رای ديوان عالی كشور

كلاسه پرونده :  20/23680
شماره دادنامه :  363/2
تاريخ رسيدگي :  21/6/1371
فرجامخواه   : رياست معظم ديوان عالي كشور در اجراي ماده 35 قانون تشكيل دادگاههاي كيفري يك ودو بادرخواست متهم رديف دوم
فرجامخواسته : دادنامه شماره 22/8/868/833/73 صادره ازشعبه 27 دادگاه كيفري يك ...
مرجع رسيدگي  : شعبه دوم ديوان عالي كشور
هيئت شعبه   : آقايان ...

خلاصه جريان پرونده " در تعقيب گزارشها و دادنامه هاي قبلي (تعداد 8 دادنامه ) از جمله شماره 507/132/6/69 اجمالا" بنابه حكايت اوراق پرونده و كيفرخواست شماره 320 28/6/64دادسراي عمومي ... آقايان (دوبرادر) 1 (ع ) فرزند... 21 سلاه 2 (م ) فرزند ... 18سلاه به اتهام شركت در قتل عمدي (س ) 3 (ب ) فرزند ... 45 ساله به اتهام معاونت در قتل مزبور4 حاجي (ح ) فرزند ... 52 ساله به اتهام اخلال در نظم و آسايش عمومي 5 (ر) فرزند... 16 ساله به اتهام توهين به ... تحت تعقيب قرار گرفته اند كه در حال حاضر پرونده در خصوص متهم رديف دوم مطرح است و در خصوص متهمين رديف اول و دوم با توجه به شكايت شكات (والدين مقتول و همسرش ) و گواهي پزشكي قانوني (ص 45 در خصوص علت فوت (خفگي ) و شهادت شهود (كه اجمالا" خصومت بين طرفين را تاييد و وقوع قتل توسط (خانواده متهمين ) را قطعي و بدون ترديد اعلام نموده اند)و اظهارات ضد و نقيض متهمان رديف اول تا سوم و وجود خصومت بين طرفين وصورتجلسه تحقيق محلي و گزارشهاي گروهان ژاندارمري ... بزهكاري آنان محرز اعلام (شده ) و طبق ماده 8 قانون حدود و قصاص درخواست رسيدگي و صدور حكم شده است.
اجمال اظهارات ... پدر مقتول در مراحل اوليه تحقيق به اين صورت است كه مي گويد: (پدرآقاي (م ) در نزاعي كه در آن فرزندم شركت داشت به قتل رسيده بود و از وي شكايت شده بود و سه ماه هم زنداني بود . لذا (م ) و (ع ) با فرزندم دشمني و اختلاف داشتند و(م ) فرزندم را چند با تعقيب كرده بود و پسرم از محل متواري شده بود تا اينكه براي سربازي احضار شد و به محل آمد و در شب حادثه رفته بود ماشين را روشن كند . وقتي من رسيدم ديدم داخل ماشين دستمالي را كه براي پاك كردن ماشين است به گردنش بسته بودند .دستمال را باز كردم و او را صدا زدم 0 جوابي نشنيد .جسدرا آورديم پس از معاينه گفتندخيلي وقت است فوت كرده 0از(م )و(ع ) شكايت دارم كه به تحريك (ب ) پسرم را به قتل رساندند .)
مادر مقتول به نام ... عليه متهمان رديف اول تا سوم شكايت كرده است و همسر مقتول به نام ... گفته است (م ) قاتل است.شهود متعددي گواهي كرده اند كه (خانواده متهمان ) وي را كشته اند و بعضي گفته اند (همه مي گويند آقاي ب دستور داده و (م ) و(ع ) وي را كشته اند .)
برادر مقتول مي گويد سه روز قبل از واقعه قتل (م )به وي گفته است كه (برادرت ) را خواهم كشت. عيال مقتول در اظهارات و شكايت خود مي گويد: (يك روز قبل از قتل آقاي (م )شوهرم راتا خانه مان دنبال كرد .)
صورتجلسه و استشهاديه محلي كه مسجلين آن اعضاي شوراي اسلامي محل و ريش سفيدان محلي مي باشند تاييد كرده اند كه مقتول ازترس ... (آنها) به قريه ... نمي آيد و (غ )... اظهارمي دارد:(ساعت 2بعد از نصف شب كه در گاراژ بيدار بودم ديدم آقايان (م ) و پس ازحدود يك ساعت (س ) (مقتول ) از طرف رودخانه به حل آمد و پس ازآمدن او آقايان (م )...وي را گرفته بود من به گاراژ آقاي (الف ) نگاه مي كردم ديدم دستمال در گردن ...(مقتول ) بسته بودند . پس از بيست دقيقه آقايان (م ) و (ب ) از كافه بيرون آمدند و در گاراژ را بستند . پس از آن نمي دانم كجارفتند .)
حاج (ف ) مي گويد... مقتول را (م ) و (ب ) خفه كرده اندوساير شهود مطالبي را گفته اند يك ... با جري تشريفات قانوني به موضوع رسيدگي و پس از اجراي مراسم قسامه توسط پدر و عموي مقتول نسبت به (م ) كه وي را قاتل منحصر به فرد اعلام كرده اند و كسب نظريه مشاور دادگاه طي نظريه مورخ 27/9/64وفق مورد 1و5و43 قانون قصاص اظهارنظر به قصاص نفس متهم رديف دوم آقاي (م ) و برائت متهمين رديف اول و سوم نموده است و پرونده جهت رسيدگي كلي به اين شعبه ارجاع شده كه طي دادنامه شماره 2001071/11/64 پس ازذكر گزارشي اجمالي (درباره ) جريان پرونده مرقوم داشته است :
(مستندات لوث در پرونده قيد نشده است و مقررات مواد37 و38 قانون حدود و قصاص اعمال نگرديده است ، لذا نظريه معد رسيدگي و تنفيذ نمي باشد لذا مقرر مي دارد پرونده جهت تكميل ورسيدگي وصدورنظريه قانوني به دادگاه تالي ارسال گردد .)
چون دادگاه رسيدگي كننده به نظر خود باقي بوده است پرونده به شعبه 27 كيفري يك ... ارجاع شده و آن دادگاه اعلام داشته كه نظر ديوانعالي كشور رفع نقض بوده است. لذا شعبه 16دادگاه كيفري يك ... مجددا" اقدام به رسيدگي كرده و طي نظريه مورخ 17/8/65 به عنوان نظريه تكميلي مجددا" اظهار نظر به قصاص متهم موصوف نموده است. وكيل متهمان مجددا" طي لايحه اي نسبت به جريان قسامه ايراد گرفته است و پرونده به اين شعبه ارجاع شده است و طي دادنامه شماره 623/162/7/65پس از اشاره به جريان پرونده چنين راي داده است :
(با توجه به محتويات پرونده واينكه دادگاه كيفري يك ...رفع نقص از پرونده بعمل آورده و نظر استنباطي با اصول و موازين قضائي جاري مطابقت داشته و مقررات مواد37و38 قانون حدود و قصاص اعمال گرديده است اشكال به نظر نمي رسد و معد تنفيذ مي باشد و در اجراي ماده 288 قانون اصلاح موادي از قانون آيين دادرسي كيفري پرونده به دادگاه صادركننده آن جهت انشاء راي ارسال مي گردد .)
دادگاه نيز طي شماره 17873/8/65 انشاء راي به اعدام متهم موصوف نموده است و وكيل متهم طي لايحه اي نسبت به راي صادره اعتراض و تجديدنظرخواهي كرده و مدعي شده كه (م ) در آن شب درمحل نبوده و مرتكب قتل نشده است.
پرونده جهت رسيدگي به اين شعبه ارجاع شده است كه طي دادنامه شماره 733/222/7/66 با اشاره به نظريه عضو شوراي عالي قضائي در رابطه با طرح پرونده در اداره فني مستند به فتواي حضرت امام قدس سره (تحريرالوسيه ، ج 2،28) داير به اينكه چنانچه مدعي عليه انكار حضور خود را در محل قتل حين القتل بنمايد قول وي با يمين مسموع است و لوث ساقط مي شود و طبق قول مدعي عليه حضور خودرا در محل قتل انكار نموده است ايراد و اشكال بر راي صادره وارد به نظر مي رسد، لذا راي فرجامخواسته نقض و رسيدگي مجدد استظهار به يكي ازشعب دادگاه كيفري يك ارجاع مي گردد و شعبه 27 دادگاه كيفري يك ... باجري تشريفات قانوني به موضوع رسيدگي كرده و با كسب نظريه مشاور با تكا به اجراي قسامه از سوي اولياي دم طي نظريه مورخ 11/8/67 نظريه قصاص نفس متهم موصوف آقاي (م ) داده است و پرونده مجددا" جهت رسيدگي شكلي به اين شعبه ارجاع گرديده كه طي دادنامه شماره 990/212/10/67 با اشاره به مستندات مذكور در دادنامه قبلي و دستور ارسال پرونده به همان دادگاه وفق ماده 287 قانون اصلاح ... مقرر داشته دادگاه در اطراف صحت و سقم ادعاي متهم به اينكه در زمان وقوع قتل در منزل حضور داشته و از آن خارج نشده است تحقيق نموده نيز در صورتي كه مدعي اقامه بينه شرعي نمايد كه متهم در محل قتل حين القتل حضور داشته شهادت آن را نيز استماع و با توجه به نتيجه تحقيقات انجام يافته اظهارنظر نموده و پرونده را جهت بررسي ثانوي به اين شعبه اعاده نمايند .
دادگاه در خصوص موارد بالا بررسي و تحقيق كرده وتلويحا"نظريه قبلي خود را كرار و تاكيد و اعلام داشته كه پرونده در اجراي ماده 288 قانون اصلاح ...جهت طرح در هيئت عمومي ديوان عالي كشور ارسال گرديده است.
مجددا" پرونده در اين شعبه مطرح شده وطي شماره 251/182/7/68 چنين راي داده است :
(با توجه به مدلول اوراق پرونده و انجام تحقيق در خصوص حضور متهم در صحنه حين القتل از طرف شعبه 17 دادگاه كيفري يك ...چون نقص مورد نظر رفع وبهر كيفيت مراتب مورد بررسي قضائي قرار گرفته است ، لهذانظريه مورخ 11/8/67 شعبه 27 دادگاه كيفري يك ... تنفيذ و پرونده در اجراي ماده 287 قانون اصلاح ... جهت انشاي حكم اعاده مي گردد .)
پس از عودت پرونده دادگاه طي دادنامه شماره 8/833/2272/8/68 طبق مواد 1و2 و5 قانون قصاص آقاي (م ) را به قصاص نفس محكوم نموده است. وكيل متهم نسبت به راي صادره اعتراض كرده و پرونده مجددا" به اين شعبه ارجاع شده است كه طي دادنامه شماره 642/252/8/68 با ابرام راي مزبور پرونده رااعاده نموده است و از سوي وكيل متهم موصوف طي لايحه اي درخواست اعمال ماده 35 شده است و اين شعبه طي ...شماره 119/2 پرونده را غيرقابل طرح در ديوان عالي كشوراعلام كرده و نظر داده است كه در اجراي ماده 35 پرونده بايد از طريق دبيرخانه ديوان عالي كشور به نظر مقامات ذيصلاح برسد . ليك باز هم پرونده به همين شعبه اعاده شده كه طي شماره 507/132/6/69 اعلام شده  كه تجديدنظرخواهي براي بار دوم از نظرقانوني توجيه نيست ، ولي چون احكام صادره بر سبيل لوث و قسامه بوده و مطلب ظنيه محل تامل و حضور متهم در صحنه نيز مورد ايرادمي باشد معترض به حكم مي تواند از طريق اعمال ماده 35 قانون تشكيل دادگاههاي يك و دو اقدام قانوني معمول دارد و در اين رابطه اقداماتي صورت گرفته است و طي شماره 49998/2/70  باموافقت رياست معظم ديوان عالي كشور و نيز با اشاره به دادنامه شماره 507/132/6/69صادره از سوي اين شعبه پيشنهاد اعمال ماده 35 مورد اشاره شده است. اينك با تعيين وقت رسيدگي ماهوي و احضار متهم از زندان و ارسال نظريه رياست محترم ديوان عالي كشور در اعمال ماده 35 مزبور براي آنان در وقت مقرر هيئت شعبه به تصدي امضاءكنندگان ديل وبا حضور آقاي ... داديار دادسراي ديوان عالي كشور تشكيل است.متهم ... و وكيل نامبرده و اولياي دم (والدين مقتول ) حضور دارند .با استماع توضيحات و مدافعات نامبردگان ... و كسب نظريه آقاي داديار ختم رسيدگي اعلام و به شرح آتي انشاء راي مي نمايد:
(بسمه تعالي 0 آنچه مسلم و غيرقابل انكاراست وطرفين نسبت به آن اعتراف كرده اند اينكه بين فاميل (ص ) خاصه (ع ) و (م ) با مقتول اختلاف و عدوات شديد ناشي از كشته شدن پدر آنان وجود داشته است وحتي شهود متعددي شهادت داده اند كه مقتول از ترس آنها در آن رفت و آمد نمي كرده و حتي بنابه تهديدو پيشنهاد آقاي (م ) از آن روستا كوچ كرده بوده و به اين ترتيب به موجب ذيل مساله يك صفحه 527 جلد 2 تحريرالوسيه وماده 239 قانون مجازات اسلامي مورد از موارد لوث ( طرف موضوع ) نيز بدون ترديد آقايان خانواده (ص )مي باشد و بنابه شهادت عده اي از جمله دو نفر كه مشخصات آنان در گزارش قيد گرديد آقايان (ع ) و(م ) و (ب ) در محل وقوع قتل مشاهده شده اند . مضافا" اينكه قرائن فراواني حاكم از تباني آنان جهت ارتكاب قتل درپرونده وجود دارد و با اين اوصاف ادعاي متهم موصوف مبني بر عدم حضور در صحنه قتل مسموع نيست.البته اين موضوع روشن است كه قتل انتسابي با عنايت به نحوه وقوع آن و نظريه پزشكي قانوني در خصوص چگونگي قتل و تقارن سني بين متقول و متهم موصوف (م ) مسلما" توسط يك نفرصورت نگرفته بلكه حداقل دو نفر به نحو شركت در آن دخالت و مباشرت داشته اند و دو نفرازشهودمورداشاره ( آقايان (غ ) و حاج (ف ) ) به طور قطع شهادت داده اند كه دو نفر... (مقتول ) را به قتل رسانده اند و هر دو شاهد متفقا" متهم موصوف (م ) را به عنوان يكي از آن دو نفر ذكر كرده اند و (در) خصوص شريك در قتل يعني فرد دوم بين اظهارات شهود مورد اشاره ترديد است بين (ع ) و (ب ) يغني قتل موضوع پرونده به نحو شركت صورت گرفته كه يكي از شركا در قتل بر اساس شهادت شهود (م ) و شريك ديگر مردد است بين (ع ) و (ب ) و نتيجتا" با عنايت به قسامه اقامه شده از سوي اولياي دم آنان حد قصاص يك نفر را دارند و يا انيكه دو نفر را با پرداخت يك ديه كامله با اجراي ساير شرايط آن قصاص نمايند و به لحاظ ترك شكايت اولياي دم نسبت به (ع ) و (ب ) ... و برائت آنان درمراجع قضائي قبلي وفق موازين فقهي (تحريرالوسيله ، ج 2، ص 531،مساله 2و3) اولياي دم مي توانند نسبت به همان فردي كه اقامه قسامه كرده اند و دلايل كافي بر حضورش در جريان و صحنه قتل وجود داشته است درخواست قصاص نمايند مشروط بر اينكه نصف ديه كامله را در حق او قبل ازاجراي قصاص بپردازد ( به متقضاي ماده 297 قانون مجازات اسلامي وتبصره ذيل آن ) و اضافه مي شود كه قرائن و دلايل مطروحه از سوي اولياي دم جهت حصول قطع نسبت به قاتل عرفا" كافي به نظر مي رسد و قسامه آنان با وصف عمد و از روي يقين صورت گرفته است و از اين حيث نيز ايرادي به نظر نمي رسد و در خصوص شرط قصاص موضوع به اولياي دم در جلسه دادگاه تفهيم شد به اينكه در صورت احراز نظر قضائي مبني بر وقع قتل به مباشرت دو نفر به نحو شركت و اينكه آنان بر اساس ادعا و شكايت خود توام با نظر قضائي صرفا" در صورت پرداخت يك دوم ديه كامله حق قصاص فرد مورد قسامه را خواهند داشت و آنان قبول كردند كه قبل از اجراي قصاص يك دوم ديه ار در حق متهم موصوف بپردازند . علي هذا مستندا" به موازين و مقررات مورد اشاره و مواد204و205و206و239و244 قانون مجازات اسلامي متهم موصوف (آقاي (م ) فرزند...فعلا" 25 سلاه ) به جرم شركت درقتل عمدي مرحوم با شرط پرداخت نصف ديه كامله مرد مسلمان از نوع توافقي با غير متعذرالوصول توسط اولياي دم در حق وي قبل از اجراي حكم به قصاص نفس محكوم مي گردد و اولياي دم پس ازانجام شرط فوق ماذون به قصاص مباشرتا" اوتوكيلا" اونيابتا" مي باشند مگر در صورت حصول تراضي و توافق طرفين به هر كيفيت كه موضوعا" قصاص منتفي خواهد شد . اين راي قطعي است پرونده جهت اقدامات قانوني بعدي به دادسراي عمومي ... زير نظر شعبه ... دادگاه كيفري يك ... ارجاع مي گردد .)

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
45