رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

به تاريخ :3/11/73
شماره دادنامه :333
مرجع رسيدگي :شعبه 19دادگاه حقوقي 1تهران
خواهان :قدرت اله وفخراله
خوانده :محمد
خواسته :توقيف عمليات اجرائي وابطال اجرائي
به تاريخ 3/11/1373دروقت فوق العاده پرونده كلاسه 73/119تحت نظر است باتوجه به مجموعه محتويات پرونده به شرح زيراتخاذتصميم مي شود:
تصميم دادگاه
دراين پرونده پيروصدورحكم به تخليه ملك مسكوني ،مستاجرادعاي عسرو حرج مطرح ودرخواست اعطامهلت ازدادگاه كرده است .درجريان اين امر مستاجروموجربايكديگربه توافق رسيده وازدادگاه درخواست تنظيم گزارش اصلاحي نموده اندودادرس وقت دادگاه نيزبرحسب توافق طرفين گزارش اصلاحي تنظيم كرده است وطبق گزارش اصلاحي ،طرفين توافق كرده اندكه مستاجرتا تاريخ 25/9/73 درمحل ساكن وسپس محل راتخليه كند.هم اينك  به دليل درخواست مستاجردايره به اعطامهلت مجددپرونده تحت بررسي است بنظر مي رسدگزارش اصلاحي تنظيمي ،چون ظاهرابدين معني است كه به جاي رسيدگي به ادعاي عسروحرج مستاجرتوسط دادگاه ،طرفين خودتصميم گرفته اند،مخالف با ماده 9قانون مالك ومستاجرمصوب 1362است .زيرااين ماده به دادگاه اجازه داده كه به شرط احرازعسروحرج مستاجربه وي مهلتي اعطاكندبنابراين دراين خصوص ،نيازي به جلب موافقت موجرنمي باشدودرواقع اين امرتاثيري دروجود ياعدم عسروحرج مستاجرنيست .بنابراين توافق طرفين درجريان رسيدگي دادگاه ،مانع شده كه دادگاه موضوع عسروحرج رابررسي واحرازنمايدوبه عبارتي مانع اعمال مزاياي قانوني ناشي ازماده 9قانون فوق الذكراست .عسر وحرج نافي تكليف است وتوافق طرفين درآن موثرنمي باشد.طرفين مي توانند بايكديگرتوافق نمايندكه مستاجرتحت قرارداداجاره جديديااذن درانتفاع به تصرفات خودادامه دهدولي نمي توانندبايكديگرتوافق كنندكه مستاجر معسراست ولذابه عنوان معسرازتخليه ملك معاف شود.درواقع مستاجرمعسر، بدون نيازبه توافق موجرازتكليف به تخليه ،معاف مي شود.
بعلاوه تنظيم گزارش اصلاحي به استنادماده 622قانون آئين دادرسي مدني مربوط به مرحله دادرسي است كه قبل ازصدورحكم است ودرمانحن فيه گزارش اصلاحي زماني صادرشده كه حكم تخليه صادرشده است وديگرقانونامحلي براي تنظيم گزارش اصلاحي نيست .مرحله رسيدگي به عسروحرج رانمي توان يك مرحله ماهوي وترافعي دانست كمااينكه دررسيدگي به عسروحرج اساسادادگاه خودرا فارغ ازپاي بندي كامل به تشريفات آئين دادرسي مدني مي داند.بااين اوصاف بنظردادگاه تصميم به تنظيم گزارش اصلاحي به نحوفوق صحيح نمي باشدوازآن عدول مي گرددوازآنجاكه ماده 8قانون تجديدنظرآرادادگاههاناظربه آرا است وگزارش اصلاحي تنظيمي اگردرمرحله رسيدگي به دعوي ماهوي صادرشود مي تواندجاي حكم دادگاه رابگيردحال آنكه درمانحن فيه اينگونه نيست . بعلاوه اگردادگاه پرونده رابه مرجع تجديدنظرارسال كندبايدآن مرجع به ادعاي عسروحرج ودرخواست مهلت ،رسيدگي نمايدحال آنكه علي الاصول حتي در مواردي كه حكم صادره به ادعاي عسروحرج دادگاه صادركننده راي بدوي بعمل مي آيد.لذابنظردادگاه اعلام اشتباه گزارش اصلاحي تابع ماده 8 نيست تا پس ازآن پرونده به مرجع تجديدنظرارسال شودبلكه ماهيتاعدول ازيك تصميم اداري است كه توسط دادرس اتخاذشده است .بنابراين عدول ازآن امكان وروددرموضوع عسروحرج مهيامي شود.بااين وصف  مقررمي داردطرفين براي رسيدگي به ادعاي عسروحرج مستاجردعوت شوند.
رئيس شعبه 44دادگاه حقوقي 2تهران - محمدرضاكاركن

كتاب :گزيده آراي دادگاههاي حقوقي ،مجموعه دوم           نشرحقوقدان چاپ اول -1375                                     صفحه 113-115

37