رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده       :   9/5164
شماره دادنامه     :   400/17
تاريخ رسيدگي      :   14/8/70
تجديدنظرخواهانها  :   بانو((الف ))وبانو((ب ))باوكالت آقاي ((..)) وكيل دادگستري 
تجديدنظرخوانده    :   بانو((ج ))
فرجامخواسته       :   دادنامه شماره 6276/6/69صادره ازشعبه 19 دادگاه حقوقي ...
مرجع رسيدگي       :   شعبه هفدهم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه         :   آقايان ...

خلاصه جريان پرونده :ابتداتجديدنظرخوانده با وكالت آقاي ...وكيل دادگستري به طرفيت تجديدنظرخواهانهادادخواستي به خواسته الزام به تنظيم سندرسمي انتقال شش دانگ يك باب خانه پلاك ثبتي شماره ...در بخش 11...موضوع قراردادمورخ 30/8/66تنظيمي دفتر...ودستورموقت مبني برمنع نقل وانتقال ورقبه مذكورتاپايان رسيدگي درماهيت دعوي مقوم مبلغ دو ميليون وده ريال به دادگاه حقوقي يك ...تسليم و تقاضاي رسيدگي وصدورحكم به شرح دادخواست رانموده است .پس ازجري تشريفات قانوني وتعيين وقت رسيدگي واستعلام وضعيت ثبتي پلاك مورد دعوي از اداره ثبت اسنادواملاك ...وتجديد جلسات به علل منعكس در پرونده و واستماع مدافعات طرفين دعوي به شرح منعكس درصورتمجلس مورخ 1/4/67 وكيل تجديدنظرخوانده به خلاصه اعلام كرده است :خواندگان به موجب مستندات پيوست وبراساس مبايعه نامه مورخ 30/8/66شش دانگ يك باب خانه قديمي كلنگي به پلاك ثبتي 768/33واقع دربخش 11...رابه ثمن مقيددرمبايعه نامه به موكل به بيع قطعي فروخته وقسمتي ازثمن معامله رانقدا" دريافت ومقرربوده درتاريخ 30/9/66دردفتراسنادرسمي به موكل تحويل دهندكه موكل باآمادگي ضمن تهيه بقيه ثمن معامله كه بافروش همگي هستي اش فراهم شده ودر دوفقره چك بانكي به نام شوهرموكله است و مويد اين معني است در دفترخانه حاضرنشده ولي براساس گواهي دفتر اسنادمذكورنامبرده ازحضوردردفترخانه وامضاءسند رسمي انتقال خودداري نموده لهذاباعنايت به مراتب ومستندات استدعاي صدورحكم برمحكوميت خواندگان به الزام به حضوردردفترخانه وامضاءسندرسمي انتقال رقبه موردمعامله ضمن محكوميت نامبردگان به خسارات دادرسي وحق الوكاله وبراساس اصول تسبيب ولاضررازمحضردادگاه نموده است .
ضمنا"چون خواندگان قصدفروش رقبه مورد معامله را به ديگري دارند تقاضاي صدوردستورموقت مبنيبرمنع نقل وانتقال پلاك مذكورتا پايان رسيدگي وصدور راي درماهيت دعوي مورد استدعاست .پس ازجري تشريفات قانوني وتعيين وقت رسيدگي واستعلام وضعيت ثبتي پلاك مورد دعوي از اداره ثبت اسناد واملاك بخش 11...درتاريخ 1/4/67 دروقت مقررشعبه 35دادگاه حقوقي يك ...پس ازرسيدگي واستماع مدافعات طرفين دعوي و كسب نظرمشاورحقوقي ختم رسيدگي را اعلام وبه موجب نظريه كتبي مورخ 8/4/67بنابه جهات ودلايلي كه درنظريه ذكركرده دعوي خواهان به نظر دادگاه ثابت تشخيص مستندا"به مواد 22221910 قانون مدني به الزام خواندگان مبني برحضوردرقبال دريافت بيست وسه ميليون ريال وجه ثمن موردمعامله اظهارنظرمي شود.پس ازابلاغ نظريه دادگاه به طرفين دعوي خواندگان نسبت به نظريه دادگاه معترض و باتسليم لايحه اعتراضيه اظهارداشته اند نهايت تاسف نظريه دادگاه مشعربراينكه بايددردفتر اسنادرسمي شماره 40...معامله برمبناي قرارداد مورخ 30/8/66 دفتر معاملات ...بوده وزماني كه اين قراردادراامضاءكرده ايم بادرنظرگرف تن شرايطمندرج امضاءشده ازجمله شرط ضمني قولنامه كه صريحا"نوشته است (هرگاه فروشنده درظرف مدت مقرره حاضربراي عقدمعامله نشودعلاوه بر ردمبلغ دريافتي بابت بيعانه متعهداست مبلغ دوميليون ريال مجانا" بلاعوض دروجه خريداربپردازد)باصراحتي كه دراين قولنامه قيدشده كه اگرحاضربه انجام معامله نشديم دوميليون ريال مجانا"بپردازيم وحاضر به پرداخت مبلغ مذكورهستم واين شرط به امضاءطرفين معامله ومورد قبول قرارگرفته نمي دانيم به چه مناسبت دادگاه به اين قسمت كه از شروط اصلي معامله مي باشدتوجه نفرموده وماراملزم ومجبوربه انجام معامله كه صرفا"قولنامه بوده وبيع عقدي انجام نشده نموده است و تقاضاي رسيدگي واحقاق حق راكرده است .
شعبه 35 دادگاه حقوقي يك ...پس از ملاحظه لايحه اعتراضيه خواندگان پرونده راجهت رسيدگي به اعتراض معترض به ديوان عالي كشور ارسال داشته است كه پرونده به اين شعبه ارجاع واين شعبه به موجب دادنامه شماره ...چنين راي داده است اعتراض خواندگان مالا" وارد است زيرا نوشته مورخ 30/8/66 صرفا" قراردادي است كه بين اصحاب دعوي جهت انجام معامله رسمي منعقد شده است كه باتوجه به عدم تحويل ملك و نيزعدم پرداخت وجه قراردادازنظرموازين شرعي وقانوني معامله تحقق نياقته است وباعنايت به اينكه ضمن قولنامه درمقام عدم انجام معامله وجه التزام معين شده است كه بااين وصف هريك ازطرفين دعوي درمقام عدم انجام معامله ملزم به پرداخت وجه التزام مي باشندبنابه مراتب اعتراض خواندگان راموجه تشخيص وپرونده رادر اجراي ماده 15 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودوبه شعبه 35دادگاه ...ارسال مي دارد. پس ازوصول پرونده به شعبه 35 دادگاه حقوقي يك ...دادگاه مذكور در تاريخ 4/11/67دروقت فوق العاده ختم رسيدگي رااعلام وبه موجب دادنامه شماره 67480پس ازذكرمقدمه اي ازجريان دعوي بنابه جهات ودلايلي كه در دادنامه ذكركرده دادگاه دعوي خواهان راثابت تشخيص وباتوجه به راي شماره ...شعبه 27ديوان عالي كشورمستندا"به مواد22321910 قانون مدني وبااستفاده ازماده 15 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك و دو راي برمحكوميت خواندگان برالزام به حضوردر دفترخانه اسناد رسمي شماره 40...وياسردفترخانه موردتوافق ديگري وتنظيم سندرسمي انتقال ملك موردمعامله موصوف به نام خواهان رادرقبال دريافت بيست و سه ميليون ريال بقيه ثمن موردمعامله وتحويل خانه پلاك يادشده به خواهان صادرواعلام مي نمايدخسارات دادرسي چون مغايرباموازين شرعي شناخته شده لذاحكم به رداعلام مي گردد.پس ازابلاغ دادنامه به تجديدنظرخواندگان وكيل آنان نسبت به دادنامه صادره معترض وباتسليم دادخواست تجديد نظرتقاضاي رسيدگي ونقض دادنامه تجديدنظرخواسته راكرده است و در لايحه تجديدنظرسه صفحه اي ضمن اعتراض به دادنامه تجديدنظرخواسته و چتكرارمطالب قبلي درخاتمه تقاضاي نقض دادنامه تجديدنظرخواسته رد كرده است درتاريخ 7/9/69هيئت شعبه تشكيل گرديدوپس ازبررسي اوراق پرونده ختم رسيدگي رااعلام و به موجب دادنامه شماره ...چنين راي داده است :
اعتراض وكيل تجديدنظرخواه مالا"وارداست زيرابطوريكه ضمن دادنامه شماره 15632/9/67اين شعبه تصريح گرديده است نظربه مفاد قولنامه مورخ 30/8/66طرفين باشرايط مندرج درآن قراردادي بايكديگرمنعقدو انجام معامله راموكول به تنظيم سندرسمي نموده اندوتحويل وتحول هم به عمل نيامده است ونظربراينكه باتوجه به مفادسند مزبور و ساير محتويات پرونده عقدبيع شرعا"وقانونا"محقق نگرديده ودرمقام امتناع هريك ازطرفين ازانجام رسمي و وجه التزام معين شده است وبااين كيفيت الزام تجديدنظرخواه وبه تنظيم سندرسمي موجه وقانوي نمي باشدبنابه مراتب دادنامه تجديدنظرخواسته رانقض وپرونده {ر} جهت رسيدگي به شعبه ديگردادگاه حقوقي يك ...ارسال مي دارد.
پس ازوصول پرونده به دادگاه حقوقي يك ...وارجاع پرونده به شعبه نوزدهم دادگاه حقوقي يك ...واستعلام وضعيت ثبتي پلاك مورددعوي از اداره ثبت اسنادواملاك ...وصول پاسخ آن اداره وتعيين وقت درتاريخ 6/6/69 دروقت مقررشعبه 19 دادگاه حقوقي يك ...پس ازبررسي اوراق پرونده وملاحظه لوايح وكيل خواهان وكسب نظرمشاورحقوقي ختم رسيدگي رااعلام وبه موجب دادنامه شماره ...پس ازذكرمقدمه اي ازجريان دعوي چنين راي داده است :نظربه اينكه پاسخ اداره ثبت ...به استعلامات دادگاه ازمالكيت خواندگان نسبت به شش دانگ يكباب خانه دعوي در زمان تنظيم قراردادمورداستناد حكايت دارد ونظربه اينكه مندرجات قراردادمورخ 30/8/66 مستنددعوي كلا"ازقصدورضاي طرفين درانعقادعقد بيع وانتقال يك باب خانه موردبحث ازجانب خواندگان به خواهان در قبال ثمن معين وتعهدطرفين به تنظيم سندرسمي وتحويل عوض در دفتر خانه اسنادرسمي درموعد معين دلالت داردو شرايط مندرج در قرارداد مذكورمبني برالزام متعاملين به انجام تشريفات معامله وتنظيم سند رسمي واسقاط خيارغبن ازآنان وتاكيدبراختيارهريك ازطرفين به مراجع قانوني جهت الزام طرف ممتنع ازانجام تعهدات مذكور تماما" مبين وقوع عقدمذكورو تنجيزآن مي باشد ونظربه اينكه قبض بيع جزدرمورد استثناء مذكوردرقسمت اخير ماده 364 قانون مدني شرط صحت عقد بيع نمي باشدو مطابق ماده 394 قانون مرقوم {...} درخصوص پرداخت ثمن معامله تنهامكلف به تاديه آن درموعدومحل مقررمي باشدوباعنايت به مراتب مذكور توافق طرفين دايربه تحويل مبيع وپرداخت معامله در دفترخانه اسنادرسمي ودرزمان تنظيم سندرسمي انتقال تاثيري درصحت وقوع عقدنداردونظربه اينكه منظودنمودن وجه التزام درقراردادمذكور والتفات به ساير شرايط مورد توافق طرفين منحصرا" مبين استحكام قراردادمذكورتلقي مي شودونظربه اينكه هيچ گونه دليل يامدركي كه براقاله قراردادويافسخ آن به علت قانوني دلالت نمايدابرازوارائه نگرديده است لذامستندا"به مواد مرقوم وحسب مستفادازمقررات ماده 15 قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودوحكم به الزام خواندگان به تنظيم سندرسمي انتقال يك باب خانه پلاك مرقوم درقبال دريافت مبلغ بيست وسه ميليون ريال باقي مانده ثمن معامله صادرواعلام مي دارد. پس ازابلاغ دادنامه به تجديدنظرخواهانهاآنان نسبت به دادنامه صادره معترض وبا تسليم دادخواست تجديدنظر تقاضاي رسيدگي ونقض دادنامه تجديدنظرخواسته راخواستار گرديده اندودرلايحه تجديدنظرضمن اعتراض به دادنامه تجديدنظر خواسته وتكرارمطالب قبلي درخاتمه تقاضاي رسيدگي ونقض دادنامه تجديدنظرخواسته واحقاق حق راكرده اند.تجديد نظرخوانده درلايحه پاسخيه تجديدنظرضمن جواب گويي به ايرادات وكيل تجديدنظرخواهانهاتقاضاي ابرام دادنامه تجديدنظرخواسته راكرده است . اوراق پرونده ولوايح تجديدنظردرموقع شوروبررسي قرائت شد.
هيئت شعبه درتاريخ 14/8/70 تشكيل گرديدوپس ازقرائت گزارش تنظيمي واوراق پرونده ولوايح تجديدنظرمشاوره نموده وچنين راي مي دهد: ((بسمه تعالي .اعتراض تجديدنظر خواهان مالا" وارد است زيراطبق قولنامه مورخ 30/8/1366 طرفين قراردادجهت انجام معامله رسمي در دفترخانه اسنادرسمي قراردادمذبور رامنعقدو مقررداشته اندكه خانه پلاك بخش 11... درموقع تنظيم سنددرمحضربه خريدارتسليم وكل قيمت موردمعامله به مبلغ دوميلون وپانصدهزارتومان تماما"درمحضرپرداخت گرددو فقط مبلغ دوميليون ريال بابت بيعانه طي چك به خانم ((ج )) داده شده است ونظربراينكه طبق قولنامه مزبورايجاب وقبول وقبض و اقباض بين طرفين به عمل نيامده وفقط توافق به انجام معامله رسمي بين آنان شده است لذانظردادگاه دايربرتحقيق وقوع بيع موجه به نظر نمي رسدوبه خصوص آنكه صبق بند 2 قراردادطرفين متعهدشده اندكه ظرف مدت سي روزدردفتراسنادرسمي شماره 4...حاضروتشريفات انجام معامله راكه عبارت ازتنظيم سندرسمي ورد ثمن معامله است بجاآورند كه اين خودنيزمويداستدلال فوق مي باشدنظربراينكه به موجب قراردادتنظيمي طرفين هريك شرط نموده اندكه چنانچه ظرف مهلت مقرربراي عقدمعامله حاضرنشوندمبلغي بعنوان وجه التزام به طرف ديگرپرداخت نمايندوبا اين وصف هريك ازآنان درصورت تخلف ازانجام شرط ماخوذبه انجام شرط مبني برپرداخت وجه التزام ميباشدورويه اصراري شماره 96 7/9/68 شعبات حقوقي ديوان عالي كشورنيزدراين خصوص صادرگرديده است بنابه مراتب دادنامه فرجام خواسته رابلحاظ عدم رعايت موازين قانوني نقض وپرونده راجهت رسيدگي به شعبه ديگر دادگاههاي حقوقي يك ... ارسال مي دارد.))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
82