رای وحدت رويه ديوان عالی كشور

فروش مال غير
    25 -   3/6/1370
بسمه تعالي
رياست محترم دادسراي ديوانعالي كشور

احتراما" عطف به مرجوعه مورخ 8/8/74 و پيرو اقدامات مورخ 15/8/74 و 6/9/74 با وصول پرونده هاي محاكماتي و ملاحظه آنها به استحضارمي رساند:
در اين پرونده در تاريخ 3/6/70 آقاي  ...  و خانم  ...  همسر وي با استناد باسناد مالكيت ثبتي پلاك 1008 فرعي از93 اصلي بخش 11 تهران و دو فقره اجاره نامه عادي سالهاي 59و60 كه مورد اجاره درسند اول طبقه همكف از ساختمان پلاك مزبور داراي 1020 مترمربع زمين و 756 مترمربع سالن و اطاق دفتر و اطاق سريدار و دومي يك سالن به مساحت 1500 مترمربع و500 مترمربع محوطه مي باشند و براي كارخانه اجاق سازي اجاره داده شده اند دادخواستي به خواسته تخليه مورد اجاره به علت نياز شخصي به طرفيت آقاي  ...  به دادگاههاي حقوقي 2 تهران تقديم و توضيح داده اند پس از پايان مهلت مستاجر تخليه نكرده و مورد نياز شخصي آنها مي باشد و فرزندان آنها باسامي  ...  نيز مالك مي باشد و به پدر خود وكالت داده اند،دادخواست به شعبه 66 دادگاه حقوقي 2 راجاع و با ابلاغ آن آقاي  ...  به وكالت ازدادخواست به شعبه 66 دادگاه حقوقي 2 ارجاع و با ابلاغ آن آقاي  ... به وكالت از خوانده اجمالا" پاسخ مي دهد مورد اجاره محل كسب موكل است ضمنا" خواهانها به شرح مبايعه نامه مورخ 9/3/67 كه تصوير مصدق آن رابه دادخواست خود ضميمه نموده اند محل را به موكل وي آقاي  ...  انتقال داده اند و تصرفات موكل تصرفات مالكانه بوده ومحل يك مغازه كوچك نيست بلكه يك كارخانه اجاق سازي بزرگ است كه در آن ماشينهاي عظيم اجاق سازي نصب مي باشد0 
دادگاه در جلسه دادرسي 2/10/70 توضيحات خواهانها رااستماع و چون در اين جلسه خواهانها مطالبه  ... /350 تومان اجور معوقه مي نمايند به استدلال اينكه مطالبه اجور زائد بر صلاحيت دادگاه حقوقي 2 مي باشد قرار عدم صلاحيت به اعتبار صلاحيت دادگاه حقوقي يك صادر و پرونده به شعبه 21 دادگاه حقوقي يك تهران ارجاع مي گردد0 در جريان رفع نقيصه از خواسته دوم در تاريخ 11/5/71 آقاي  ...  به وكالت از آقاي  ...  و ... دادخواست متقابل به طرفيت خواهانها به خواسته صدور حكم بر الزام آنها به تفكيك مورد معامله از كل پلاك و  تنظيم وامضاء سند رسمي تقديم و توضيح مي دهد خواهانها به موجب سند عادي مورخ 9/3/67 عرصه واعيان يك قطعه زمين به مساحت 3107 مترمربع با سه دستگاه سالن و دفترو اتقال سرايدار و ساير تاسيسات احداثي و دو دستگاه برق و يك حلقه چاه را به بيع قطعي به موكلان واگذار كرده اند، موردمعامله قسمتي از پلاك 1008 فرعي از93 اصلي مفروز از پلاك 23 فرعي از93اصلي واقع در بخش 11 تهران به نشاني دماوند ...  است و خريداران با اخذ مجوزهاي لازم از مقامات ذيربط به تاسيس كارخانه اجاقسازي تحت نام شركت  ...  اقدام و از سال 59 تا كنون با داشتن حداقل 50 نفر پرسنل به توليد اشتغال دارند و خواندگان حاضر به اجراي تعهدخود نمي باشند كه ملك را به موكلان انتقال رسمي دهند استدعاي رسيدگي دارد0
 با ابلاغ دادخواست مقابل دوفقره دادخواست ازناحيه خواهانهاي اصلي و ...  باوكالت آقاي  ...  بخواسته رسيدگي و صدرو حكم بر ابطال مبايعه نامه عادي مورخ 9/3/67 و محكوميت خواندگان به رفع يد ازسه سال و پرداخت مبلغ سي و پنج ميليون ريال بابت اجرت المثل تقديم و توضيح مي دهد آقايان  ...  با تنظيم قولنامه اي با احدازخواهانها ( ... ) كه مالك يك دانگ از پلاك مي باشد اقدام به تصرف سه سالن مستحدثه نموده اند در حالي كه 5 دانگ پلاك فوق متعلق به بقيه خواهانها مي باشد و معامله فضولي بوده و باطل است  ...  متعاقبا" وكيل مذكور با اين توضيح كه اجرت المثل جداگانه مطالبه شده و در شعبه 23 در جريان است دادخواست مطالبه اجرت المثل را مستردمي دارد كه در اين خصوص قرار ابطال دادخواست از سوي دادگاه صادر و سپس دعوي آقاي  ...  به طرفيت خوانده اول (آقاي  ... ) مبني بر الزام به تنمظيم سند رسمي انتقال يك دانگ از ملك متنازع فيه به مساحت تقريبي 3100 مترمربع از قطه سوم تفكيكي كه داراي 30/9358 مترمربع مي باشد با توجه به گزارش شماره 2417025/5/72 ثبت ملك كه دلالت بر مالكيت خوانده نسبت به يك دانگ مشاع از پلاك دارد و با عنايت به سند عادي مورخ 9/3/67 كه از طرف خوانده مصون از انكارو تكذيب باقميانده و خوانده ايراد و دفاع موجهي هم به عمل نياورده و اينكه كميسيون ماده 12 قانون اراضي شهري اعلام نظر بر داير بودن رقبه مزبور نموده و شهرداري اعلام داشته فضاي سبز در مورد پلاك منتفي است و آقاي  ...  وكيل خوانده نسبت به مانحن فيه ايرادو دفاع موجهي به عمل نياورده با احراز وقوع بيع به نحوصحت دعوي خواهانها را موجه تشخيص و آقاي  ...  را به حضور در دفترخانه اسناد رسمي انتقال يك ششم از مودر معامله به مساحت 66/516 مترمربع از پلاك ماراذكر به نام خواهانها محكوم ، نسبت به دعوي خواهانها عليه بقيه خواندگان بر الزام به تنظيم سند رسمي انتقال 5 دانگ ديگر از رقبه موصوف با عنايت به اينكه سندعادي مستند دعوي خواهانهاي تقابل مورخ 9/3/67 دلالت بر فروش به آقايان  ... 0اصالتا" و حتي وكالتا" ندارد و نظر به دفاع مكرر خواندگان به اينكه نسبت به فروش سهمي خود اقدامي ننموده اند و با توجه به مدافعات آقاي  ... 0 بشرح لوايح مضبوط در پرونده و اينكه خواهانهاي تقابل دليل ديگري كه مثبت ادعا باشد اقامه ننموده اند حكم به رد دعوي خواهانهاي تقابل صادر واعلام ، نسبت به دعوي ديگر خواهانهاي تقابل دائر بر الزام خوانده اول به تفكيك با توجه به صلاحيت واحد ثبتي و پاسخ مثبت بر قابل افراز نبوده ملك دعوي را به كيفيت مطروحه غيرمسموع تشخيص و قرار عدم استماع صادر و اعلام وبالاخره نسبت به دعوي آقاي  ...  به وكالت از طرف خواهانهاي اصلي اولا" در مورد دعوي آقاي  ...  بر تخليه نظر به مراتب فوق واينكه مالكيتي نسبت به مورد دعوي ندارد قرار رد دعوي ثانيا" در مورد دعوي ساير خواهانهاي مذكور به لحاظ اينكه دليلي بر اثبات نياز شخصي اقامه نشده حكم به رد دعوي صادر و اعلام مي نمايد0
وكلاي طرفين از راي صادره هر يك نسبت به موردي كه حكم به زيان آنها صادر شده تجديدنظرخواهي مي نمايند و تجديدنظرخواهي آنان در شعبه 13 ديوانعالي كشرو رسيدگي وبه موجب دادنامه شماره 404 و403/13 30/6/74 با توجه به استدلال دادگاه و رسيدگيهائي كه به منظور احراز واقع به عمل آمده و اينكه دلائل و مدارك پيوست تجديدنظر خواهي وارد و مثبت عدم درعايت موازين شرعي و قانوني از ناحيه دادگاه نمي باشد منطبق با ماده 6 قانون تجديدنظر آراء دادگاهها تشخيص نشد هو رد و دادنامه هاي تجديدنظر خواسته در مجموع ابرام مي گردد0
راي ديوانعالي كشور در تاريخ 12/7/74  به آقايان  ...  ابلاغ و نامبردگان در تاريخ 4/8/74 به اين دادسرا مراجعه وباتقديم لايحه و اظهارو عنوان مطالبي كه در مراحل رسيدگي بدوي و تجديدنظر بيان نموده اند به خلاصه اينكه 1معامله آقاي  ...  را خانم  ... 0 به شرح صورتجلسه 18/3/72 دادگاه بدوي تنفيذ نموده 2 كل خواهانهاي اصلي در دعوي مطروحه خود سند بيع را به عنوان يكي از مستندات خود ضميمه دادخواست نموده اتند و بدين كيفيت عليهذا آن را اقرار و تنفيذ نموده اند و تنفيذ معامله فضولي حسب ماده 248 قانون مدني به لفظ و فعلي كه دلالت بر امضاء عقد نمايد حاصل مي شود 3 طبق پاسخ ثبت 5 دانگ از ملك در سند صلح خياري شماره 2490144/4/60 از ناحيه آقاي  ...  به عيال و فرزندانش صلح شده و حق فسخ صلح را مادام العمر براي خود باقي گذارده و منافع مورد صلح نيز مادام حيات مصالح متعلق باوست و مالكيت متصالحين بعد از فوت مصالح بر قرار مي شود و قبل از آن مالكيت ندارند وآقاي  ...  با سند 9/3/67 عملا" از اختيار فسخ خود استفاده نموده (ماده 449 قانون مدني )، نسبت به آراء صادره در خصوص رد دعوي نسبت به 5 دانگ اعتراض و خواستار اعمال ماده 31قانون تشكيل دادگاههاي عمومي وانقلاب شده اند كه گزارش پرونده بشرح فوق و تهيه وتنظيم وباالتفات به اعتراضات متقاضيان و اوراق و محتويات پرونه ذيلا" اظهارنظر مي شود:

نظريه
آراء صادره در خصوص رد دعوي نسبت به 5 دانگ از مورد معامله به جهاتي كه ذيلا" خواهد آمد مخدوش و خلاف قانون مي باشد0
1 به موجب سند بيع مورخه 9/3/67 تمامي ششدانگ يك قطعه زمين به مساحت 3100 مترمربع از پلاك 1008/93 داراي سه سالن به مساحت 2270 مترمربع و144 مترمربع دفتر و دو دستگاه برق و يك حلقه چاه نيمه عميق مورد معامله قرار گرفته و يك سوم مبلغ ثمن طي دو فقره چك بعنوان بيعانه بين طرفين رد و بدل شده چنانچه آقاي  ...  در مقام انتقال يك دانگ سهمي خود مي بود در سند قيد مي شود و به نسبت يك ششم ثمن دريفات مي كرد و با فرض اينكه درزمان حيات آقاي سايرين را مالك بدانيم با توجه به توضيحات آقاي  ... وخانم  ...  در صورتلجسه مورخ 2/10/70 دادگاه بدوي و اظهارات خانم  ... درصورتجلسه مورخ 18/3/72 دادگاه بدوي عمل آقاي  ...  مورد تاييد و تنفيذ بانو ملك و فرزندان او بوده است 0
2 قطع نظر از مراتب مذكور در بند فوق اساسا" عمل  ... 0 كه راسا" اقدام به معامله شش دانگ موردمعامله نموده منطبق باوضعيت ثبتي ملك و مالكيت او بوده زيرا پلاك 1008/93 كه در اصل متعلق به وي بوده با توجه به پاسخ ثبت و مندرجات اسناد مالكيت ، 5 دانگ آن به موجب سند صلح شماره 2490144/4/60 دفتر252 تهران به ساير خواهانهاي دعوي اصلي كه عيال و فرزندان او مي باشند صلح شده ودر اين سند، مصالح ( ... ) حق فسخ صلح را مادام العمر براي خودباقي گذارده و منافع مورد صلح را در زمان حيات به خود اختصاص داده و قيد شده پس از فوت مصالح ، متصالحين مالك عين ومنافع مورد صلح خواهند شد و با اين تصريحات اولا" در زمان حيات مصالح ، متصالحين مالكيتي نداشته اند و مالكيت به خود مصالح اختصاص دارد و پس از فوت وي مالكيت در حق متصالحين مستقر مي شود و لذا عمل آقاي  ... در حدود مالكيت وي بوده ثانيا" مصالح در زمان حيات حق فسخ صلح را داشته و فسخ به موجب ماده 449 قانون مدني به هر لفظ يا فعلي كه دلالت بر فسخ نمايد حاصل مي شود0 تنظيم سند بيع مورخ 9/3/67 از ناحيه آقاي  ... 0 (مصالح سندصلح ) كه حق فسخ را در سند صلح براي خود قرار داده و معارض با سند صلح مي باشد فسخ عملي صلح به ميزان مورد معامله واستفاده از حق فسخ بوده است.
عليهذا و بنا به مراتب نظر به اينكه چه در مرحله بدوي و چه دار مرحله تجديدنظر اين جهات و دلائل كه در مرحله بدوي بطور اجمال مندرج در لايحه مورخ 21/11/72 آقاي  ...  وكيل متقاضيان و در مرحله تجديدنظر به تفصيل در تجديدنظرخواهي عنوان گرديده نفيا" يا اثباتا" موردرسيدگي و راي قرار نگرفته اند آراء صادره مخالفت بين با بند4 ماده 10 قانون تجديدنظرآراء دادگاهها داشته وعقيده باعمال ماده 17قانون مذكورنسبت به دادنامه شماره 404و403/3013/6/74 شعبه سيزدهم ديوانعالي كشور دارد0
داديار ديوانعالي كشور

بسمه تعالي
جناب آقاي  ...  معاونت محترم دادسراي ديوانعالي كشور

با احترام عطف به ارجاع مورخ 12/11/74 در مورد دادخواست  ...  و ...  دائر بر اعتراض به صدور آراء از شعبه 21 دادگاه حقوقي يك و شعبه 13 ديوانعالي كشور و تقاضاي اعمال مقررات ماده 17 قانون تجديدنظر از احكام محاكم كه مورد به همكار محترم جناب آقاي  ...  ارجاع و معظم له بموجب اظهارنظر و استدلالات مندرج در نظريه مورخ 4/11/74 خويش مورد معنونه را از مصاديق اعمال مقررات ماده 17 دانسته و باينجانب به عنوان اظهارنظر آتي مورد رجوع گرديده است با مداقه ومتدقيق در محتويات خواسته هاي معنونه دادخواستهاي رسيدگي بر خلاف نظريه ايشان بشرح ذيل معتقدم 0
1 اقدام به فروش سهام فرزندان از جانب  ...  فضولي و باطل است زيرا به هيچ وجه و عنوان ايشان ماذون درفروش مال غير(ولوفرزندان ) نبوده است ، (مواد352و247و249و251 قانون مدني )0
لذا معامله نسبت به 5 دانگ از مورد معامله با ... مردودو باطل و فقط نسبت به انجام معامله در مورد يك دانگ سهم  ...  جائز و لازم است 0( سهم شخصي و ملكي خويش ) و نيز افراز ملك نيز به لحاظ وجود ملك در طرح فضاي سبز شهرداري خلاف نظامات تلقي و صدور حكم به رد آن صحيح مي باشد0 و در نهايت اينكه دادنامه شماره 267و268 مورخ 30/5/73 صادره از شعبه 21 دادگاه حقوقي يك و تاييد آن در شعبه 13 ديوانعالي كشور به شماره 404و403/3013/6/74 منطبق با دقيقترين موازين واضح قضائي و شرعي و عرفي بوده به هيچ وجه موردي جهت اعمال مقررات ماده 17 قانون مارالذكر و تخديش آرا صحيح وصائب صادره موجود نبوده و اساس حاكميت افراد غير قابل تزلزل است 0 فلذا به رد دادخواست واهي و بي اساس و بدون دليل و توجيه قانوني و شرعي تقويمي معتقد و تقاضاي بايگاني شدن پرونده واوراق متشكله و اعاده پرونده محاكماتي به مرجع مربوطه را دارد0
داديار دادسراي ديوان كشور

بسمه تعالي
با اعمال ماده 17 موافقت مي شود.
مرتضي مقتدائي  دادستان كل كشور

راي شعبه  ... ديوانعالي كشور

دادنامه هاي شماره 267و30268/5/73 صادر از شعبه 21 دادگاه حقوقي 1 تهران در مورد رد دعوي تقابل مبني بر الزام خواهانهاي دعوي اصلي به تنظيم سند رسمي انتقال نسبت به پنج دانگ مشاع از قطعه پلاك ثبتي شماره 1008/93 واقع در بخش 11 تهران و مستحدثات مربوط موضوع مبايعه نامه عادي مورخ 9/3/67  به موجب دادنامه شماره 404و30403/5/74 در شعبه سيزدهم ديوانعالي كشور تاييد و ابرام شده است به جهات زير مخدوش است زيرا:
 اولا" همانطوري كه جناب آقاي دادستان محترم كل كشور در تجديدنظرخواهي مجدد و اعمال ماده 31 از قانون تشكيل دادگاههاي عمومي و انقلاب متذكر شده اند مبايعه نامه عادي مورخ 9/3/67كه با حضور جمعي تنظيم و ذيل آن را تسجيل نموده اند حاكي از فروش قطعه زمين پلاك ثبتي 1008/93 واقع در حكيميه بخش 11 تهران با مستحدثات و منصوبات موجود در آن جمعا"به مساحت 3150 مترمربع مشتمل بر سه سالن به مساحت 2270 مترمربع و يك دفتر به مساحت 164 مترمربع و 2 دستگاه برق يكصد آمپرو يك حلقه چاه عميق از طرف آقاي  ...  در قبال 245 ميليون ريال به آقايان  ...  و دريافت قسمتي از ثمن معامله في المجلس از ناحيه فروشنده مي باشد و به حكايت مندرجات مبايعه نامه مذكور حق فسخي براي متعاملين پيش بيني نشده و آقاي  ...  نيزدرجلسات دادرسي مورخ 2/10/70 و 18/3/72 به امضاء ذيل مبايعه نامه و دريافت قسمتي از ثمن معامله اعتراض النهايه اظهار داشته تصور مي كردم آنچه نوشته شده قولنامه است نه مبايعه نامه
 ثالثا" با عنايت به مندرجات صلحانه خياري شماره 2490144/4/60 دفترخانه شماره 252تهران ونامه شماره 2417025/5/72 اداره ثبت قلهك مالكيت آزاي  ...  نسبت به شش دانگ پلاك موردمعامله محرز ومسلم است و به موجب صلحنامه مذكور 5 دانگ مشاع ودوشيزه  ...  با ولايت پدرش آقاي  ...  به نسبت يك دانگ مشاع و خانم  ...  نسبت به يك دانگ مشاع با تصريح به اينكه حق فسخ اين صلح را مادام العمر دارا مي باشد و منافع مورد صلح نيز مادام الحيات متعلق به نامبرده مي باشد و پس از فوت مشاراليه متصالحان مالك عين و منافع مورد صلح خواهند بود به نامبردگان صلح گرديده اسناد مالكيت صادره به نام متصالحان نيز با همين قيد صادر و تسليم گرديده وچون به صراحت ماده 449 از قانون مدني فسخ به هر لفظ يا فعلي كه دلالت بر فسخ نمايد حاصل مي گردد لذا تنظيم مبايعه نامه مورخ 9/3/7 وانتقال قطعي شش دانگ پلاك ثبتي 1008/93 واقع در بخش 11 تهران از جمله 5 دانگ سهام بانوان  ...  به تجديدنظرخواهان و دريافت قسمتي ازثمن معامله فسخ عملي و فعلي مصالحه نامه تنظيمي نسبت به سهام نامبردگان بوده و عدم تنفيذ متصالحان خللي به اركان بيع صحيح وشرعي منعقده بين متعاملين وارد نمي سازد عليهذا به جهات مرقوم رد دعوي تقابل نسبت به پنج دانگ مشاع از مورد معامله به لحاظ فضولي بودن بيع و عدم تنفيذ از ناحيه مالكين موجه نبوده و دادنامه هاي مرقوم كه بر اين مبنا صادر شده مخدوش تشخيص ومستندا" به ماده 31 ازقانون تشكيل دادگاههاي عمومي وانقلاب نقض و رسيدگي مجدد به يكي از شعب دادگاه عمومي تهران ارجاع مي گردد0

مرجع :
كتاب نظريات قضائي دادستاني كل كشوردراجراي مواد 18 و 31 قانون
تشكيل دادگاههاي عمومي وانقلاب  آراء جزائي  1375
جلداول  تهيه وتدوين : محمدهاشم صمدي اهري  انتشارات گنج دانش

131