رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده     :    239/5690و29/5743
شماره دادنامه   :    156و1559/9
تاريخ رسيدگي    :    5/12/70
تجديدنظرخواه    :    (الف )به وكالت ازطرف شركت شيمياي صنعتي ...
تجديدنظرخوانده  :    آقاي (الف )
فرجامخواسته     :    دادنامه شماره 134/21133/2/70 شعبه 22 دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي     :    آقايان ...
هيئت شعبه       :

خلاصه جريان پرونده :آقاي (الف ) طي دادخواستي كه به وكالت از طرف شركت شيميايي وصنعتي ...وبه طرفيت آقاي (ب )به دادگاه تقديم داشته وبه استنادسندعادي مورخ 5/8/1361كه حاكي است آقايان (ب )و(ج ) سه دانگ مشاع از شش دانگ يك قطعه زمين به پلاك ثبتي ...رابه شكل كارخانه رنگ سازي درآمده به شركت ... فروخته اند خواستار الزام خوانده به حضوردردفترخانه اسنادرسمي وتنظيم سندرسمي نسبت به يكدانگ و نيم ازملك فوق كه متعلق به خوانده بوده است شده است .آقاي (ب )نيز طي دادخواستي تقابلي كه عليه شركت ... تقديم داشته و به استناد سند عادي مورخ 24/12/1364 كه حاكيست همان ملك درتاريخ مزبور به مبلغ يكصدوبيست ميليون ريال ازطرف آقاي (ب ) و (ج ) به شركت فروخته شده اعلام داشته باتنظيم سندمورخ 24/12/1364 سند مورخ 5/8/1361 باطل شده است وخواستار صدور حكم بر بطلان سند مورخ 5/8/1361 شده است . دادگاه هردو پرونده راتوام ونسبت به آن رسيدگي كرده وپس ازرسيدگي واخذ نظريه مشاور چين نظر داده است :(در پرونده كلاسه 68/218 شركت شيميايي وصنعتي ...بامديريت عامل آقاي (د)به وكالت (س )عليه آقاي (ب )درخواست الزام به حضوردردفترخانه وتنظيم سندرسمي انتقال نسبت به يكدانگ ونيم مشاع ازشش دانگ پلاك ...موضوع قرارداد عادي مورخ 5/8/61رانموده است وآقاي (ب )درپرونده كلاسه 68/542 متقابلا"باوكالت آقاي (ش )به طرفيت شركت شيميايي وصنعتي ...درخواست ابطال قرارداد مورخ 5/8/61رابه استنادقرارداد عادي مورخ 24/12/1364 نموده است كه به لحاظ ضرورت رسيدگي توامان هردو پرونده قرار رسيدگي توامان صادرودرپاسخ استعلام وضعيت ثبتي مضبوط درپرونده مالكيت آقاي (ب ) رابه نسبت يكدانگ ونيم مشاع ازشش دانگ مذكورحكايت مي كندوازجانب طرفين هردودعوي نسبت به اصالت هردو قراردادعادي مورخ ...و...از جهت صحت امضاءطرفين درذيل قراردادهاترديدوانكاري به عمل نيامده است لكن خواهان دعوي اصلي قرارداد عادي مورخ 2/12/62 باطل وغير موثردرقضيه اعلام وبدين نحودرقبال توضيح مقرردرجلسه مورخ 30/2/61 اين دادگاه كه باتوجه به اينكه موضوع قرارداد مورخ  24/12/64با تغييرميزان ثمن معامله بوده بدون اينكه فروشنده و خريدار تغيير پيدانمايدودرصورت بقاءمعامله موضوع قرارداد 5/8/61 ضرورت تنظيم قراردادمورخ 24/12/64 چه بوده وكيل خواهان دعوي اصلي اعلام پاسخ نمود كه چون يك دانگ ونيم مشاع از شش دانگ سهمي آقاي (ب ) در پلاك موضوع دعوي به اعتبارمعامله موضوع سندعادي مورخ 5/8/61درمالكيت شركت ...درآمده فلذامالكيتي براي آقاي (ب )باقي نمانده تا معامله در 24/12/64 موقعيت قانوني پيدا نمايد و معامله موخر رابه لحاظ مستحق للغيربودن موردمعامله باطل وبلااثر درقضيه اعلام نموده است كه از نظر دادگاه با عنايت بر اينكه اصالت و امضاءهاي منتسب به فروشنده وخريداردرذيل اين قرارداد موردترديد واقع نشده ونسبت به سمت مديرعامل و عضوء هيئت مديره شركت ... در اين قرارداد عنوان خريدار راجهت شركت مذكور دارند نيزبحث وترديدنشده ودرآگهي شماره 3111281/5/61 روزنامه رسمي در رابطه با تغييرات شركت نيز مدير عمل ورئيس هيئت مديره آقايان (ك )و (ب ) امضاكنندگان ذيل قرارداد مورخ 24/12/64به عنوان خريدارمي باشندوتغييرات مقرر درآگهي مورخ 12/10/66 در روزنامه رسمي رئيس و هيئت مديره تاثير در تصميمات متخذه در 24/12/64نخواهد داشت واينكه در معاملات موضوع سند عادي مورخ 5/8/61كه فروشنده آقاي (ب )بوده خريدار شركت ... يا مديريت عامل آقاي (ك ) بوده و در سند عادي مورخ 24/12/64 نيز كه احد از فروشندگان ...است خريدارشركت سهامي خاص ...بامديريت عامل (ك )ورياست هيئت مديره (ب )است وموضوع موردمعامله نيزدر هر دو يك دانگ ونيم مشاع ازشش دانگ پلاك موضوع دعوي است بنابراين معامله موخر كه موضوع سندعادي مورخ 24/12/64مي باشدبا غيرنبوده تاانجام معامله غير و نتيجتا"مستحق للغيربودن مبيع موردپيدانمايدبلكه دراين قرارداد طرفيت معامله وموضوع قراردادراعينا"همان طرفين معامله موضوع مبيع مقرردرسندعادي مورخ 5/8/61 مي باشدالنهايه به بيان ديگرآن دراين حالت چنانچه معامله موخرمورخ ...براقاله وبلااثرشدن قرارداد مورخ ...حكايت ننمايدمسلما"برتبديل قرارداداوليه به قرارداد موخربا شرايط مقرردراين قرارداددلالت دارد وبااستقرار رضايت طرفين بر قراردادموخرواينكه طرفين هردوقراردادازجهت متعاملين افرادواحدي مي باشندبه اصالت قراردادمعامله موخرموجبي جهت بقاءواستقرارمفاد قرارداداوليه باقي نمانده وطرفين باپذيرش مفادقراردادمورخ .... بلااثرو كان لم يكن نموده اند وچون خريدارهمان خريداراوليه بود مستحق للغيربودن حادث نمي گرددچه مستحق للغيربودن موردمعامله در حالتي است كه خريدارمعامله دوم فردي غيرازخريدارسنداوليه باشددر حالي كه درمانحن فيه خريداردرهردوسندشركت ...باهمان مديرعامل و همان هيئت مديره بوده است علي القاعده درتصميمات شركتهاي تجاري تصميمات موخرنسبت به تصميمات مقدم شركت تاحدي كه باتصميمات اوليه مي باشدمربوط بهحق وحقوق خودشركت است تصميمهاي مقدم رالغووباطل مي داردبنابراين چون هيج دليلي برمعلول بودن اراده ورضاي شركت .. درتنظيم وانعقادقراردادمورخ ...ارائه نگرديده ودراين قراردادنيز موضوعات مقرردرقراردادمورخ ...باشرايط ووضعيت جديدموردلحاظ قرار گرفته فلذاقرارداداوليه اثروجودي خودراازدست داده وبه قرارداد موخرتبديل وتغييروضعيت داده است كه درچنين كيفيتي قانونا"موردي جهت الزام خريدار(به نظرفروشنده صحيح باشد)درحضوردر دفترخانه و تنظيم سندبراساس مفادقراردادمورخ ...نميباشدواين قراردادتلويحا" لغووبلااثرگرديده است وچون تنظيم سندبراساس شرايط وموازين مقرر قراردادمورخ ...خواسته نشده باقابل پذيرش تشخيص نبودن دعوي تقابل بربي اعتباردانستن قراردادمورخ 5/8/61 ونتيجتا"بررددعوي خواهان اصلي شركت ...برالزام به تنظيم سندرسمي براساس قراردادمورخ ... دررابطه به يكدانگ ونيم پلاك موضوع دعواوملحقات آن اظهارنظر مي گردد ودرموردتلفن شماره ...باتوجه به پاسخ شماره ...اداره مخابرات ناحيه ...كه مالك آن شركت ...شناخته شده موجبي جهت الزام باقي نيست ودعوي موضوعا"منتفي مي باشد.
آقاي (الف )وكيل شركت ...به اين نظراعتراض كرده ودرلايحه مشروحي كه تقديم داشته اظهارداشته است كه درهنگام تنظيم قراردادمورخ .. ملك موردمعامله جزواموال شركت موكل ودرمالكيت آن بوده است حال اگر (ب )و...تصميم گرفته اندكه ملك مشاعي راكه درمالكيت شركت موكل بوده مجددا"به فروش برساندچنانچه اين كارمستحق للغيرنيست پس چه چيزي مي تواندباشدواضافه كرده است كه مديران يك شركت تجاري در مقابل سهامداران درحكم امين ووكيل هستندوبايدرعايت مصلحت وغبطه آنان رابنمايند.آقاي (ب )چه درزمان تنظيم قراردادمقدم وچه درهنگام تنظيم قراردادموخررياست هيئت مديره شركت راعهده داربودويك بار مبلغ شانزده ميليون ريال ودرباردوم مبلغ شصت ميليون ريال ازشركت دريافت وبه جيب خودسرازيركرده است ونتيجتا"نظريه دادگاه رامخدوش دانسته وخواستارعدم تاييدآن شده است .شعبه نهم ديوان عالي كشور پس ازرسيدگي طي دادنامه شماره ...چنين راي داده است : (برنظريه دادگاه اشكال وارداست زيراسند عادي مورخ پنجم آبانماه شصت ويك داراي اركان يك بيع كامل شرعي وقانوني مي باشد و تا مادامي كه بيع مزبورازطرف قانوني ازقبيل اقاله ويافسخ وامثال آن ازاعتبار نيفتاده باشد.مستندا" به مادتين 219 و 220 قانون مدني معتبربوده ونمي توان نسبت به مالي كه موردبيع قرارگرفته مجددا" معامله اي انجام دادووحدت متعاملين نيزنمي تواندتوجيه گرنظريه دادگاه باشدلذانظريه معترض عنه كه مخالف مراتب مذكوراست تنفيذ نمي گردد)
پس ازاعاده پرونده به دادگاه ،دادگاه بااستفاده ازماده 15قانون تشكيل دادگاههاي حقوقي يك ودوبه نظرخودباقي بوده ومفادنظريه خود رابه صورت راي نگاشته است كه شركت شيميايي صنعتي ...ازراي دادگاه تجديدنظرخواسته ودرلايحه ضميمه دادخواست اظهارداشته جهات و دلايل اعتراض اين شركت نسبت به دعوي متقابل همان است كه وكيل محترم شركت آقاي (الف )برلوايح تقديمي خوددردعوي اصلي مطرح و مشروحا" بيان داشته اندوراي صادرازدادگاه راغيرقانوني وغيرشرعي دانسته وخواستار نقض آن شده است .
آقاي ...به وكالت ازطرف آقاي (ب )طي لايحه اي كه درپاسخ دادخواست و لايحه تجديدنظرخواه ارسال داشته است كه آقاي (ب )و موكل به جهت كسب اعتبارمالي بيشتر براي شركت ...كه مالكيت آن متعلق به خود و خانواده شان مي باشد طي قرارداد صوري مورخ 5/8/61 قراردادي مبني بر واگذاري كارخانه ... با شركت ... منعقد مي نمايد و چنانچه به صورتجلسه مورخ ...توجه فرمايندوكيل شركت ...ازارائه دليل لازم بر پرداخت حتي ريالي بابت ثمن معامله عاجزبوده كه اين امرخود مبين بطلان قرارداد... و حتي قرارداد... مي باشد و اين قرارداد و اين قراردادهاصرفا"براي كسب اعتبارمالي بيشتربراي شركت خودشان بوده است و خواستار ابرام دادنامه شده است كه لوايح طرفين هنگام شور قرائت خواهد شد.ضمنا" رئيس اداره كل ناحيه ... طي نامه شماره ... خطاب به شعبه 22 دادگاه حقوقي يك ...ارسال داشته در مورد تلفن شماره ...چنين نگاشته است :محترما"پيرونامه شماره ...وعطف به نامه ... اعلام مي دارد سوابق پرونده تلفن شماره فوق به نام آقاي ...به ثبت رسيدهودرنامه قبلي اين اداره اشتباها" به نام محل استفاده اعلام شده است .ضمن پذيرش مراتب جهت اطلاع به آگاهي رسيده شايان ذكراست تلفن مذكور درتاريخ ...به شماره ... تبديل گرديده است .
هيئت شعبه درتاريخ بالاتشكيل گرديد.پس ازقرائت گزارش آقاي ...عضو مميز واوراق پرونده دادنامه شماره 1234/123مورد تجديدنظرمشاوره نموده چنين راي مي دهند:
((بسمه تعالي .بر راي موردتجديدنظراشكال وارداست زيرابه طوري كه در راي شماره ...اين شعبه قيد شده است 1.سند عادي مورخ ...داراي اركان يك بيع كامل شرعي وقانوني مي باشدوباتنظيم سند فوق الذكر ملك موردبحث به ملكيت شركت ...درآمده است وفروش مجددملكي كه در تملك شركت است به همان شركت بااينكه فروشنده ديگرمالكيتي نداشته جايزنست 2.خريدار ملك شركت ...است كه داراي شخصيت حقوقي جدا از شخصيت صاحبان سهام است كه سهامداران بخصوص مديرعامل كه در حكم امين نسبت به اموال شركت مي باشندنمي توانندنسبت به آن معامله اي كه موجب تضررشركت شودانجام دهند3.دادگاه در راي خوداسنادتنظيمي راقراردادتلقي {كرده }ونتيجه گرفته است كه با تنظيم قرارداد بعدي كه مغايرقراردادقبلي كان لم يكن محسوب است و حال آنكه سند عادي مورخ ...به طوري كه مذكورشدسندعقدبيع است نه قرارداد ساده و به محض وقوع عقدبيع خريدارصاحب ملك وفروشنده صاحب ثمن مي گرددوطبق ماده 223قانون مدني هرمعامله كه واقع شده باشد محمول برصحت است و فسادمعامله مزبوروبافسخ يااقاله آن به ثبوت نرسيده است 4.اظهارت آقاي وكيل تجديدنظرخواه مبني برصوري بودن معامله نيز فاقد دليل است زيرا ذيل سند مورخ 5/8/61 صريحا"قيدشده است كه مبلغ سي ودو ميليون ريال وجه نقد بابت ثمن معامله به فروشندگان تسليم گرديده است وفروشندگان نيزذيل سندراامضاء ودر واقع اقراربه دريافت وجه مزبورنموده اند 5.درمورد نظر دادگاه نسبت به تلفن نيزبا توجه به نامه شماره ...اداره كل ناحيه ...كه مفادا"حاكي ازعدم انتقال تلفن به شركت ... است نيز اشكال وارداست كه بالحاظ  نامه  فوق الذكر دادگاه نسبت به آن اتخاذ تصميم خواهندفرمود.باتوجه مراتب مذكور درفوق راي مورد تجديدنظرمخدوش بوده وبانقض آن پرونده جهت رسيدگي به شعبه ديگردادگاه حقوقي يك ...ارجاع مي گردد))

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
81