رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده    :  8/7503
شماره دادنامه  :  520/25
تاريخ رسيدگي   :  3/9/1372
فرجامخواه      :  آقايان وبانوان 1.(الف )2.(ب )3.(پ )4.(ت )
فرجامخوانده    :  بانوان 1.(س )2.(ش )3.(د)4.(ر)5.(ز)
فرجامخواسته    :  دادنامه شماره 72/201صادره ازشعبه اول دادگاه حقوقي يك ...
مرجع رسيدگي    :  شعبه 25ديوان عالي كشور
هيئت شعبه      :  آقايان ...

خلاصه جريان پرونده :درتاريخ 7/12/69آقاي (ج )به وكالت از بانوان و آقايان (الف )و(ب )و(پ )و(ت )و(ث ) به طرفيت بانوان (س ) و(ش )و(د)و(ر)و(ز)دادخواستي به خواسته الزام به تنظيم سند رسمي انتقال مقوم به مبلغ 2100000ريال تقديم داشته وتوضيح داده است كه 6دانگ يك باب مغازه جزوپلاك 1147و نيزدو باب مغازه وقسمت اندروني آن جزو پلاكهاي 2829و2825 وهمچنين 3باب دكان متصل به هم ازپلاك 1131واقع دركوي ...طبق 3فقره ...اجاره نامه هاي رسمي به عناوين انبار قنادي و كافه قنادي و كارگاه شيريني سازي مورداجاره مورث متداعين بوده كه در سال 59 فوت شده است .خواندگان به اتفاق ساير وراث طبق مبايعه نامه مورخ 14/4/65كليه حقوق وسهم خود رابا كليه اثاثيه ولوازم ماشين آلات ومتعلقات وتبعات اعم ازبرق وتلفن وغيره را درقبال ثمن معيني به موكل رديف 1 و مرحوم اسمعيل مورث موكلان رديفهاي 2تا5 فروخته ومتعهد شده اند كه به مجرد مراجعه خريداران براي ثبت معامله حاضرشوندوبه استناد گواهي حصر وراثت وقيم نامه 3/9/69واجاره نامه هاوظهرسندعادي 14/4/65تقاضاي رسيدگي نموده است . آقاي (ه)به وكالت ازخواندگان وارد شده ودرجلسه دادرسي اظهارداشته مستندبيع نامه نيست وقولنامه است كه الزام آورنيست ومورد تعهدهم به تصريح مشخص نيست وسرقفلي موجوديت استقلالي ندارد وبه تبع منافع ملك قابليت نقل وانتقال داردكه آن هم مقيد به جلب رضايت مالك است كه جلب نشده است وعلاوه براين مطابق تبصره 2ماده 15 قانون روابط موجرومستاجر انتقال سرقفلي جزباسندرسمي اعتبارندارد وتعهد نيز مبهم است وپول به موكلين پرداخت نشده است .خواهانهادرصورتي مي توانند اجراي تعهدطرف خود راطالب باشند كه درابتداي امربه تعهدخود عمل كرده باشنديعني پرداخت يك ميليون ريال به طورنقد ياپرداخت مابقي طي يك سال درحالي كه پس ازگذشت 5 سال خواهانهابه تعهد خودعمل نكرده اندوعدم انجام تعهديك طرف به طورقهري وطبيعي متضمن فقدان تعهد طرف ديگراست .شعبه 3 دادگاه حقوقي يك ...پس ازختم مذاكرات چنين انشاءراي نموده است :
...مستند...قولنامه است وقيدعنوان تعهدنامه درصدرمستند نيز مبين به اين معني است وذكرعناويني ازقبيل :(هريك ازورثه ...مكلف به فروش مي باشند.)و:(وراث نامبرده محق هستندهرماه بابت هرسهم تا زمان انتقال قطعي 15000 ريال بابت سودحاصل ازفروش مغازه قنادي از(الف )دريافت نمايند.)...دلالتي ديگر...به قولنامه دارد... ترتيبات ...ضمن عقدلازم صورت نگرفته ...فاقداعتبار...است ...دادگاه نظربه رد دعوي مطروحه دارد...وپرونده رابااعتراضنامه واصله به ديوان عالي كشورارسال داشته كه منتهي به صدوردادنامه 70/493 به اين شعبه شده است :
(...دادگاه مستند دعوي را...قولنامه مي داندكه ازاين حيث اشكال ... واردنيست النهارنظربه رد دعوي به لحاظ اينكه :(چون ترتيبات مقرر درسند مفصله الذكرضمن عقد لازم نگرفته ...الزام ...وجاهتي ندارد) مغايرباماده 10 قانون مدني است ومي بايست باتوجه به متن اين سند ولحاظ مقررات مربوط نسبت به آن رسيدگي واتخاذتصميم گردد...)
دادگاه متعاقبا"درتاريخ 29/11/70 به وقت فوق العاده پايان دادرسي رااعلام وچنين انشاءراي كرده است :(...صرفنظرازاستدلالات مقيد درنظريه دادگاه حسب بخشنامه شماره 6059/610/2/62 شوراي عالي محترم قضايي وقت ...آنچه كه صرفا"قولنامه است وترتيب مقرر درآن ضمن عقدلازم انجام نگرفته وتعهدنشده اعتبارقانوني وشرعي ندارد دادگاههانمي توانندطرفين راالزام به وفانمايند ومفاد ماده قانون مدني ...درمانحن فيه جاري وساري نمي باشد...راي به رد دعوي صادرو اعلام مي نمايد.)باتجديدنظرخواهي وكيل خواهانهادادنامه نقضي شماره 71/596 به اين شرح ازاين شعبه صادرگرديده است :

(به تجويزماده 10 قانون مدني :قرارهاي خصوصي نسبت به كساني كه آن رامنعقدنموده انددرصورتي كه مخالف صريح قانون نباشدنافذ است . باالتفات به اينكه بخشنامه به هرحال نمي تواندتاقض قانون معتبرو لازم الاجراباشدنظربه اينكه مستند دعوي هم ازمصاديق قراردادهاي خصوصي مذكوردرهمان ماده مي باشدودرباب اينكه مفاداين سند مخالف صريح قانون است استدلال موجهي به عمل نيامده بنابراين رد دعوي صرفا"به اين جهت كه قولنامه چون ضمن عقد لازم تنظيم نشده وفق بخشنامه شوراي عالي سابق قضايي قابل پذيرش نيست موجه به نظر نمي رسد وبامفاد ماده 10 قانون يادشده نيزمنافات داردعلي هذا دادنامه ...مخدوش است بانقض آن رسيدگي به شعبه ديگرحقوقي يك ... محول مي گردد.)
شعبه اول دادگاه صادركننده حكم كه عهدداررسيدگي پس ازنقض شده است درتاريخ 1/3/72 به وقت مقررپس ازختم مذاكرات پايان دادرسي رااعلام وچنين انشاءراي نموده است :(...گذشته ازاينكه انتقال سرقفلي ملازمت باانتقال منافع مورداجاره داشته وانتقال آن باحفظ مالكيت منافع امكان پذيرنيست ودرقضيه موردبحث كه ...حق انتقال به غيراز مرحوم (ك )مورث متداعيين ومستاجراصلي سلب شده است الزام به رسمي دكاكين مورد گفتگو نسبت به سهم خواندگان بنابرمستفادازمواد 10و19قانون رولبط موجرومستاجر...معارض حقوق موجرين بوده و بدون اجازه ...فاقداثرقانوني است ...ادعاي وكيل خواهانها مبني براينكه مستند مذكور مبايعه نامه مي باشد برخلاف مفاد و مدلول مستند مذكور بوده وبدون دليل است ...خواهانهامي بايستي ثابت كنندكه تعهدات خود را در مورد پرداخت به موقع مبالغي كه در تعهدنامه قيدشده انجام داده اند زيرا در تعهدات متقابل انجام تعهديك طرف ملازمه باانجام تعهدطرف ديگربه همان نحوي كه اراده كرده اند دارد.چه اينكه اراده طرفين با توجه به نوسانات قيمتها در بازار مبتني براين بوده كه بهاي موردمعامله ومبلغ تعيين شده ازبابت سودفروش مغازه قنادي در همان زماني كه تعهدشده به خواندگان پرداخت شود.با اين توصيف در پرونده امر خواهانها هيچ گونه دليلي كه حاكي ازپرداخت مبلغ مذكور در زمانهاي مورد نظر باشد اقامه نكرده اند...صرفنظر از استدلالات فوق الاشعارنظربه اينكه دربند 4 قرارداد...قيد شده :(...درصورت خودداري ازانجام معامله وسيله وراث مذكور درسطراول آقايان (ح ) و(گ )بايستي چكهاراتحويل (الف )و(خ )بدهندودراين صورت (الف ) و(خ )حق دارندازپرداخت سودحاصله ازفروش مغازه كه مبلغ 1500ريال درهرماه مي باشد خودداري نمايندودراين صورت وراث مذكور درسطر اول اين تعهدنامه بدينوسيله ملزم مي شوندكه ازابطال مباشرت نامه خودداري نمايند...)بنابراين فرض كه خواهانهابه تعهدات خودعمل كرده باشند، مابه ازاء امتناع خواندگان ازانجام تعهدبه صورتي كه در قرارداد پيش بيني شده عدم استحقاق آنان ازدريافت ماهيانه بابت سهم 15000 ريال و باطل نكردن مباشرت نامه خواهانها در منافع مغازه موروثي مي باشد.بااين حال الزام خواندگان به تنظيم سندرسمي انتقال موردي نداشته وبرخلاف مندرجات قراردادوقصدواراده مشترك طرفين بنظرمي رسد. بنائا"علي هذاباتوجه به مراتب مذكور دادگاه دعوي خواهانها را به كيفيت مطروحه غيرموجه تشخيص و راي به ردآنهاصادرواعلام مي دارد...) كه منتهي به تجديدنظرخواهي گرديده است اعتراضات اين است كه زوال تعهدبه تنظيم سندشرط نشده است وملازمه هم مبين تعهدات طرفين متصور نيست وايراد هم نشده است از قرارداد تا اقامه دعوي وجوه متعلقه پرداخت شده وخودداري بعضي ازخواندگان ازاقامه دعوي به بعد امري طبيعي است .جزاي تخلف فرع برتعهدفروشندگان بوده است .ماده هاي 10و19 قانون استنادي منصرف ازمورداست وانتقا قدرالسهم هروارث از ورثه مستاجربه وارث ديگرتخلف ازشرط سلب حق انتقال به غيرتلقي نمي شود. اعتراضنامه عينا"هنگام شور قرائت مي گردد.
هيئت شعبه درتاريخ بالاتشكيل گرديد.پس ازقرائت گزارش آقاي ...عضو مميز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنين راي مي دهند:
(بسمه تعالي .نظر به خواسته دعوي و مستندات پيوست دادخواست وساير محتويات پرونده وبا التفات به جهات ودلايل موردنظر دادگاه بدوي ايراد واعتراض موجه ومستدلي كه مالا"موثردرنقض دادنامه مورد تقاضاي تجديدنظرباشدبه عمل نيامده است .ازجهت تشريفات رسيدگي هم نقضي ملحوظ نيست علي هذا دادنامه موصوف كه ازحيث نتيجه خالي از اشكال است ابرام مي شود.)

مرجع :
كتاب آراي ديوان عالي كشور درامورحقوقي ، جلددوم
تاليف ، يداله بازگير، كارشناس قضائي وزارت دادگستري
انتشارات ققنوس ، چاپ اول ، چاپ سحاب ، 1377
84