رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده       :  209/5709
شماره دادنامه     : 1511/9
تاريخ رسيدگي      : 15/11/70
تجديدنظرخواه      : آقاي ((الف ))باوكالت آقاي ((ب ))
تجديدنظرخوانده    : خانم ((ج ))باوكالت آقاي ((د))
تجديدنظرخواسته    : دادنامه شماره 47 648 26/12/69 شعبه اول دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي       : شعبه نهم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه         : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : درتاريخ 3/8/67 آقاي ((الف )) باوكالت آقاي ((ب ))به طرفيت خانم ((ج ))دعوايي به خواسته الزام خوانده به حضور در دفتراسناد رسمي وتنظيم سند سه دانگ مشاع ازشش دانگ يك باب منزل واقع در...خيابان ...كه عرصه آن موقوفه ...است طبق مندرجات مبايعه نامه مورخ 25/1/67وبند5شرايط مذكوره درمبايعه نامه مقوم به مبلغ دوميليون وده هزارريال ومطالبه مبلغ سه ميليون ريال وجه التزام عدول ازمعامله مندرج درقولنامه مزبورجمعا" مبلغ 5010000 ريال طرح نموده وشرح دادخواست اين است كه طبق مندرجات مبايعه نامه مورخ 25/1/67خوانده سه دانگ مشاع يك باب منزل فوق الذكررابه موكلش فروخته ومبيع رانيزبه تصرفش داده واخيرا"كه قيمت منازل در...ترقي كرده باوجودمذاكرات مكرر،خوانده جهت تنظيم سند انتقال و دريافت مابقي ثمن معامله امتناع مي نمايد.چون طبق بند5شرايط ضمن العقد خوانده ملتزم گرديده كه دردفترخانه اسنادرسمي حاضروسندتنظيم نمايد وهم اكنون ازانجام اين تعهدامتناع ورزيده ازدادگاه محترم اجبار خوانده به وفاي به شرط تقاضاگرديده ودرموردمطالبه وجه التزم چون ضمن عقدخارج لازم متعهدشده چنانچه ازمعامله عدول نمايدمبلغ سيصد هزارتومان بدهدوخوانده ازمعامله عدول نموده است فلذامكلف به پرداخت وجه مزبورمي باشدومستندات پيوست دادخواست عبارت است از قولنامه مورخ 25/1/67وبرگ استشهاديه واظهارنامه شماره ...
وكيل خوانده طي لايحه ثبت شده به شماره ...به طورخلاصه چنين دفاع نموده كه :1.عرصه خانه متنازع فيه متعلق به ...مي باشدو برابرشرط مندرج درسنداجاره مستاجرحق انتقال مورداجاره رابدون موافقت ... نداردو...بايد دعوي باشد2.خواهان بايد فتوكپي سند اجاره تنظيمي فروشنده به موقوفه ونيزسندمالكيت اعياني راضميمه نمايد3.درقولنامه مقرر گرديده خريدار بايد ماليات وعوارض شهرداري وحق انتقال ...را بپردازدتاموجبات انتقال رسمي ملك باپرداختن بقيه ثمن فراهم شوددر حالي كه خواهان اقدامات مزبوررابراي فراهم شدن موجبات تنظيم سند رسمي انجام نداده است 4.خواهان فقط باپرداخت مبلغ يكصدوپنجاه هزار تومان وجه ملك راتصرف كرده واستفاده مي نمايدوبه ازاي دريافت وجه مزبورچك شماره ...عهده بانك ...راازموكل دريافت نموده ودرحقيقت بدون ديناري متصرف منزل شده ومعامله به كيفيت مذكورباطل است .به علاوه خواهان چك ديگري به شماره ...به مبلغ سيصدهزارتومان عهده بانك مذكوربه عنوان تضمين گرفته كه نزدآقاي ((ه))مسئول بنگاه ...قرار گرفته وطي پرونده شماره 282/67شعبه 25دادگاه كيفري 2...عليه موكل اقدام نموده ومتاسفانه ضمن اين دادخواست مجددا"وجه تخلف مطالبه گرديده كه به عبارت ديگر وجه تخلف واهي كه مرتبط به عمل خواهان است دوبارمطالبه شده وبه جاي آنكه خواهان به عنوان تخلف مكلف به پرداخت سيصدهزارتومان وجه تخلف شودپيشدستي نموده وهم در دادگاه كيفري ودادسراوهم دردادگاه حقوقي مطالبه آن مبلغ شده است 5.وجه التزام طبق نظريه حضرت امام قابل پذيرش نيست وردقولنامه وجه التزام ضمن عقدخارج ولازم تعهدنشده وموكل متخلف نيست .خودخواهان تخلف نموده است .دراجراي بخشنامه شوراي عالي قضايي دفترشعبه اول دادگاه عمومي ... سابقه خواهان دراجراي اصل 49قانون اساسي ازدادسراي انقلاب اسلامي ... استعلام گرديده وآن دادسراطي نامه شماره ...پاسخ داده است كه خانم ((ج )) فرزند...تحت تعقيب دادسراي مزبور بوده و ممنوع المعامله ميباشدوهرگونه پرونده دعوي عليه ياله مشاراليهادرآن دادگاه مطرح است تصويري ازاوراق متشكله راجهت  ضم درسوابق متهم به اين دادياري رامطلع فرمايند.
ضمنا"وكيل خوانده نامه شماره 8494 بانك ...را نيزضميمه پرونده نموده ودادگاه درجلسه 21/10/67پس ازكسب نظرمشاورمبادرت به اظهار نظرقضايي نموده وبه موجب اين نظريه به استدلال آن كه به موجب نامه شماره ...بانك ...كل پلاك فوق درقبال مبلغ سه ميليون وپانصدهزار ريال در رهن بانك مزبور مي باشد وخواهان  دليلي برفك آن اقامه نكرده واينكه طبق ماده 264 قانون آيين دادرسي مدني نقل وانتقال نسبت به عين مرهونه ممنوع مي باشد دعوي الزام به تنظيم سندرسمي اتنقال رانظربه ردآن داده ودعوي مطالبه وجه التزام راهم به جهت آن كه خواهان دليلي اقامه ننموده نظربه رددعوي صادرنموده است اين نظرمورد اعتراض وكيل خواهان قرار گرفت ودراين لايحه وكيل خواهان تقاضانموده كه ازبانك استعلام گرددكه درصورت پرداخت وام دريافتي به بانك ،بانك رهن اعلام توافق نمايدودرموردوجه التزام خوانده طي اظهارنامه شماره 21522/2/67صريحا"اعلام مخدوش بودن وفاقداعتبار بودن قولنامه رانموده وخواسته است كه قولنامه باطل وچكهاواسناد مدارك وي مستردگرددواضافه نموده كه مبلغ بيعانه مندرج درقولنامه به صورت چك تضميني موجود ومهيابراي تحويل است كه اين جملات حاكي ازعدول خوانده ازمعامله بوده است ودرمورد فك رهن به قراري كه موكل اعلام نموده موكل مبلغ سه ميليون وپانصدهزارريال وجه نقد به بانو... پرداخته وقراربوده كه سهم خودرا فك رهن نمايد كه ظاهرا"به دليل وجوداختلاف باشوهرش فك رهن ننموده است .پرونده جهت رسيدگي به اعتراض به ديوان عالي كشورارسال كه پس از وصول به اين شعبه ارجاع گرديده واين شعبه طي دادنامه شماره 712/279/9/68به لحاظ آنكه به منظور روشن شدن واقعيت امراقتضاءداشت دادگاه وضعيت ثبتي رااستعلام نموده وموضوع وام راازبانك ...پرسش نمايدو موضوع ممنوع المعامله بودن خوانده توسط دادياري شعبه ششم دادسراي انقلاب اسلامي ...را معلوم كندنظريه معترض عنه راتنفيذننموده پرونده رابه شعبه اول دادگاه حقوقي يك ...ارسال كرده است .دادگاه مزبورطبق راي ديوان شورامراتب فوق رااستعلام نموده كه دادياري شعبه ششم دادسراي انقلاب اسلامي ... طي نامه شماره ...اعلام نموده كه متهمه ...ازسوي اين دادسراممنوع المعامله گرديده ودرپيرونامه قبلي مطالب همان نامه راتكراركرده است وبانك ...شعبه ...طي نامه شماره اعلام نموده كه باواريزكليه بدهي توسط آقاي ((س ))ازعين مرهونه فك رهن به عمل آمده است واداره ثبت ...طي نامه شماره ...اعلام نموده شش دانگ اعياني پلاك ...بالمناصفه به نام خانم ...وآقاي ((س ))ثبت گرديده ضمنا"سند رهني بانك ...برابر فسخ نامه شماره ...دفتر 62...فسخ گرديده وبه موجب نامه شماره ... دادسراي انقلاب اسلامي ...مازادشش دانگ بازداشت گرديده است ودادگاه درجلسه دادرسي مورخ 26/12/69خلاصه پرونده كيفري شماره 922/69شعبه 16دادگاه كيفري يك ...راكه حاكي است خانم ((ج ))به اتهام صدور يك فقره چك بلامحل به شماره ...شعبه 16فوق الذكر محكوم به تحمل شش ماه حبس تعزيري وپرداخت جزاي نقدي معادل يك چهارم موجودي چك به عنوان تقريربه صندوق دولت گرديده درصورتمجلس منعكس نموده وسرانجام دادگاه درهمين جلسه پس ازكسب نظرمشاورمبادرت به صدورراي شماره ...نموده است وبه استدلال آنكه ((...دادسراي انقلاب برحسب نامه شماره ...خوانده راجزوافرادممنوع المعامله اعلام نموده واداره ثبت ...طي نامه شماره ...سندرهني رافسخ شده اعلام النهايه عنوان نموده كه برابرنامه شماره ...دفتراملاك بازداشتي ذيل شماره ...دادسراي انقلاب اسلامي ...مازاد شش دانگ بازداشت گرديده است كه باتوجه به مراتب مذكورنظربه اينكه خوانده ازافرادممنوع المعامله است وهمچنين مازادشش دانگ منزل مورد اختلاف دربازداشت دادسراي انقلاب اسلامي است كه متعلق حق غيرمي باشد مستندازماده 15قانون تشكيل محاكم حقوقي يك ودونظريه صادره ازناحيه اين دادگاه صحيح وموجه تشخيص ودرهردو قسمت (الزام به تنظيم سند رسمي ومطالبه وجه التزام )حكم به رد دعوي خواهان به كيفيت مطروحه صادرواعلام مي گردد...))اين راي درتاريخ 19/1/70 به وكيل خواهان ابلاغ گرديده وكيل خواهان نسبت به دادنامه فوق الذكردرخواست تجديد نظرنموده ونامه شماره ...داديارشعبه ششم دادسراي انقلاب ...استناد كرده وكيل تجديدنظرخوانده به شرح لايحه شماره ... پاسخگويي نموده ودادگاه شعبه اول حقوقي يك ...درتاريخ 12/5/70به عقيده خود باقي مانده وپرونده رابه ديوان عالي كشورارسال داشته كه پس از وصول به اين شعبه ارجاع گرديده است كه اعتراض وكيل تجديدنظرخواه و لايحه وكيل تجديدنظرخوانده درهنگام طرح پرونده ومشاوره قرائت خواهدشد. هيئت شعبه درتاريخ بالا تشكيل گرديد پس ازقرائت گزارش آقاي ...عضو مميزواوراق پرونده مشاوره نموده وچنين راي مي دهد:
((بسمه تعالي .اعتراض تجديدنظرخواه به حكم تجديدنظرخواسته وارد مي باشدزيرادادگاه به استنادنامه شماره ...دادياري شعبه ششم دادسراي انقلاب اسلامي ...ونامه شماره ...اداره ثبت ...به استدلال اينكه خوانده ازافراد ممنوع المعامله است و مازاد شش دانگ منزل مورد اختلاف در بازداشت دادسراي مذكورومتعلق حق غيرمي باشدحكم به رددعوي خواهان صادرنموده وحال آنكه مستفادازنامه دادياري فوق الاشعارآن است كه آن دادياري ضمن آن كه خوانده راازافرادممنوع المعامله معرفي نموده ولي دادگاه رادرصدور راي مقتضي محدود نكرده بلكه دادگاه رابه طور مطلق درصدور راي مجازدانسته وهمچنين نامه اداره ثبت ...صراحت دارد كه اعياني پلاك ...درتاريخ 25/10/67طبق نامه دادياري مزبوربازداشت گرديده يعني خوانده نه ماه قبل ازممنوع المعامله شدن اقدام به تنظيم قرارداداعياني خانه پلاك فوق الذكربا خواهان نموده است كه دراين صورت حقي ازخواهان نبايد تضييع شود و دادگاه مي بايست بااستعلام مجدد از دادسرا رفع اشكال نموده وسپس مبادرت به صدور راي مقتضي نمايدودرصورتي كه به فرض انجام معامله موخربرممنوع المعامله شدن مي بودچون اين امكان وجودداشت كه ازطرف مرجع توقيف كننده دستور رفع ممنوعيت صادرگرددوقبل ازرفع مانع نيزرد دعوي اجتناب ناپذير باشددراين صورت هم پرونده مقتضي صدورحكم به رد دعوي نمي بود وبا توجه به اينكه درتاييد تاخرممنوع المعامله شدن خوانده بر تاريخ تنظيم سند معامله دادياري شعبه دادسراي انقلاب اسلامي ...طي نامه شماره ...به طورصريح اعلام نموده انجام معامله بين متداعيين نسبت به سه دانگ مشاع ازاعياني خانه پلاك ...قبل ازممنوع المعامله شدن خانم ((ج ))بوده ورسيدگي وصدورحكم توسط دادگاه ازنظرآن دادسرابلامانع تشخيص گرديده است .بنابراين حكم تجديدنظرخواسته صحيحا"صادر نشده بنابه جهات مذكورنقض مي گردد.پرونده جهت رسيدگي مجدد به شعبه ديگر دادگاه حقوقي يك ...ارجاع محول مي شود.))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
82