رای اصراری هيات عمومي ديوان عالي كشور

راي شماره : 2197-19/11/45

راي اصراري هيات عمومي ديوان عالي كشور
نظربه اينكه تشخيص درجه ارزش گواهي گواه ازشئون دادگاههاي ماهوي بوده ودرخورامعان نظرفرجامي نيست ونظربه اينكه دادگاه بااستماع گواهي گواهان اقامه شده ازجانب طرفين دعوي وسنجش آن وتوجه به سايرجهات سوء- معاشرت زوج رابه كيفيت مقرردربند2ازماده 1130قانون مدني احرازوبه صدوردادنامه فرجامخواسته مبني برالزام زوج به دادن طلاق مبادرت نموده و نظربه اينكه دادنامه ديگرمبني بربطلان دعوي تمكين اقامه شده ازناحيه زوج نيزازلوازم صدورحكم به الزام مشاراليه به دادن طلاق است عليهذاوباتوجه به اينكه اعتراضات فرجامي فرجامخواه موجه وموثرنيست احكام فرجامخواسته درهردوموردابرام مي شود.

* سابقه *
اجبارزوج به دادن طلاق
اثبات سوءمعاشرت باشهادت

درسال 1338وكيلي به وكالت بانومهين اقدس بطرفيت آقاي حسن بعنوان تقاضاي طلاق دردادگاه شهرستان مشهداقامه دعوي مي نمايدبه اين توضيح :"طبق رونوشت نكاحنامه خوانده زوج موكله بوده وچندي قبل به منظورواداركردن مشاراليهمابه بذل مهروحقوق زوجيت درمقام آزارواذيت اوبرآمده وبا رفتارناهنجارزندگي رابه موكله تنگ نموده وحتي ازايرادضرب فروگذاري نكرده كه بامداخله ووساطت دوستان تغييررويه نداده است اينك  ادامه زندگي غيرممكن وبه استنادماده 1130قانون مدني صدورحكم مبني برطلاق موكله باخسارات موردتقاضاست به استناديك برگ استعلاميه ."
پس ازابلاغ دعوي بطرف واستماع شهادت شهودخواهان دادگاه بشرح راي شماره 557 حكم براجبارخوانده به طلاق زوجه خودصادرمي نمايد.
پس ازتقاضاي رسيدگي دردادگاه استان نهم وصدورقرارتحقيق ازگواهان پژوهشخواه وارجاع امربه دادگاه شهرستان نيشابورواعاده پرونده بالاخره دادگاه استان نهم حكم پژوهشخواسته راتاييدمي نمايد.
شعبه اول ديوان عالي كشورحكم مزبوررابشرح ذيل نقض كرده است :
شق 2ازماده 1130قانون مدني صريح است به اينكه سوءمعاشرت شوهربحدي بوده باشدكه ادامه زندگي رابااوغيرقابل تحمل سازددرموردبحث علاوه براين كه شهودفرجامخوانده هيچيك شهادت عنيي بروضعيت معاشرت طرفين نداده اندواظهارآنان نقل قول ومسموعات ازسايرين بوده نسبت بنحوه و كيفيت سوءمعاشرت كه موجب شمول ماده 1130گرددبيان اطلاعي ننموده اند بلكه بيانات شهوداقامه شده اظهارعقيده قضائي بوده كه ازشان وصلاحيت گواه خارج وازوظايف  دادگاه بوده كه پس ازرسيدگي به دلائل ومدارك طرفين اين مطلب رااحرازنمايدازاين جهت حكم فرجامخواسته مخدوش ونقض وختم امر به شعبه ديگردادگاه استان نهم ارجاع مي گردد.
شعبه ديگردادگاه استان نهم بشرح ذيل راي مي دهد:
اعتراضاتي كه ازناحيه پژوهشخواه نسبت به دادنامه موردپژوهش بعمل آمده خلاصه آنست كه دعوي پژوهشخوانده ه انحصاربه گواهي گواهان اقامه شده ازناحيه مشاراليهادردادگاه شهرستان نيشابورداشته وحال آنكه اظهارات گواهان مزبوربراي ثبوت دعوي كافي نيست وهمچنين براي احرازحسن رفتار تقاضاي صدورقراربازجوئي محلي وتحقيق ازمطلعين رانموده تاكذب اظهارات وادعاي وي ثابت شودباقبول درخواست وي كه الزام قانوني داشته گواهان تعرفه شده درتاريخ 21/1/39خلاصه اظهارداشته اندكه ازناحيه پژوهشخواه سوءرفتارنديده وحتي بعضي ازآنهااظهاراطلاع برحسن رفتاراز ناحيه مشاراليه نسبت به همسرخودنموده اندوخلاصه گواهي گواهان تعرفه شده ازناحيه پژوهشخوانده دراين مرحله نيزآن است كه پژوهشخواه نسبت به عيال خودسوءرفتارداردوحتي چندين نوبت بين آنهازدوخوردومشاجره واقع شده و يك دفعه نيزپژوهشخوانده به قصدخودكشي ترياك  خورده است .اعتراضاتي كه پژوهشخواه بعمل آورده است واردنيست زيرابادرنظرگرفتن اينكه دراين قبيل دعاوي قانوناگواهي گواه جزءادله مثبت محسوب است اصولادرمانحن فيه به اطلاعات مطلعين براي اثبات دعوي هم مي توان تمسك جست زيراروابط زناشوئي آنچه مربوط به حقوق وتكاليف  زوجيت است عرفااطرافيان كمتر دخالت داشته ومعمولاهم زوجين اختلاف فيمابين راآشكارنمي كنندمگردر مواقعي كه مستاصل وناگزيرازابرازموارداختلاف  باشنددراين مقام هم به همين ترتيب عمل شده ونظربه اينكه پژوهشخوانده درمحضردادگاه وضمن لايحه تقديمي مورخه 29/6/40مواردسوءرفتارپژوهشخواه رامشروحابيان داشته في الجمله سختگيري اورادرتاديه مخارج زندگي وسايرجهات درتشريح دعوي و ثبوت ادعاي خومتذكرشده ولحاظ صراحت گواهي گواهان اودرمرحله بدوي و پژوهشي برسوءمعاشرت ورفتارزوج نسبت به زوجه كه مستفادازاظهارات آنان عدم امكان ادامه زندگي زناشوئي رابراي زوجه مدلل مي داردوازطرفي گواهي گواهان پژوهشخواه دايربراينكه ازناحيه مشاراليه نسبت به پژوهشخوانده سوءرفتارمشاهده نشده دليل عدم وجاهت دعوي وحقانيت پژوهشخوانده نمي تواندباشدبالنتيجه صدوردادنامه براجباروالزام آقاي حسن ...برطلاق زوجه خودبانومهين اقدس ...خالي ازاشكال است وبرطبق ماده 515 قانون آئين دادرسي مدني استواري دادنامه پژوهشخواسته اعلام مي شود.
اين راي مورداعتراض فرجامي واقع شده وخلاصه اعتراض اين است كه : "عقدنكارح ازعقودلازمه است وانحلال عقدنكاح مواردخاصي داردوبدون رعايت موادمندرجه درقانون مدني نمي توان شوهررامجبوربه طلاق زوجه خودنمودودر عقدنكاح هم هيچ شرطي بين طرفين نشده واينجانب ازابتداي ازدواج تاكنون هيچگونه سوءمعاشرتي بافرجامخوانده نداشته ومخارج اوراهم پرداخته و شهادت شهودنقل قول وتلقين بوده وهيچيك معاشرت باطرفين نداشته اندو براي جلسه مقرره هم اخطاريه به آدرس جديدي كه معرفي كرده ابلاغ نشده واين موضوع موردتوجه قرارنگرفته وخلاصه نقض حكم راتقاضامي نمايد:"فرجام - خوانده پاسخ داده است .
ضمنافرجامخواه نسبت به تمكين بطرفيت فرجامخوانده طي دادخواستي به دادگاه شهرستان نيشابورعرضحال تمكين داده كه ازطرف دادگاه بشرح راي شماره 201حكم برمحكوميت فرجامخوانده به تمكين صادرمي گرددودادگاه استان بعنوان اينكه باصدورحكم قطعي برالزام خوانده به طلاق موردي براي اقامه دعوي تمكين باقي نمي ماندحكم پژوهشخواسته رافسخ وفرجامخواه را محكوم به بطلان دعوي مي نمايد.حكم مزبوردرتاريخ 10آذربه فرجاخواه ابلاغ شده ودر22آذردادخواست فرجامي تقديم داشته وخلاصه اعتراض اينست كه در صورتي كه فرجامخواهي اينجانب درديوان كشورتحت رسيدگي است ولذاحكم مزبورقطعي نبوده ونتيجتاحكم فرجامخواسته قابل نقض است .فرجامخوانده هم پاسخ داده است .
چون راي فرجامخواسته درقسمت طلاق اصراري است موضوع قابل طرح در هيئت عمومي ديوان عالي كشورتشخيص شده است .
پس ازطرح موضوع درهيئت عمومي ديوان عالي كشوروقرائت گزارش پرونده ومطالعه اوراق لازم ودقت درموادقانون باكسب نظريه جناب آقاي دادستان كل مبني برابرام راي فرجامخواسته مشاوره نموده وبشرح زيرراي داده اند:

مرجع :آرشيوحقوقي كيهان      ازصفحه 183تا187     سال 1345چاپ 1346
مجموعه رويه قضائي كيهان آراءهيئت عمومي ديوان عالي كشور
16