رای ديوان عالی كشور

شماره دادنامه  :  267/20
تاريخ رسيدگي   :  7/4/71
تجديدنظرخواه   :  آقاي آقابيك ...
تجديدنظرخواسته :  دادنامه شماره ...صادره از شعبه 16دادگاه
كيفري يك ...
مرجع رسيدگي    :  شعبه 20 ديوان عالي كشور
هيئت شعبه      :  آقايان ...

خلاصه جريان پرونده : طبق مندرجات اوراق پرونده آقاي (الف ) فرزند... و پسرش (ب ) به اتهام قتل عمدي رسول تحت تعقيب قرار گرفته اند و آقاي جانشين بازپرس دادگاه صلح مستقل ... در تاريخ 15/4/62 قرار مجرميت نامبردگان را صادر كرده است. دادستان عمومي ... تحقيقات انجام شده را ناقص تشخيص داده و باتعيين مواد نقص ،پرونده را جهت تكميل تحقيقات و رفع نقايص اعاده داده (است.)
در تاريخ  27/5/1362 با اعلام رفع نقايص و پيرو قرار مورخه 15/4/62 پرونده از دادگاه صلح مستقل ... به دادسراي عمومي ... ارسال گرديده ، اما مجددا" براي رفع نقص به دادگاه ارسال شده ودر 23/6/62 با اعلام رفع نقص به دادسرا ارسال گرديده (است ) وباصدور كيفرخواست شماره 3872/7/1362 دادسراي عمومي ... از دادگاه كيفري يك محل مزبور درخواست نموده كه با استناد به مقررات قانون حدود و قصاص درباره (الف ) از بابت قتل عمدي رسول و در مورد (ب ) (ازبابت ) معاونت در قتل مزبور تعيين كيفرنمايد . دادگاه كيفري يك به موضوع رسيدگي كرده و پس از استماع مدافعات متهمان (ب ) را از اتهام قتل عمدي و معاونت درآن به علت فقددليل تبرئه نموده و در مورد (الف ) از اين جهت كه اولياي دم تحت عنوان قتل عمدي از وي شكايت نكرده اند و اقارير وي پذيرفته نشده براي دادگاه تكليفي متصور نبوده ، نفيا" يا اثباتا" اظهارنظر و اتخاذ تصميم نشده است.
رياست دادسراي عمومي ... به استاد مقررات ماده 284اصلاحي قانون آيين دادرسي كيفري نسبت به حكم صادره اعتراض و درخواست اقدام قانوني كرده است. عمده اعتراض آقاي دادستان ... اين است كه در مورد (الف ) با وجود دلايل موجود و منعكس در پرونده به مجرميت وي در ارتكاب قتل عمدي حكم مقتضي صادر نشده و حكم برائت صادره در مورد (ب ) را بلااشكال و بجا اعلام كرده است. آقاي قاضي صادر كننده حكم ، ايرادات را موثر تشخيص نداده و پرونده پس از ارسال به دادسراي ديوان عالي كشور و تاييد نظريه رياست دادسراي ... جهت رسيدگي به شعبه بيستم ديوان عالي كشور ارجاع گرديده است. شعبه بيستم پس از بررسي اوراق پرونده دادنامه معترض عنه رااز جهات عدم رعايت ترتيبات رسيدگي نقض و رسيدگي مجدد را به دادگاه كيفري يك ديگري ارجاع نموده (است.) شعبه 18 دادگاه كيفري يك ... حسب ارجاع به موضوع رسيدگي كرده و پس از طرح درخواست اولياي دم و استماع مدافعات متهم در مورد (الف ) نظريه استنباطي خود را مبني برمستوجب قصاص بودن جهت تنفيذ به ديوان عالي كشور ارسال و در خصوص (ب ) حكم برائت صادر كرده است.
پرونده اين بار نيز به شعبه بيستم ديوان عالي كشورارجاع كشور ارجاع گرديده و به اين جهت كه پس از ادعاي نخستين اولياي دم در مورد اينكه قاتل رسول ، (ب ) است دعوي و ادعاي بعدي آنان دائر بر اينكه قاتل نامبرده (الف ) است و نه (ب ) قابل استماع نيست پرونده را بدون تنفيذ اعاده داده است. متعاقبا" شعبه 27 دادگاه كيفري يك نيز حسب ارجاع به موضوع رسيدگي كرده (است.) اين شعبه مدتي رسيدگي پرونده را به اين جهت كه پاسخ استفاء واصل نگرديده به تاخير انداخته و پس از اينكه اداره حقوقي دادگستري جمهوري اسلامي نظريه مشورتي در خصوص مورد ابراز و اعلام نموده كه درصورت وجود دليل در اثبات ادعاي ثانوي مرجع كيفري نسبت به تعقيب متهم اقدام مقتضي انجام مي دهد جريان دادرسي ادامه پيدا كرده است.
شعبه 27 دادگاه كيفري يك ... پس از وصول نظريه مشورتي اداره حقوقي به اين استدلال كه محل وقوع جرم در حوزه قضائي ... است و اخيرا" در محل مزبور دادگاه كيفري يك تاسيس گرديده به اعتبار صلاحيت دادگاه كيفري يك ... قرار عدم صلاحيت صادر نموده (است.) دادگاه كيفري يك ... پس از رسيدگي لازم و استماع مدافعات متهم با احراز مجرميت (الف ) از نظر ارتكاب قتل عمدي با اشاره واستناد به مقررات بند ب ماده 2 و مواد 5 و15 قانون حدود و قصاص نامبرده را مستوجب قصاص نفس تشخيص و به قصاص نفس محكوم كرده است.(ب ) را نيز با اشاره به اينكه دو بار از اتهام انتسابي برائت حاصل نموده به علت فقد دليل و عدم حصول علم و رعايت اصل برائت تبرئه نموده (است.)
(الف ) نسبت به حكم صادره اعتراض (كرده ) ودرخواست تجديدنظر به ديوان عالي كشور ارسال (شده ) و به شعبه بيستم ارجاع گرديده است. شعبه بيستم ديوان عالي كشور از اين بابت كه اولياي دم كبير بدوا" از (الف ) و (ب ) هر دو شكايت كرده اند و بعدا" (ب ) را قاتل دانسته اند و عده اي از اولياي دم گفته اند كه از (الف ) شكايتي ندارند و اولياي دم كبير ديگرنيزبه عنوان معاونت در قتل (و نه مباشرت ) از (الف ) شاكي مي باشند... صدور حكم به قصاص نفس در مورد(الف ) به استناد قسامه اي كه بعضي از اولياي دم قبلا" ديگري را قاتل معرفي كرده اند موجه نيست و از اين لحاظ كه مبلغ ديه اي كه به عنوان غبطه صغار در نظر گرفته شده درحكم قيد نگرديده (است ) حكم تجديدنظرخواسته را نقض و رسيدگي را به دادگاه ديگري ارجاع نموده (است.)
شعبه 18 دادگاه كيفري يك حسب ارجاع رسيدگي كرده و نهايتا" به جاي اتخاذ تصميم يك ماهيت قضيه با اعلام اينكه دادگاه كيفري يك ... صالح به رسيدگي است پرونده را به دادگاه مزبور ارسال داشته و دادگاه كيفري يك 00بااعلام اينكه قبلا"دادنامه شماره 281081/13699 را صادر كرده و شعبه بيستم ديوان عالي كشور آن را نقض و رسيدگي مجدد را به دادگاه ديگري ارجاع نموده و به علت نبودن شعب متعدد در...پرونده به محاكم كيفري يك ... ارسال و ارجاع گرديده (است.)
شعبه 18 دادگاه كيفري يك ... در تاريخ 3/5/70 اعلام داشته كه رسيدگي و تعيين تكليف در پرونده دشوار است و دستور تعيين وقت نيز صادر كرده و بالاخره قبل از رسيدگي ضمن تجزيه و تحليل جهات مختلف پرونده رسيدگي به وسيله شعبه ديگري از محاكم كيفري يك را مناسب تشخيص داده و از رياست كل دادگستري درخواست ارجاع پرونده را به شعبه ديگري كرده (است ) و پرونده جهت رسيدگي به شعبه 16 دادگاه كيفري يك ... ارجاع شده است. شعبه شانزدهم دادگاه كيفري يك ... بدوا" در تاريخ 20/8/70 دادگاه را فقط با حضور (الف ) متهم و عثمان (احد از اولياي دم ) تشكيل داده و در اين مرحله از رسيدگي عثمان (پدرمقتول )اصالتا" وبه ولايت صغارمقتول عليه (الف ) شكايت و درخواست صدور حكم به قصاص نموده (است.) متهم ارتكاب جرم انتسابي را انكار نموده و آقاي ... وكيل متهم كه حضورش قبلا" در صورتجلسه قيد نشده وبشرح منعكس درصورتجلسات دادرسي از اتهام وارده به موكلش دفاع كرده است.
سپس در تاريخ 13/12/70 كه حدود پنج ماه باتاريخ تشكيل دادگاه فاصله زماني دارد پدر و مادر مقتول و همسر وي و فرزندانش به اسامي ... اصالتا" و قيموتا" با طرح شكايت عليه (الف ) درخواست صدور حكم به قصاص نفس كرده اند و شعبه 16 دادگاه كيفري يك ... با احراز مجرميت و صدور دادنامه و مستندا" به مواد205 و بند ماده 206و219 قانون حدود و قصاص حكم به قصاص درباره (الف ) صادر نموده (است.) محكوم عليه نسبت به حكم صادره اعتراض (كرده است ) و درخواست تجديدنظر دارد و پرونده به اين شعبه ارجاع شده است.
هيئت شعبه در تاريخ بالا تشكيل گرديد و پس از قرائت گزارش آقاي ... مميز و اوراق پرونده و نظريه كتبي آقاي ... داديار ديوان عالي كشور اجمالا" مبني بر... شماره نموده چنين راي مي دهند:
( بسمه تعالي 0 نظر به اينكه بدون رعايت ترتيبات رسيدگي به اصدار حكم مبادرت شده و در مورداولياي دم صغير نيز تعيين تكليف و اتخادتصميم نگرديده ، اعتراض نتيجتا" وارد است بنابراين حكم تجديدنظرخواسته نقض و رسيدگي مجددا" به دادگاه ديگري از محاكم كيفري يك ...ارجاع مي شود .)

مرجع :
قانون مجازات اسلامي درآيينه آرا ديوان عالي كشور(قتل عمد)جلد2
تاليف يداله بازگير ،انتشارات ققنوس ،چاپ اول ، 1376
42