخذموارد استفاده ازپرونده 2/15/4كه درهمين شعبه حكم صادرشده وبه كلاسه فرجامي 14/3204درجريان است وهنوزبه دفتراستيناف مرجوع نشده وبه همين جهات است كه دسترسي فعلي ندارم متمني است وقت مجددي تعيين شودچهارم شهود معارضي كه اينجانب داشته ام محكمه توجه ننموده مبادرت بصدورحكم كرده كه يكي ازعلل نقض حكم درديوان كشورهمين بوده تقاضاي تعيين وقت براي اقامه شهوددارم ضمنابيان مبسوطي درباره اينكه ازمتصرف وذواليدكه اماره تعبدي است مطالبه دليل خلاف قانون وشرع است ،كرده است پس ازچندجلسه تجديدوقت درجلسه 2/4/42كه وكيل آقاي حاج ميرزاعلي ووكيل اداره اوقاف حاضربودندوكيل آقاي حاج ميرزاعلي درباب توضيح دادگاه به لايحه موكل خود كه مورخ 28/9/41بوده وبه شماره 838-2/4/42ثبت شده اشاره كرده اضافه نموده است كه پرونده اوليه همراه اين پرونده نيست ومعلوم نيست كه دادخواست تجديدي درمدت قانوني تقديم شده است ياخيرازاين جهت بعنوان دادخواست مجدداعتراض مي كنم اولارددادخواست تجديدي ودرصورت عدم قبول اين تقاضاانجام مستدعيات موكل راخواستارم .
دادگاه پس ازشنيدن اظهارات وكيل اداراوقاف پايان رسيدگي رااعلام نموده وبه شرح حكم شماره 49به استدلال اينكه :
راجع به ايرادامروزوكيل پژوهشخوانده به اينكه دادخواست تجديد اعتراض به ثبت درخارج ازمهلت مقررقانوني تقديم شده است علاوه براينكه حرفي است بسيارتازه كه تاكنون به هيچوجه به ميان نيامده است باملاحظه صورت مجالس مراحل بدوي وپژوهشي همواره وكلاي مشاراليه ازايرادبه قبول دادخواست انصراف داشته اندبنابراين ديگرمجالي براي توجه به ايراد مزبورنيست ووازده مي شود،نسبت به درخواست اقامه گواهان معارض نيزقطع نظرازاينكه گواه معارض بايدپس ازاقامه گواهان طرف بلافاصله اقامه شوند باالتفات به اينكه شهودي كه ازناحيه پژوهشخواه اداي گواهي نموده اندواز مطلعين اوراق مدركيه بوده اندوپژوهشخوانده بااينكه براي اخذتوضيح احضار گرديده حاضرنشده وتعيين نكرده است كه مقصوداوازتوسل به گواه معارض اثبات چه امري است لذااين درخواست مردوداست ودرباره اعطاي گواهينامه هم علاوه براينكه پژوهشخوانده موارداستفاده خودراصريحامعين نكرده است طبق مقررات قانون تمامي دلائل بايستي دراولين لايحه كه درپاسخ دادخواست پژوهشي مبادله شده بعمل آمده باشدوبامراجعه به پرونده چنين درخواستي نشده است ولذاقابل ترتيب اثرنيست امادرماهيت قضيه باتوجه به رونوشت وقفنامه مستنددعوي كه اصالت آن احرازگرديده است وباالتفات به موداي گواهي گواهان كه دلالت داردخودپژوهشخوانده حاضردرموردگفتگوبعنوان وقف مداخله مي نموده است اعتراض اداره اوقاف اصفهان واردودادنامه پژوهشي مخدوش است ولذابافسخ آن به استنادادله مذكوره حكم به وقفيت دو سهم مشاع ازسيزده سهم ششدانگ دهكده هسته صادرواعلام مي گردد.
ازاين حكم فرجامخواسته شده خلاصه اعتراضات اين است كه :"اولا- به صريح ماده 19قانون ثبت كه ازقوانين آمره است وصرفنظرازايرادوكيل واعم ازاينكه درجلسه بدوي ياجلسه ديگراظهارشده باشدخوددادگاه بايدراساتوجه نموده وتجديددادخواست اعتراض به ثبت رادرفرجه قانوني احرازكندوبا استدلال بي وجهي ايرادبه موجهيت دادخواست تجديداعتراض به ثبت رارد نموده ومعتقدم ولووكيل اينجانت هم انصراف جسته باشد(كه چنين اختياري نداشته )موثردرمقام نبوده ورافع مسئوليت دادگاه دررسيدگي به اين امر نمي باشد.وعدم توجه به آن ازمواردنقض حكم مي باشد.ثانيا درعين حالي كه به صريح راي دادگاه اين حق رابراي اينجانب قائل بوده كه شهودمعارض اقامه نمايم ومي گويدكه بايدشهودمعارض بلافاصله اقامه شودازاستماع گواهان معارض من خودداري كرده وقبل ازاستماع تمام ادله اصحاب دعوي مبادرت به صدورحكم كرده است .ثالثا- درمورداعطاي گواهينامه واستفاده ازموارد آن درلايحه خودصريحاقيدكرده ام كه گواهينامه رابراي اخذموارداستفاده از اداره خالصجات وماليه وتحقيق ثبت تقاضانموده به لايحه مرحله پژوهشي مراجعه شودرابعا- دراين پرونده شاهدي ازطرف اوقاف اقامه نشده تا بلافاصله شاهدمعارضي اقامه شودبلكه وكيل اداره اوقاف گواهي گرفته از پرونده ديگري موارداستفاده خودرااخذوتسليم كندوچون ازپرونده ديگري صورت جلسه هائي رارونوشت كرده صحت وصدق آنهاثابت نيست وبه عوض اقامه شهوددرمحكمه باحضورطرف فقط همين رونوشتهاي مجهول الصحت راتسليم نموده كه دادگاه بعوض شهودپذيرفته ودرراي خودسندقرارداده وبنده رااز حق اقامه شهودمعارض محروم كرده است خامسا- باآنكه به صريح راي همين شعبه وهمين پرونده كه درديوان كشوراظهارنظرشده به اينكه كيفيت تصرفات اين جانب ملحوظ نظردادگاه واقع گرددنه اينكه دادگاه هم خودرامصروف اثبات وقفيت نموده ،گواينكه اين قسمت هم بشرح لوايح تقديمي ودلائل متقن موردانكاراينجانب بوده است وبه تصرفات ممتده اينجانب توجه نكرده و خلاصه قبل ازاحرازغاصبانه بودن يداينجانب وياقبل ازانتزاع عين موقوفه بدون مجوزقانوني اينجانب رامحكوم نموده است ."تقاضاي شكستن حكم راكرده است .ازطرف اداره اوقاف اصفهان پاسخ رسيده است .
ازنظراينكه قسمت عمده استدلال واسباب حكم فرجامخواسته حكم منقوض قبلي يكي بوده است موضوع اصراري تشخيص مي شود.
پرونده درهيئت عمومي ديوان عالي كشورطرح گرديده بااستماع عقيده جناب آقاي دادستان كل مبني برابرام راي فرجامخواسته اكثريت به شرح زير راي داده اند:

مرجع :مجموعه رويه هاي قضائي كيهان                سال 1343 چاپ 1344
ازصفحه 204 تاصفحه 213
28